KADINLARIN VE ERKEKLERİN DİJİTAL FARKINDALIK ALGILARI İLE SİBER ZORBALIK/MAĞDURİYET DENEYİMLERİ

Bu makale için 3 Ağustos 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iyyuicd/article/2006605

Öz

Bu çalışma, dijitalleşen dünyada şiddetin değişen doğasını anlamak üzere, kadınların ve erkeklerin dijital farkındalık düzeyleri ile siber zorbalık ve mağduriyet deneyimleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla planlanmıştır. Bu bağlamda dijital şiddet, davranışlar ve bireylerin bu davranışları algılama ve değerlendirme biçimleri üzerinden ele alınmıştır. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini 107 kadın ve 106 erkek olmak üzere toplam 213 katılımcı oluşturmaktadır. Veriler, Dijital Farkındalık Algısı Ölçeği ile Siber Zorbalık ve Mağduriyet Ölçeği kullanılarak toplanmış; t-testi, Mann-Whitney U ve korelasyon analizleriyle incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre; kadınların siber zorbalık ve mağduriyet toplam puanları ile dilsel mağduriyet, dilsel zorbalık ve siber sahtecilik (ben yaptım) alt boyutlarında erkeklere oranla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek puanlara sahip ol- duğu saptanmıştır. Diğer alt boyutlarda ise cinsiyete göre anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ayrıca yapılan korelasyon analizleri, ma- ruz kalınan siber mağduriyet düzeyi ile dijital farkındalık arasın- da doğrudan bir ilişki bulunmadığına işaret etmektedir. Bu bul- gular, dijital şiddet deneyimi ve farkındalığının sadece cinsiyete indirgenemeyeceğini, siber maruziyetin ise dijital algıyla doğru- dan ilişkili olmayabileceğini düşündürmektedir. Şiddet algısının öznel olması, süreçteki bireysel psikolojik faktörlerin rolünü ön plana çıkartmaktadır. Sonuç olarak çalışma, dijital şiddetin önlen- mesine yönelik toplumsal müdahalelerin yanı sıra mağduriyetin oluşturabileceği olumsuz psikolojik etkilerle başa çıkmada klinik psikoloji perspektifinden psikolojik dayanıklılığı güçlendirici ça- lışmaların önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital şiddet
• Dijital farkındalık algısı
• Siber zorbalık
• Siber mağduriyet
• Toplumsal cinsiyet.

DIGITAL AWARENESS PERCEPTIONS AND CYBERBULLYING/VICTIMIZATION EXPERIENCES OF WOMEN AND MEN

Bu makale için 3 Ağustos 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iyyuicd/article/2006605

Öz

This study was designed to examine the relationship between women’s and men’s levels of digital awareness and their experiences of cyberbullying and victimization, with the aim of understanding the changing nature of violence in an increasingly digital world. In this context, the study examined digital violence through the lens of behaviors and the ways in which individuals perceive and evaluate these behaviors. The study was conducted using the correlational survey model, one of the quantitative research methods. The study sample consisted of a total of 213 participants, including 107 women and 106 men. Data were collected using the Digital Awareness Perception Scale and the Cyberbullying and Victimization Scale; they were analyzed using t-tests, the Mann-Whitney U test, and correlation analyses. According to the analysis results, women scored significantly higher than men in the total cyberbullying and victimization score, as well as in the linguistic victimization, linguistic bullying, and cyber forgery perpetration (“I did it” / perpetrator form) sub-dimensions. No significant differences were found between genders in the other sub-dimensions. Additionally, correlation analyses indicate that there is no direct relationship between the level of cyber victimization experienced and digital awareness. These findings suggest that experiences of digital violence and awareness cannot be reduced solely to gender, and that cyber exposure may not be directly associated with digital awareness perception. The subjective nature of the perception of violence highlights the role of individual psychological factors in the process. Consequently, the study emphasizes the importance of initiatives aimed at strengthening psychological resilience from a clinical psychology perspective—not only in terms of societal interventions to prevent digital violence but also in coping with the negative psychological effects that victimization may cause.

