Vakıf Üniversitesi Öğrencilerinin Metaverse Algılarının Mobil Alışveriş Yatkınlıklarına Etkisi

Öz

Hızla gelişen dijital kültür, sanal dünyaya duyulan ilgi ve bireylerin mobil cihazlara sahip olma oranlarının artışı, küresel ölçekteki internet ağıyla bir araya gelerek metaverse kavramının hayatımıza girmesini hızlandırmıştır. Bu süreçte sanal ve artırılmış gerçeklik teknolojilerinin yanı sıra dijital platformlar ve mobil cihaz uygulamalarındaki yenilikler de önemli bir rol oynamaktadır. Bu çerçevede, araştırma, vakıf üniversitelerinde okuyan öğrencilerin metaverse ile ilgili algılarının mobil alışverişe olan eğilimleri üzerindeki etkisini belirlemek amacını gütmektedir. Çalışma, ilişkiyi inceleyen bir tarama modeline dayanarak, gönüllülük esasına göre kolaydan örnekleme yöntemi ile 391 öğrencinin katılımı ile anket aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Vakıf üniversitesi öğrencilerinden toplanan verilerle gerçekleştirilen korelasyon incelemesi neticesinde metaverse ile mobil alışveriş arasında r=0,403 kuvvetinde (p<0,05 anlamlılık düzeyinde) Olumlu tarafa doğru ortalama derecede önemli bir bağlantı tespit edilmiştir.. Metaverse değişkeni ile mobil alışveriş değişkeni arasında yapılan regresyon analizi sonucunda (β=0,375; p<0,05etkisi belirlenmiştir. Gerçekleştirilen fark testlerinin sonuçlarına göre metaverse ile demografik faktörlerden cinsiyet (p=0,001) ve eğitim (p=0,000) arasında p<0,05 anlam düzeyinde anlamlı farklılık bulunmuştur. Mobil alışveriş ile demografik unsurlar arasındaki cinsiyet. (p=0,001), eğitim (p=0,001) ve gelir (p=0,004) arasında p<0,05 anlam düzeyinde anlamlı farklılık bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Metaverse
• Dijital pazarlama
• Mobil alışveriş
• Tüketici davranışları
• Tüketici

The Effect of Foundation University Students’ Metaverse Perceptions on their Mobile Shopping Tendencies

Öz

The rapidly evolving digital culture, growing interest in the virtual world, and the increasing rate of individuals owning mobile devices, combined with the global internet network, have accelerated the emergence of the metaverse concept into our lives. In this process, innovations in virtual and augmented reality technologies, as well as digital platforms and mobile device applications, also play a significant role. Within this framework, the research aims to determine the effect of students' perceptions of the metaverse on their propensity for mobile shopping. The study was conducted through a survey with the participation of 391 students, based on a screening model examining the relationship and using a convenience sampling method on a voluntary basis. A correlation analysis conducted using data collected from foundation university students revealed a moderately significant positive correlation between the metaverse and mobile shopping, with a correlation coefficient of r=0.403 (at a significance level of p<0.05). The regression analysis conducted between the metaverse variable and the mobile shopping variable revealed an effect (β=0.375; p<0.05). According to the results of the difference tests performed, a significant difference at the p<0.05 level was found between the metaverse and the demographic factors of gender (p=0.001) and education (p=0.000). Significant differences at the p<0.05 level were found between mobile shopping and the demographic factors of gender (p=0.001), education (p=0.001), and income (p=0.004).

