Geography Education during the Second Constitutional Era: An Examination of the Lesson Samples in Tedrisat Mecmuası according to Modern Teaching Principles, Methods, and Techniques

Öz

This study is constructed within the context of modern teaching principles, methods, and techniques applied in the instruction of geography lessons during the Second Constitutional Period, based on the transcripts of sixteen geography lesson samples published in Tedrisat Mecmuası between 1910 and 1917. In the research, document analysis, a qualitative method, was utilized to present a systematic pedagogical perspective on geography education during the Second Constitutional Period. The findings indicate that the educational paradigm of the era was shaped by the influence of Western pedagogy and implemented by adapting it to local necessities. The utilization of contemporary pedagogical methods such as feedback, induction, question-and-answer, discussion, discovery, and problem-solving was identified within the lesson samples. Furthermore, student-centered approaches, active learning, visualization, and observation-based practices profoundly supported the cognitive and affective development of the students. The study reveals that although educators of the Second Constitutional Era did not define modern pedagogy theoretically, they effectively actualized it in practice. These results emphasize that the foundations of the modern teaching paradigm were established during the early periods of the Turkish history of education, and that the historical roots of contemporary educational approaches were fundamentally shaped during this era.

Anahtar Kelimeler

• Tedrisat Mecmuası
• Geography
• Methodology
• Education
• Sample Lessons

II. Meşrutiyet Döneminde Coğrafya Eğitimi: Tedrisat Mecmuası Ders Numunelerinin Modern Öğretim İlke, Yöntem ve Tekniklerine Göre İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, 1910-1917 yılları arasında Tedrisat Mecmuası’nda yayımlanan 16 coğrafya ders numunesinin transkriptleri üzerinden, II. Meşrutiyet döneminde coğrafya derslerinin anlatımında uygulanan modern öğretim ilkeleri, yöntem ve teknikleri bağlamında kurgulanmıştır. Araştırmada nitel yöntemlerden doküman analizi kullanılmış ve II. Meşrutiyet dönemi coğrafya eğitimine pedagojik açıdan sistematik bir bakış sunulmuştur. Bulgular, dönemin eğitim anlayışının Batı pedagojisi etkisiyle şekillendiğini ve yerel ihtiyaçlara göre uyarlanarak uygulandığını göstermektedir. Ders numunelerinde dönüt, tümevarım, soru-cevap, tartışma, keşif ve problem çözme gibi çağdaş pedagojik yöntemlerin kullanımı belirlenmiştir. Ayrıca öğrenci merkezli yaklaşım, aktif öğrenme, görselleştirme ve gözlem temelli uygulamalar, öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal gelişimlerini desteklemiştir. Çalışma, II. Meşrutiyet dönemi eğitimcilerinin modern pedagojiyi teorik olarak tanımlamamalarına rağmen uygulamada etkili biçimde hayata geçirdiklerini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, Türk eğitim tarihinin erken dönemlerinde modern öğretim anlayışının temellerinin atıldığını ve günümüz eğitim yaklaşımlarının tarihsel kökenlerinin bu dönemde şekillendiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tedrisat Mecmuası
• Coğrafya
• Yöntem
• Eğitim
• Ders Numuneleri

Kaynakça

1. Afyoncu, Erhan: “Mahmud Râif Efendi ve Ailesine Dair Kayıtlar, Vesikalar”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, S. 2, İstanbul 2000, s. 89-100. google scholar
2. Ak, Mahmut: “Osmanlı Coğrafya Çalışmaları”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, C. 2, S. 4, 2004, s. 163-212. google scholar
3. Ak, Mahmut: "Coğrafya", TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 8, İstanbul 1993, s. 62-66. https://islamansiklopedisi.org.tr/cografya#2-osmanlilar-donemi. google scholar
4. Akbulut, Gülpınar: “Coğrafya ve Aktif Öğretim Yöntemleri”, Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 1, 2004, s. 65-77. google scholar
5. Akdaş, Ahmet: Türkçe Öğretmeni Adaylarının Ortaokul Öğrencilerinin Yazılı Metinlerine Yönelik Geri Bildirimleri, Yüksel Lisan Tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı, Hatay 2014. google scholar
6. Aydın, Fatih: “Coğrafya Dersi Öğretim Yöntem ve Teknikleri ile Bunların Derslerde Uygulama Örnekleri”, Coğrafya Öğretimi I, Editör: Ülkü Eser Ünaldı, Pegem Akademi, 2019. google scholar
7. Beydilli, Kemal: Türk Bilim ve Matbaacılık Tarihinde Mühendishâne, Mühendishâne Matbaası ve Kütüphânesi: 1776-1826, Eren Yayınları, İstanbul 1995. google scholar
8. Kemal Beydilli ve İlhan Şahin: Mahmud Râif Efendi ve Nizâm-ı Cedîd’e Dâir Eseri, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara 2001, google scholar