Anahtar Kelimeler

• Digital violence
• Perception of digital awareness
• Cyberbullying
• Cyber victimization
• Gender

Kaynakça

1. Akatay, E. (2024). Dijital kültürde şiddetin fenomenolojisi. Akademik Yayınlar.
2. Akbulut, Y. (2016). Çevrimiçi riskler ve siber zorbalık. Eğitim Bilimleri Dergisi, 40(2), 123-140.
3. Aktaş, A. M. (2006). Aile içi şiddet. Elma Yayınları.
4. Arıcak, O. T. (2011). Siber zorbalık: Gençlerimizi bekleyen yeni tehlike. Kariyer Penceresi, 2(6), 10-12.
5. Arık, E. (2018). Dijital mahremiyet: Yeni medya ve gözetim toplumu. Literatürk Academia Yayınları.
6. Armağan, A. (2013). Kimlik yapılarında değişim ve sanallaşan kimlik sunumları: Öğrenciler üzerinde bir araştırma. Akademik Bakış Dergisi, (37), 1-20.
7. Arslan, S. (2020). Siber zorbalık motivleri. İ. Tanrıkulu (Ed.), Siber zorbalık içinde (s. 118-145). Anı Yayıncılık.
8. Babcock, J. C.; Jacobson, N. S.; Gottman, J. M. ve Yerington, T. P. (2000). Attachment, emotional regulation, and the function of marital violence: Differences between secure, preoccupied, and dismissing violent and nonviolent husbands. Journal of Family Violence, 15(4), 391-409.