Anahtar Kelimeler

• Metaverse
• Digital marketing
• Mobile shopping
• Consumer behavior
• Consumer

Kaynakça

1. AIOLFI, S., & BELLINI, S. (2019). Using Mobile Applications: A Model of Technology Adoption in the Grocery Setting. International Journal of Business and Management. 14(12), 42-52. https://doi.org/10.5539/ijbm.v14n12p42.
2. BAWANKULE, A. (2024). Metaverse: advancements, applications, and education. International Education and Research Journal (IERJ), 10(6), 153-160. https://doi.org/10.21276/IERJ24981587561935
3. BAYRAM, V., ve ÇAKIR TEMEL, N. N. (2025). The Impact of Metaverse Perception on the Perception of Decent Work in the Future: A Study on Students of a Foundation University. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 6(1), 154-174.
4. BILQUISE, G., SHAALAN, K., & ALKHATIB, M. (2024). Evaluation of Virtual Commerce Applications for the Metaverse Using Spherical Linear Diophantine‐Based Modeling Approach. Human Behavior and Emerging Technologies. 1-28 https://doi.org/10.1155/2024/4571959.
5. BÜYÜKÖZTÜRK, Şener (2007). Faktör Analizi: Temel Kavramlar ve Ölçek Geliştirmede Kullanımı” Eğitim Yönetimi Dergisi. Güz, Sayı: 32, s.470-483.
6. CHADHA, P., GERA, R., SRIVASTAVA, A., & SRIVASTAVA, N. (2024). Mobile Shopping Apps Adoption: A Systematic Review of Theories and Future Research Directions. International Journal of E-Business Research (IJEBR), 20(1), 1-26. https://doi.org/10.4018/IJEBR.349930
7. CHOPDAR, P., KORFIATIS, N., SIVAKUMAR, V., & LYTRAS, M. (2018). Mobile shopping apps adoption and perceived risks: A cross-country perspective utilizing the Unified Theory of Acceptance and Use of Technology. Comput. Hum. Behav., 86, 109-128. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.04.017.
8. ÇAKIR, Z., GÖNEN, M., ve CEYHAN, M. A. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin metaverse farkındalıklarının incelenmesi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(2), 406-418.

