Floristic Composition of Vegetation Types on Sof Mountain (Gaziantep/Türkiye)

Öz

This study aims to reveal the floristic characteristics of vegetation types on Sof Mountain and contribute to the flora of Sof Mountain. The material for the research consists of plant samples collected from Sof Mountain between May and July during the optimal vegetation period in 2024-2025. In the study, 223 plant taxa were identified in the sample areas, and it was found that these taxa belonged to 51 families and 163 genera. Of the 223 taxa, 72 belong to the Iran-Turan, 43 to the Mediterranean, 5 to the European-Siberian phytogeographic region, 36 are widely distributed, and 67 are taxa of unknown phytogeographic region. Nineteen (9%) endemic taxa were identified in the study. Among the vegetation types identified in the study area, 35 (15.69%) taxa were identified in forest vegetation, 175 (78.47%) in shrub vegetation, 124 (55.60%) in steppe vegetation, and 115 (51.56%) in rock vegetation. It was determined that 12 taxa were common to all four vegetation types. The number of taxa identified in only one vegetation type but not in the others is 13 in forest vegetation, 52 in shrub vegetation, 6 in steppe vegetation, and 5 in rock vegetation. Consequently, when the data obtained in this study were combined with those from a previous flora study, the final tally of plants collected from Mount Sof was 75 families, 286 genera, and a total of 540 taxa. Their distribution by phytogeographic regions is as follows: 167 (30%) belong to the Iran-Turan region, 98 (18%) to the Mediterranean region, and 16 (3%) to the European-Siberian region. The total number of endemic plant species in the area was determined to be 39, with an endemism rate of 7%. Comparisons with studies conducted in neighboring regions indicate that the flora of Sof Mountain shares similarities in terms of the family and genus with the highest number of taxa, but exhibits a lower endemism rate compared to its immediate surroundings.

Anahtar Kelimeler

• Flora
• Gaziantep
• Sof Mountain
• Vegetation types

Proje Numarası

ZİF0524D04

Sof Dağı (Gaziantep/Türkiye)’nin Vejetasyon Tiplerinin Floristik Kompozisyonu

Öz

Bu çalısmada, Sof Dağı’nın vejetasyon tiplerinin floristik özelliklerini ortaya koymak ve Sof Dağı florasına katkı yapmak amaçlanmıştır. Araştırmanın materyalini 2024-2025 yılları arasında vejetasyon çalışmasında vejetasyonun optimum devresinde mayıs ve temmuz ayları arasında Sof Dağı’ndan toplanan bitki örnekleri oluşturmaktadır. Çalışmada örnek alanlarda 223 bitki taksonu belirlenmiş olup bu taksonların 51 familya ve 163 cinse ait oldukları ortaya konulmuştur. 223 taksonun 72’si İran- Turan, 43’ü Akdeniz, 5’i Avrupa-Sibirya fitocoğrafik bölge elementi, 36’sı Geniş yayılışlı ve 67’si fitocoğrafik bölgesi bilinmeyen taksonlardan oluşmaktadır. Çalışmada 19 (%9) endemik takson tespit edilmiştir. Çalışma alanında tespit edilen vejetasyon tiplerinde orman vejetasyonunda 35 (%15.69), Çalı vejetasyonunda 175 (%78.47), step vejetasyonunda 124 (55.60) ve kaya vejetasyonunda 115 (%51.56) takson belirlenmiştir. Dört vejetasyon tipinde 12 taksonun ortak olduğu belirlenmiştir. Vejetasyon tipleri içinde sadece bir vejetasyon tipinde belirlenen diğerlerinde olmayan takson sayısı ormanda 13, çalıda 52, stepte 6 ve kaya vejetasyon tipinde 5 taksondur. Sonuç olarak bu çalışmada elde edilen veriler daha önce yapılan flora çalışmasındaki verilerle birleştirildiğinde Sof Dağından toplanan bitkilerin son durumu; 75 familya ve 286 cins ve toplam 540 takson şeklinde olmuştur. Bunların floristik bölgelere göre dağılımı 167 (%30) İran-Turan, 98 Akdeniz (%18), 16 Avrupa-Sibirya (%3) fitocoğrafik bölge elementi şeklindedir. Alandaki toplam endemik bitki sayısı 39 olarak belirlenmiş olup endemizm oranı %7’dir. Sof Dağı florasının yakın bölgelerde yapılan çalışmalarla, en fazla takson içeren familya ve cins bakımından benzerlik gösterdiği, endemizm oranı bakımından ise yakın çevresine göre daha düşük olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Flora
• Gaziantep
• Sof Dağı
• Vejetasyon tipleri