9. Buyrukçu, Ramazan: “Selim Sabit Efendi’nin Rehnuma-i Muallimin’ine Pedagojik Bir Yaklaşım, Dini Araştırmalar, C. 4, S. 12, Yıl 2022, s. 7-30. google scholar
10. Duman, Bilal: “Eğitimde Çağdaş Yaklaşımlar”, Öğretim İlke ve Yöntemleri, Editör: Gürbüz Ocak, Pegem Akademi, Ankara 2018, s. 396-418. google scholar
11. Erdoğan, Elif ve Tüfekci, Nezihe: “A Conseptual Review of Readiness”, Journal of Current Researches on Health Sector, C. 13, S. 1, 2023, s. 39-48. google scholar
12. Faik Sabri: “Ders Hazırlıkları: Coğrafya Dersleri”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. V, S. 30-3, İstanbul: Ebulmuhsin Kemal, 07 Mayıs 1331, s. 43-48. google scholar
13. Faik Sabri: “Ders Hazırlıkları: Coğrafya Dersleri”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. V, S. 28-1, İstanbul: Ebulmuhsin Kemal, 07 Mart 1331, s. 9-13. google scholar
14. Faik Sabri: “Ders Hazırlıkları: Coğrafya Dersleri”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. V, S. 29-2, İstanbul: Ebulmuhsin Kemal, 07 Nisan 1331, s. 21-28. google scholar
15. Faik Sabri: “Ders Hazırlıkları: Coğrafya Dersleri”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. VI, S. 35-4, İstanbul: Ebulmuhsin Kemal, 1332, s. 60-64. google scholar
16. Faik Sabri: “Ders Hazırlıkları: Coğrafya Dersleri”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. V, S. 31-7, İstanbul: Ebulmuhsin Kemal, 1331, s. 102-106. google scholar
17. Faik Sabri: “Ders Hazırlıkları: Coğrafya-yı Mevziye Dair”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. IX, S. 43, İstanbul: Ebulmuhsin Kemal, Teşrinievvel 1333, s. 273-276. google scholar
18. Faik Sabri: “Ders Hazırlıkları: Coğrafya-yı Mevziye Dair”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. VI, S. 34-3, İstanbul: Ebulmuhsin Kemal, 07 Mayıs 1332, s. 114-120. google scholar
19. Fyfe, E. R., Borriello, G., & Merrick, M.: “A developmental perspective on feedback: How corrective feedback influences children's literacy, mathematics, and problem solving”, Educational Psychologist, C. 58 S. 3, 2023, s. 130–145. https://doi.org/10.1080/00461520.2022.2108426. google scholar
20. Gökyay, Orhan Şaik: "Cihannümâ", TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 7, İstanbul 1993, s. 541-542. https://islamansiklopedisi.org.tr/cihannuma–katip-celebi (17.03.2026). google scholar
21. Gözütok, F. Dilek: Öğretim İlke ve Yöntemleri, Pegem Akademi, Ankara 2023. google scholar
22. Harman, Gonca ve Çeliker, Dilek: “Eğitimde Hazır Bulunuşluğun Önemi Üzerine Bir Derleme Çalışması”, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, C. 1, S. 3, 2012, s. 147-156. google scholar
23. Harunurreşid: “Ders Nümunesi: Toprak -Küçük Sınıflarda”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. V, S. 29-2, İstanbul: Ebulmuhsin Kemal, 07 Nisan 1331, s. 29-32. google scholar
24. İhsan: “Bir Coğrafya Dersi Planı: Bir Mülahaza”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. X, S. 51, İstanbul: Selim Sırrı [Tarcan], Kanunuevvel-Kanunusani/1919-1920, s. 482-487. google scholar
25. Karagöz, Savaş ve Duman, Tayyip: “1908-1928 Yılları Arası Süreli Yayınlarda Yer Alan Eğitim Görüşleri ve Öneriler”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 7, S. 35, 2014, s. 576-594. google scholar
26. Karagöz, Savaş: “Cumhuriyet Öncesi Dönem Eğitim ve Öğretim Programları ile İlgili Görüş ve Öneriler”, Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, C. 6, S. 11, 2016, s. 651-676. google scholar
27. Kaya, Niyazi: Coğrafya Eğitiminde Aktif Öğrenme ve Öğrenci Merkezli Yaklaşıma Tarihten İki Örnek, Milli Eğitim Dergisi, S. 205, 2015, s. 150-169. google scholar
28. Kocatürk, Mehtap: Modern Coğrafyanın Öncülerinden Faik Sabri Duran: Hayatı ve Eserleri, Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ocak 2020. google scholar
29. Köksal, Onur: Bünyamin Atalay, Öğretim İlke ve Yöntemleri, Eğitim Yayınevi, Konya 2016. google scholar
30. Küçükahmet, Leyla: Öğretim İlke ve Yöntemleri, 26. Basım, Nobel yayınları, Ankara 2014. google scholar