9. DAVIS, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology, MIS Quarterly, 13(3), 319-339.
10. ERDOĞAN, G. (2023). Mobil alışveriş uygulamalarında algılanan faydanın öncülü ve sonuçları. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 9(2), 162-177.
11. GHAZALI, E. M., MUTUM, D. S., CHONG, J. H., & NGUYEN, B. (2018). Do consumers want mobile commerce? A closer look at M-shopping and technology adoption in Malaysia. Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics, 30(4), 1064-1086.
12. GÜRBÜZ, S.ve ŞAHİN, F. (2014). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, 1.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
13. GÜRİŞ, S. ve ÇAĞLAYAN, E. (2005). Ekonometri, Der Yayınları, İstanbul.
14. JIMÉNEZ, N., SAN-MARTÍN, S., & PUENTE, N. (2019). The path to mobile shopping compatibility. The Journal of High Technology Management Research. 30(1), 15-26. https://doi.org/10.1016/J.HITECH.2018.12.006.
15. KALAYCI, Ş. (2010). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, 5.Baskı., Asil Yayın Dağıtım, Ankara.
16. KALENDER YİRMİBEŞ, G. K., ve ÖZTÜRK, A. (2025). Çevrimiçi Müşteri Deneyiminin Çevrimiçi Müşteri Sadakati Üzerine Etkisi. Current Perspectives in Social Sciences, 29(1), 120-132.
17. KARACAN, B. ve KEKE, M. E. (2024). Üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanımının mobil alışveriş yapmaları üzerindeki etkisinde dijital pazarlamanın rolü. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, 13, 77-93 DOI: 10.58627/dpuiibf.1486751.
18. KARADAĞ, T., UYAR, A., ve ŞAN, İ. (2024). Eğitimde Metaverse Kullanımına Yönelik Araştırmalar Üzerine Metasentez Çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(22), 137-159.
19. KARAOĞLAN, S. (2020). Dijital Pazarlama Çağında Mobil Alışverişin Algılanan Faydasına İlişkin Bir Ölçek Geliştirme ve Uygulama, Doktora tezi, Kırıkkale Üniversitesi SBE., Kırıkkale.
20. KİZİR, E., ve BOZBAY, Z. (2021). Moda Ürünleri Satan Mobil Alışveriş Uygulamalarının Kabulünün Birleştirilmiş Teknoloji Kabul ve Kullanım Teorisi II Çerçevesinde İncelenmesi. Öneri Dergisi, 16(55), 286-310.
21. LIM, B., XIE, Y., & HARUVY, E. (2021). The impact of mobile app adoption on physical and online channels. Journal of Retailing. 98(3), 453-470. https://doi.org/10.1016/j.jretai.2021.10.001.
22. LIU, M., GONG, F., CHEN, Z., YANG, L., & LU, H. (2020). Antecedents of Mobile Shopping Adoption in the Information Age. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 750. https://doi.org/10.1088/1757-899X/750/1/012051.
23. MORSI, S. (2024). An Empirical Study on the Factors Influencing the Usage Intention of Metaverse for E-commerce. The Academic Journal of Contemporary Commercial Research, 4(2), 76-97. doi: 10.21608/ajccr.2024.227715.1077
24. ONU, P., PRADHAN, A., & MBOHWA, C. (2023). Potential to use metaverse for future teaching and learning. Educ. Inf. Technol., 29, 8893-8924. https://doi.org/10.1007/s10639-023-12167-9.
25. PATE, R. (2022). Legal Issues Inside the Unnatural World of Metaverse. Business Law Review. 5, 188-193. https://doi.org/10.54648/bula2022028.
26. POPESCU, G., MUSAT, M., & CORPODEAN, H. (2021). Users’ Behavioral Intention and Adoption of Mobile Shopping Applications on the Smartphone Platform. SHS Web of Conferences. https://doi.org/10.1051/SHSCONF/20219204020.
27. RONY, J., KHAN, R., MIAH, J., & SYEED, M. (2024). E-Commerce Application in Metaverse: Requirements, Integration, Economics and Future Trends. 2024 IEEE International Conference on Electronics, Computing and Communication Technologies (CONECCT), 1-6. https://doi.org/10.1109/CONECCT62155.2024.10677060.
28. SAFITRA, M., ALHARI, M., PUTRI, D., LUBIS, M., FAKHRURROJA, H., & SATRIA, V. (2023). Metaverse Trend: Definition, Application, Opportunities, Law, and Ethics. 2023 IEEE International Conference on Computing (ICOCO), 160-165. https://doi.org/10.1109/ICOCO59262.2023.10397864.
29. SAIBABA, S. (2021). Research Trends in Mobile Shopping Behavior: A Bibliometric Analysis. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-744965/v1.
30. SEYHUN, S., ve KURTULDU, G. (2020). Genişletilmiş teknoloji kabul modeli bağlamında mobil alışveriş uygulamalarının benimsenmesini etkileyen faktörler. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 599-627.
31. SINGH, J., SRIVASTAVA, G., & AGARWAL, S. (2023). Metaverse: What, Why and Where?. 2023 IEEE Smart World Congress (SWC), 1-6.
32. SÜLEYMANOĞULLARI, M., ÖZDEMİR, A., BAYRAKTAR, G., VE VURAL, M. (2022). Metaverse ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması/Metaverse scale: Study of validity and reliability. Anatolia Sport Research, 3(1), 47-58.
33. UZGÖREN, N. (2012). Bilimsel araştırmalarda kullanılan temel istatistiksel yöntemler ve SPSS Uygulamaları, Ekin Yayınevi, Bursa.
34. WANG, Y., ZHU, M., CHEN, X., LIU, R., GE, J., SONG, Y., & YU, G. (2024). The application of metaverse in healthcare. Frontiers in Public Health, 12:1420367. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1420367 www.gelisim.edu.tr Erişim tarihi: 18.03.2025
35. YAMAN, Y. (2018). Müşterilerin mobil alışveriş kanalını kullanma niyetini etkileyen faktörler. Tüketici ve Tüketim Araştırmaları Dergisi= Journal of Consumer and Consumption Research, 10(1), 1-27.
36. YILMAZ, G. B., ve EKE, A. S. M. (2025). Profesyonel Tasarımcıdan Tasarım Öğrencisine; Metaverse’den Yaratıcı Öğretiler. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 15(2), 410-428.