Proje Numarası

ZİF0524D04

Teşekkür

Bu çalışma Sof Dağı (Gaziantep) Vejetasyonunun Fitososyolojik ve Fitoekolojik Yönden Araştırılması başlıklı doktora tezinin verilerinden üretilmiştir. ZİF0524D04 numaralı Doktora tez projesini destekleyen Iğdır Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimine teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Akan, H., Kaya, Ö.F., Eker, İ., Cevheri, C., 2005. The Flora of Kaşmer dağı (Şanlıurfa, Turkey). Turkish Journal of Botany, 29(4), 291-310.
2. Aydın, K., 2011. Kilis İli Resulosman ve Acar Dağlarındaki İşlenmemiş Alanların Florası, Kilis 7 Aralık Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
3. Balos, M.M., Akan, H., 2008. Flora of the region between Zeytinbahçe and Akarçay (Birecik, Şanlıurfa, Turkey). Turkish Journal of Botany, 32(3), 1-11.
4. Bizimbitkiler, 2026. Bizimbitkiler. http://www.bizimbitkiler.org.tr (Erişim Tarihi: 25.01.2026)
5. Bozlar, E., 2023. Altındağ (Nizip-Gaziantep) Florası. Gaziantep Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
6. Bölük, E., Eskioğlu, O., Çalık, Y., Yağan, S., 2023. Köppen iklim sınıflandırmasına göre Türkiye iklimi. Meteororloji Genel Müdürlüğü Yayını. Ankara. 17 sayfa.
7. Braun–Blanquet, J., 1932. Plant Sociology. (Tercüme: G. D. Fuller and H. S. Conard), New York, 256 sayfa.
8. Braun–Blanquet, J., 1964. Pflanzensoziologie. Grundzüge der Vegetationskunde. 3rd ed. Springer. Wien – New York. 224 sayfa.