9. Bandura, A. (1971). Social learning theory. General Learning Press.
10. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.
11. Bandura, A. (2016). Moral disengagement: How people do harm and live with themselves. Worth Publishers.
12. Barındık, G. (2021). Dijitalleşen medya ve yarattığı yeni şiddet alanı: Dijital şiddet [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
13. Bauman, S., Cross, D. & Walker, J. (2013). Principles of cyberbullying research. Routledge.
14. Binark, M. (2014). Yeni medya çalışmalarında araştırma yöntem ve teknikleri. Ayrıntı Yayınları.
15. Bulunmaz, B. (2015). Yeni medyada nefret söylemi ve üniversite öğrencilerine yönelik bir araştırma. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 73-88.
16. CEDAW. (2017). Kadına karşı her türlü ayrımcılığın tasfiye edilmesine dair sözleşme: 35 numaralı genel tavsiye kararı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu İnsan Hakları Serisi.
17. Citron, D. (2014). Hate crimes in cyberspace. Harvard University Press.
18. Cohen, L. E. & Felson, M. (1979). Social change and crime rate trends: A routine activity approach. American sociological review, 588-608.
19. Çetin, B., Yaman, E. ve Peker, A. (2011). Siber zorbalık ve mağduriyet ölçeğinin geliştirilmesi. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 10(20), 1-19.
20. DeKeseredy, W. S. & Schwartz, M. D. (2011). Theoretical and definitional issues in violence against women. C. M. Renzetti, J. L. Edleson, ve R. K. Bergen (Ed.), Sourcebook on violence against women içinde (ss. 3-20). Sage.
21. Demirtaş, A. (2004). Sosyal sınıflandırma, kişilerarası beklentiler ve kendini doğrulayan kehanet. İletişim Araştırmaları, 2(2), 33-53.
22. Erdur-Baker, Ö. (2010). Cyberbullying and its relationship to traditional bullying. Journal of Educational Technology, 7(1), 35-47.
23. Fawole, O. (2008). Economic violence to women and girls: Is it receiving the necessary attention? Trauma, Violence, & Abuse, 9(3), 167-177.
24. Floridi, L. (2014). The onlife manifesto: Being human in a hyperconnected era. Springer.
25. Gökkaya, F. ve Tekinsav Sütçü, S. (2014). Çocuklar için zorbalıkla ilgili bilişler ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 16(1), 54-63.
26. Güleç, H., Topaloğlu, M.; Ünsal, D. ve Altıntaş, M. (2012). Bir kısır döngü olarak şiddet. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4, 112-137.
27. Horzum, M. B. ve Ayas, T. (2014). Orta Öğretim Öğrencilerin Psikolojik Belirtilere Göre Sanal Zorba ve Sanal Mağdur Düzeylerinin Yordanması. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying, 1(2), 21-36.
28. Hyde-Nolan, M. E. & Juliao, T. (2011). Theoretical basis for family violence. R. Fife ve S. Schrager (Ed.), Family violence: What health care providers need to know içinde (ss. 5-21). Jones & Bartlett Learning.
29. İsmayılzada, L. (2017). Sanal dünyada sanal dönüşüm. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 1(3), 227-236. Kaos GL. (2023). Bir anda... LGBTİ+’lara dijital şiddet araştırması. https://kaosgldernegi.org/images/library/dijital-s-iddet-raporu.pdf
30. Karakuş, T. ve Kılıç, M. (2024). Dijital farkındalık algısı ölçeği: Psikometrik özelliklerin incelenmesi. Dijital Kültür Dergisi,10(38), 132-158
31. Kavut, S. (2020). Kimliğin dönüşümü: Dijital kimlikler. Selçuk İletişim Dergisi, 13(2), 987-1008.
32. Kelly, L. (1988). Surviving sexual violence. University of Minnesota Press.
33. Klein, M. (1927). Criminal tendencies in normal children. British Journal of Medical Psychology, 7, 177-192.
34. Kowalski, R. M. & Limber, S. P. (2013). Psychological, physical, and academic correlates of cyberbullying and traditional bullying. Journal of Adolescent Health, 53(1 Suppl), S13-S20.
35. Köknel, Ö. (1996). Bireysel ve toplumsal şiddet. Altın Kitaplar Basımevi.
36. Lazarus, R. S. (1991). Emotion and adaptation. Oxford University Press.
37. Livingstone, S. (2008). Taking risky opportunities in youthful content creation: Teenagers' use of social networking sites for intimacy, privacy and self-expression. New Media & Society, 10(3).
38. López-Barranco, P. J., López-Yepes, S., Conesa-Ferrer, M. B., Cayuela-Fuentes, P. S., Beladiez-Pérez, M. d. M. & Jiménez-Ruiz, I. (2025). Violence Against Women on Social Networks: A Descriptive Analysis. Healthcare, 13(20), 2574.
39. Lorenz, K. (2008). İşte insan saldırganlığın doğası üzerine (V. Ataman ve E. T. Güney, Çev.). Cumhuriyet Kitapları.
40. Miller, P. H. (2008). Gelişim psikolojisi kuramları. İmge Kitabevi.
41. Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı. (2024). Şiddet biçimleri. https://morcati.org.tr/siddet-bicimleri/
42. Nair, G. (2015). Gençlik şiddetinin toplumsal nedenleri (Sivas merkez ilçe örneği) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.
43. Odabaş, S. (2025). Yetişkin kadınların deneyimlediği dijital şiddet ile sosyal destek algılarının ilişkisinin çeşitli değişkenler bağlamında incelenmesi: Samsun örneklemi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
44. Ozulu, S. (2014). Nefret söyleminin engellenmesinde siyaset kurumu. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(7), 15-29.
45. Özdemir, M. ve Akar, F. (2011). Lise öğrencilerinin siber-zorbalığa ilişkin görüşlerinin bazı değişkenler bakımından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 4(4), 605-626.
46. Özyürek, A., Kurnaz, F. B. ve Çetin, A. (2018). Demografik bazı özelliklerin aile içi şiddete ilişkin farkındalığı yordama düzeyi. Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 3(2), 47-60.
47. Patchin, J. W. & Hinduja, S. (2010). Cyberbullying and self‐esteem. Journal of School Health, 80(12), 614-621.
48. Polat, O. (2017). Şiddet ve toplumsal boyutları. Seçkin Yayıncılık.
49. Seçgin, L. ve Tarı Selçuk, K. (2023). Sanal ağların distopyası: Kadına yönelik dijital şiddet. Dünya İnsan Bilimleri Dergisi, 203-217.
50. Serhat, M. ve Çelebi, S. İ. (2026). Ataerkil söylem, cinsiyet rolleri ve şiddet: Kızılcık şerbeti örneği. Yeni Yüzyıl’da İletişim Çalışmaları, 4(13), 28-44.
51. Soydinç, L. (2019). Türkiye’de kadın sığınaklarına yönelik feminist model tartışmaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi
52. Şener, G. ve Abınık, N. (2021). Türkiye’de dijital şiddet araştırması. Toplumsal Bilgi ve İletişim Derneği (TBİD).
53. Şensever, F. L. (2012). Nefret suçları ve nefret söylemi izleme rehberi. Sosyal Değişim Derneği.
54. Tamer, N. ve Vatanartıran, S. (2014). Ergenlerin teknolojik zorbalık algıları. Online Journal of Technology Addiction & Cyberbullying, 1(2), 1-20.
55. Tokunaga, R. S. (2010). Following you home from school: A critical review and synthesis of research on cyberbullying victimization. Computers in Human Behavior, 26(3), 277-287.
56. UN Women. (2020). Online and ICT-facilitated violence against women and girls during COVID-19 (UN Women Policy Brief).
57. Ünsal, A. (2005). Genişletilmiş şiddet sözlüğü. Yapı Kredi Yayınları.
58. Van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking. Varjas, K., Talley, J., Meyers, J., Parris, L. & Cutts, H. (2010). High school students’ perceptions of motivations for cyberbullying: An exploratory study. Western Journal of Emergency Medicine, 11(3), 269-273.
59. Waseem, Z. (2016). Are you a racist or am I seeing things? Annotator influence on hate speech detection on Twitter. Proceedings of EMNLP 2016 Workshop on Natural Language Processing and Computational Social Science 138–142.
60. Watkins, L. E., DiLillo, D., Hoffman, L. & Templin, J. (2016). The prevalence and correlates of emotional cyber aggression among young adults. Journal of Family Violence, 31(1), 1-11.
61. Willard, N. E. (2007). Cyberbullying and cyberthreats: Responding to the challenge of online social aggression, threats, and distress. Research Press.
62. Wolfgang, M. E. & Ferracuti, F. (1967). The subculture of violence: Towards an integrated theory in criminology. Tavistock Publications.
63. World Health Organization. (2024). Violence against women estimates, 2024 update: Global, regional and national prevalence estimates.
64. Yaman, E.; Eroğlu, Y. ve Peker, A. (2011). Başa çıkma stratejileriyle okul zorbalığı ve siber zorbalık. Kaknüs Yayınları.
65. Yankın, F. B. (2019). Dijital dönüşüm sürecinde çalışma yaşamı: Dijitalleşmenin cinsiyet ve farkındalık bağlamında analizi. Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1-38.
66. Yaşa, H. ve Öksüz, O. (2020). Nefret söyleminin inşasında sosyal medyanın rolü: Ekşi Sözlük örneği. Erciyes İletişim Dergisi, 7(2), 1383-1408.
67. Yenilmez, Ç. ve Seferoğlu, S. S. (2013). Sanal zorbalık ve öğretmenlerin farkındalık durumlarına bir bakış. Eğitim ve Bilim, 38(168), 420-432.
68. Yıldırım, E. (2019). Sosyal medyada kadınlara yönelik dijital şiddet [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
69. Yıldız, A. N., Kaya, M. ve Bilir, N. (2011). İşyerinde şiddet. Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu.
70. Zweig, J. M., Dank, M., Yahner, J. & Lachman, P. (2013). The rate of cyber dating abuse among teens and how it relates to other forms of teen dating violence. Journal of Youth and Adolescence, 42(7), 1063-1077.