31. Latif: “Ders Numunelerinden: İzmir’e Seyahat”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], cilt: XIV, sayı: 65, İstanbul: Mart 1341, sayfa: 190-196. google scholar
32. Latif: “Ders Numunelerinden: İzmir’e Seyahat”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. XIV, S. 65, İstanbul: İbrahim Alaaddin [Gövsa], Mart 134, s. 190-196. google scholar
33. Millî Eğitim Bakanlığı, Eğitim ve Öğretim Çalışmalarının Planlı Yürütülmesine İlişkin Yönerge (2023). https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2143.pdf google scholar
34. Oruç Şahin vd.: Yapılandırmacı Yaklaşıma Bir Örnek: Osmanlı Dönemi Coğrafya ve Coğrafya Öğretimi, Pegem Akademi, Ankara 2020. google scholar
35. Sak, Ramazan; Sak, İkbal Tuba Şahin; Şendil, Çağla Öneren; Nas, Eşref: “Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi”, Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, C. 4, S. 1, 2021, s. 227 - 256. http://doi.org/10.33400/kuje.843306. google scholar
36. Sâtı‘: “Coğrafya Dersi Sınıfın Haritası”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. I, S. 5, İstanbul: Sâtı‘, 15 Haziran 1326, s. 214-217. google scholar
37. Sâtı‘: “Coğrafya Dersi Sokakların Planı”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. II, S. 13, İstanbul: Sâtı‘, 15 Haziran 1327 s. 16-20. google scholar
38. Sâtı‘: “Coğrafya Dersi: Kutb-i Memleketleri”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. II, S. 14, İstanbul: Sâtı‘, 15 Temmuz 1327, s. 52-55. google scholar
39. Sâtı‘: “Coğrafya Nasıl Tedris Olunmalıdır?”, Tedrisat Mecmuası [Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası], C. I, S. 12, İstanbul: Satı, 15 Nisan 1327, s. 244-249. google scholar
40. Sinan, Resul: İhsan Şerif Saru’nun Hayatı ve Cumhuriyetin İlk Yıllarında İlköğretim Tarih Eğitimine Katkısı, Yüksek Lisans Tezi, Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü İlköğretim Anabilim Dalı Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı, Trabzon 2020. google scholar
41. Taşpınar, Mehmet: Kuramdan Uygulamaya Öğretim İlke ve Yöntemleri, 15. Baskı, Pegem Akademi, Ankara 2024. google scholar
42. Türk, İbrahim Caner ve Aytürk, Esma: “II. Meşrutiyet Döneminde Coğrafya Eğitimi ve İsmail Hakkı Baltacıoğlu’nun Coğrafyaya Katkıları”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, C. 7, S. 4., 2020, s. 2155-2176. google scholar
43. Türk, İbrahim Caner: “II. Meşrutiyet Dönemi Eğitimcisi Sâtı‘ Bey ve Coğrafya Öğretimi”, A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 40, 2009, s. 423-429. google scholar
44. Türk, İbrahim Caner: “Osmanlı Devleti İlköğretim Okulları Coğrafya Müfredat Programları – Coğrafya Öğretim Usulleri”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 9, S. 1, 2007, s. 201-213. google scholar
45. Ültay, Eser; Akyurt, Hakan; Ültay, Neslihan: “Sosyal Bilimlerde Betimsel İçerik Analizi”, IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, S. 10, 2021, s. 188-201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703. google scholar
46. Ünal, Uğur ve Birbudak, Togay Seçkin: “Tedrîsât (-ı İbtidâiyye) Mecmûası”, Türk Yurdu, C. 31, S. 285, 2011, s.105-109. google scholar
47. Üstüner, Ahmet: “Klasik Çağ Sonrası Osmanlı Coğrafya Çalışmaları”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, C. 17, S. 33, 2019, s. 41-104. google scholar
48. Yeşiltepe, Didem Sevtap: Osmanlı Döneminde Coğrafyanın Müfredatta Yer Alması ve Hazırlanan İlk Ders Kitapları, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2010. google scholar
49. Yeşilyurt, Etem: “Öğretmenin Pusulası: Genel Öğretim İlkeleri”, Ekev Akademi Dergisi, S. 83, 2020, s. 263-288. google scholar
50. Yılmaz, Fatih: Fen ve Teknoloji Dersinde Basamaklı Öğretim Programı Uygulamaları, Doktora Tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir 2010. google scholar
51. Yurtbakan, Ergün; Özsevgeç, Lale Cerrah: “Kılavuz Kitapların Gerekliliği Hakkında Sınıf Öğretmenlerinin Görüşleri”, Millî Eğitim Dergisi, C. 48, S. 222, s. 127-147. google scholar