9. Çakır, M.B., 2004. Huzurlu Yaylası (Gaziantep)’nın Odunsu Bitkiler Florası ve GAZÜ Botanik Bahçesine İntrodüksiyonu. Gaziantep Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
10. Çetiner, M., Tel, A.Z., Tak, M., 2023. Atatürk Barajı Havzası Şanlıurfa Bölümü Florası. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 16(2), 89-105.
11. Davis, P.H., 1965-1985. Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press. vol. 1-10. Edinburgh.
12. Davis, P.H., Mill, R. R., Tan, K., 1988. Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Supplement). vol. 10. Edinburgh University Press. Edinburgh. 590 sayfa.
13. Doğan, M., Kaya C.Ş., 1997. Gaziantep. Gaziantep İl Turizm Müdürlüğü Yayınları. Gaziantep. 134 sayfa.
14. Duman, H., 1995. Engizek Dağı (Kahramanmaraş) vejetasyonu. Turkish Journal of Botany, 19(2), 179-212.
15. Duman, H., Aytaç, Z., 2005. The Steppic flora of high mounts Ahir, Öksüz and Binboga (Kahramanmaras - Kayseri, Turkey). Flora Mediterranea, 15, 121-178.
16. Ekici, M., 1994. Koruyaz Dağı (Göksun-Kahramanmaraş) Florası. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmamış).
17. Ekim, T., Koyuncu, M., Vural, M., Duman, H., Aytaç, Z., Adıgüzel, N., 2000. Türkiye bitkileri kırmızı kitabı (Eğrelti ve Tohumlu Bitkiler). Türkiye Tabiatını Koruma Derneği ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları. Ankara. 246 sayfa.
18. Erinç, S., 1996. Klimatoloji ve Metodları. Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul, 360 sayfa.
19. Google Earth, 2026. Sof Dağı Haritası. https://earth.google.com/web/search/Sof+da%c. (Erişim Tarihi (22.01.2026)
20. Gök, H., 2018. Köklüce Kanyonu (Araban-Gaziantep) Florası. Gaziantep Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
21. Günaydın, A.S., 2014. Dülükbaba Tabiat Parkı (Gaziantep) ve Yakın Çevresinin Peyzaj Mimarlığı Açısından Değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
22. Güner, A., Özhatay, N., Ekim, T., Başer K. H. C., 2000. Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Supplement 2). Edinburgh University Press. Edinburgh. 656 sayfa.
23. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M. & Babaç, M. T. (Eds)., 2012. Türkiye bitkileri listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını. İstanbul. 1290 sayfa.
24. IPNI, 2026. Bitki isim ve otörleri. https:// https://www.ipni.org/ (Erişim Tarihi: 25.01.2026)
25. İlçim, A., Kocabaş, Y.Z., Başaran, H., 2008. Şekeroba Çevresinin (K.Maraş) Floristik Yönden İncelenmesi. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 11, 13–22.
26. İskender, E., Özuslu, E., Yayla, F., 2004. Sof Dağı (Gaziantep/Türkiye). Azerbaycan Milli Elimler Akademiyası, Transactions of Botanical Institute of Azerbaijan National Academy of Sciences, 25, 148-152.
27. İskender, E., Özuslu, E., Pehlivan, M., 2006a. Gaziantep’in Doğal Bitkileri. Fersa Matbaa. Gaziantep. 176 sayfa.
28. İskender E., Özuslu E., Özaslan M., İbadlı O., 2006b. Türkiye florasında (Sof Dağı) yayılış gösteren endemik bitkiler ve yeni IUCN tehlike kategorilerinin incelenmesi. Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Merkezi Botanik Bahçesi Dergisi, 6, 59-72.
29. İskender, E., Özuslu, E. 2010. Gaziantep’in geofit bitkileri. Şehitkamil Belediyesi Kültür Yayınları. Gaziantep. 96 sayfa.
30. Kaya, Ö.F., 2002. Tektek Dağları (Şanlıurfa) Florası. Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
31. Kalelioğlu, E., 1972. Gaziantep yöresinin fiziki coğrafyası. Ankara Üniversitesi Basımevi. Ankara. 78 sayfa.
32. Kaya, Ö.F., 2006. Karacadağ (Şanlıurfa/Diyarbakır)’ın Bitki Ekolojisi Ve Bitki Sosyolojisi Yönünden Araştırılması. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Entitüsü, Doktora Tezi (Basılmış).
33. Mayozer M., Roudart, L., 2010. Dünya tarım tarihi-Neolitik Çağ’dan günümüzdeki krize. Epos Yayınları. İstanbul. 528 sayfa.
34. MGM, 2026. Gaziantep İklim verileri Meteoroloji Genel Müdürlüğü. https://www.mgm.gov.tr (Erişim Tarihi: 25.01.2026)
35. Ortaç, Z., Tel, A. Z., 2021. Gazihan Dede Mesire Alanı (Adıyaman, Türkiye) Florası. Türler ve Habitatlar, 2(1), 33-53.
36. Özuslu, E., 2003a. Sof Dağı (Gaziantep) Florası. Gaziantep Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
37. Özuslu E., 2003b. Güneydoğu Anadolu bölgesinde bir bitki avlağı (Sof Dağı). Kırsal Çevre Yıllığı 2003, 2, 16-24.
38. Özuslu E., 2004. Gaziantep üniversitesi kampus florası. Ekoloji Çevre Dergisi 14(53), 25-32.
39. Özuslu E., 2005. Sof Dağı (Gaziantep) yöresindeki bazı bitkilerin etnobotanik özellikleri ve mahalli adları. Kırsal Çevre Yıllığı 2006 3, 7-22.
40. Özuslu E., İskender, E.., Özaslan M., Zeynalov, Y., 2005. The Investigation of the Sof mountain (Gaziantep, Turkey). Flora Mediterranea, 15, 179-209.
41. Özuslu, E., Öztekin, M., 2008. Teucrium paederotoides Boiss. et. Hausskn. (Lamiaceae) için yeni bir lokalite. Biological Diversity and Conservation, 1(2), 86-90.
42. Özuslu, E., Tel, A.Z., 2008. Türkiye florasında (Flora of Turkey) Gaziantep’ten bildirilen lokalitelerin güncellenmesi ve yapılan bazı değişiklikler. Biological Diversity and Conservation, 1(1), 99-107.
43. Özuslu E., İskender E., 2009. Sof Dağı’nın (Gaziantep) soğanlı bitkileri. Biological Diversity and Conservation 2 (2), 78-84.
44. Özuslu, E., Tel, A.Z. (Edt)., 2011. Gaziantep’in biyolojik çeşitliliği. Doğa Koruma Derneği Yayınları. Gaziantep. 568 sayfa.
45. Özuslu, E., Tel, A.Z. (Edt.)., 2013 . Gaziantep’in biyolojik çeşitliliği. II. Baskı. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yayınları. Ankara. 596 sayfa.
46. Özuslu, E. (Edt.)., 2016. Gaziantep bitki örtüsü. Şehr-i Ayıntab-ı Cihan Gaziantep. Gaziantep Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını. Gaziantep. 583 sayfa.
47. Pehlivan, M., 2005. Huzurlu Yaylası (Gaziantep)’nın Otsu Bitkilerinin Floristik İncelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
48. Pehlivan, M., Türkmen, N., 2018. Gaziantep il merkezi ve çevresinin vejetasyon yapısına hemerobik (Doğallık) açıdan yaklaşım. International Eurasian Conference On Biological and Chemical Sciences, Ankara, Türkiye, 26-27 April 2018, Abstract Book, 200-201.
49. Seçmen, Ö., Gemici, Y., Görk, G., Bekat, L., Leblebici, E., 2000. Tohumlu bitkiler sistematiği. Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Yayınları. No: 116. İzmir. 394 sayfa.
50. Sorensen, T. 1948. A Method of Establishing Groups of Equal Amplitude in Plant Sociology Based on Similarity of Species Content. Biol. Skr. K. Dan. Vidensk. Selsk. 5(4), 1-34.
51. Sönmez, M.E., 2012. Yerleşme Yeri Seçimi ve Alansal Gelişi Açısından Gaziantep. Özserhat Yayıncılık. Malatya. 197 sayfa.
52. Sönmez, M.E., 2016. Gaziantep Coğrafyası. Gaziantep bitki örtüsü. Şehr-i Ayıntab-ı Cihan Gaziantep. Gaziantep Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını. Gaziantep. 45-60.
53. Şekeroğlu, N., Aydın, K., Gözüaçık, H.G., Kulak, M., 2013. Kilis ilinde yetişen geofitler. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 6(1), 199-201.
54. Tatlı, A., Akan, H., Tel, A. Z., Kara, C., 2002. The Flora of upper Ceyhan valley (Kahramanmaraş/Turkey). Turkish Journal of Botany, 26(4), 259-275.
55. Tel, A.Z., 2009. Contributions to the flora of Nemrut mountain (Adıyaman/Turkey). BioDiCon, 2(1), 36-60.
56. Tel, A.Z., Özuslu, E., 2012. Adıyaman ilinde yetişen bazı endemik taksonların IUCN tehlike kategorilerinin incelenmesi. 21. Ulusal Biyoloji Kongresi, İzmir, Türkiye, 3-7 Eylül 2012, Özet Kitabı, 117.
57. Tel, A.Z. ve Tak, M. 2012. Perre (Pirin) Antik Şehri (Adıyaman) Vejetasyonu. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi 5(2), 45-62.
58. Tel, A.Z., Tak., M., 2015. Çelikhan Çat barajı Adıyaman havzası’nın bazı endemik bitkileri. ADYUTAYAM Dergisi, 3(2), 1-6.
59. Tel, A.Z., Eğilmez., Ç., 2015. Gölbaşı Gölleri Adıyaman/Türkiye Havzası Vejetasyon Tiplerinin Floristik Kompozisyonu ve Ekolojik özellikleri Üzerine Bir Araştırma. ADYUTAYAM Dergisi, 3(1), 1-28. https://izlik.org/JA22ZJ49WN
60. Tel, A.Z., Şahin, M.S., 2016. Ali Dağı ve Ziyaret tepesi Adıyaman/Türkiye vejetasyon tiplerinin floristik kompozisyonu üzerine bir araştırma. ADYUTAYAM Dergisi, 4(1), 1-19.
61. Tel, A. Z., Ortaç, İ., İlçim, A. 2018. Kahramanmaraş İlinin (Türkiye) Bazı Doğal ve Kültürel Sit Alanları Florası Üzerine Bir Çalışma. Commagene Journal of Biology, 2(2), 43-47. https://doi.org/10.31594/commagene.489406
62. Tel, A.Z., Tak, M. 2018. Karagöl Sülüklü Göl Havzası Gerger/Adıyaman Florası Üzerine Bir Araştırma. ADYUTAYAM Dergisi, 6(1), 40-53.
63. Tel, A., Ortaç, İ., İlçim, A. 2021. Hatay (Türkiye) İlinin Bazı Doğal ve Kültürel Sit Alanları Florası Üzerine Bir Çalışma. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 9-18. https://doi.org/10.17474/artvinofd.757027
64. Uma, M.M., Düzenli, A., 2012. Bitki toplama, teşhis ve herbaryum teknikleri. Ç.Ü Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(3), 153-162.
65. Varol, Ö., 1997. Çimen Dağı (Kahramanmaraş) Vejetasyonu. Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmış).
66. Varol, Ö., Tatlı, A., 2003. Çimen Dağı (Kahramanmaraş)' nın floristik özellikleri. Ekoloji Çevre Dergisi, 12(46), 17-28.
67. Welch, H.J. (Edt.), 2004. GAP Biyolojik Çeşitlilik Araştırma Projesi 2001-2003, Sonuç Raporu. DHKD (Türkiye Doğal Hayatı Koruma Derneği). İstanbul. 142 sayfa.
68. WFO, 2026. Bitki isim ve otörleri. https://www.worldfloraonline.org/ (Erişim Tarihi: 25.01.2026)
69. Yıldız, B., 2001. Floristical Characteristics of Berit Dağı (Kahramanmaraş). Turkish Journal of Botany, 25(2), 63-102.
70. Yılmaz, A., Özuslu, E., Sarpkaya, K., 2023. Pistacia atlantica Desf. türünün Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde Yayılış Alanları ve Taksonomik Özelliklerinin Belirlenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 26(6), 1259-1267. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1239965
71. Yılmaz, A., Özuslu, E., Sarpkaya, K., Tel, A.Z., 2024. Pistacia eurycarpa Yalt. (Anacardiaceae) Türünün Bazı Morfolojik Özellikleri ve Yeni Yayılış Alanları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 27(3), 548-555. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1339649