Muhafazakâr Aile Kızlarının Tesettür Algısı: Aile İçi Tutumlar ve Etkileşimler (Ankara Örneği)

Öz

Bilinen en eski toplumsal kurum olan aile, kişilerin temel gereksinimlerinin karşılandığı, en doğal ortamdır. Çocukların kimliklerinin oluşması, değerlerin ve kültürün sonraki nesle aktarımı gibi işlevleri olan aile, bireyin toplumla bağlantısını sağlar. Teknoloji ve modernizmin etkisiyle aile kurumunda yaşanan değişimler, aile içi etkileşimlerde de farklılıklara yol açmıştır. Seküler ailelere kıyasla muhafazakâr değerlere daha fazla önem veren muhafazakâr aileler de bu farklılıklardan etkilenmiş, geleneksel değerlerin yanında yeni değerlere kapı aralamıştır. Bu araştırmanın konusu, ailesi ve annesi Ankara’da yaşayan muhafazakâr aile kızlarının tesettüre bakış açıları üzerindeki aile etkisidir. Araştırmanın amacı ise muhafazakâr ailelerde yetişen 18-30 yaş arasındaki kızların tesettür algı ve tutumlarının, aile etkileşimleriyle nasıl şekillendiği, kişisel tercihlerin, aile baskısı, dini inançlar gibi faktörlerden nasıl etkilendiğini anne-kız bakış açılarıyla anlamaya çalışmaktır. Araştırmada nitel araştırma yönteminin yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ve konu ile ilgili dokümantasyon tekniğine uygun olan belgeler kullanılmıştır. Muhafazakâr ailelerde yetişmiş kızların tesettür ile ilgili görüşleri inanç yönüyle çoğunlukla aileleriyle benzer olsa da, anlayış ve uygulama şekilleriyle farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklarda mizac özellikleri, kişisel tercihler gibi unsurlar etkili görülse de, en büyük etki ailelerin kızlarına olan yaklaşımıdır. Görüşmelerde ortaya çıkan bulgulara göre, kimi aileler bu farklılığı tolere etmiş ve demokratik tutumlarla aile değerlerinin içselleştirilmesini sağlamıştır. Diğer yandan, baskıcı tutumların gözlemlendiği ailelerde çatışmalar ve iletişim kopuklukları yaşanmış, bu ailelerdeki kızlar özellikle uygulama yönüyle aile değerlerinden uzaklaşmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Muhafazakâr Aile
• Aile Tutumları
• Tesettür
• Dindarlık

Veiling Perceptions of Girls from Conservative Families: Family Attitudes and Interactions (Ankara Case)

Öz

The family, known as the oldest social institution, is the most natural space in which individuals’ basic needs are met. With its functions such as shaping children’s identities and transmitting values and culture to the next generation, the family also establishes the individual’s connection with society. Influenced by technology and modernism, transformations within the family institution have also led to changes in intra-family interactions. Compared to secular families, conservative families, which attach greater importance to traditional values, have also been affected by these changes and, alongside traditional values, have opened the door to new ones. The subject of this study is the influence of the family on the perspectives of conservative daughters—specifically those whose mothers reside in Ankara—regarding the practice of veiling. The aim of the research is to examine how the perceptions and attitudes toward veiling of young women aged 18–30, raised in conservative families, are shaped by family interactions and how personal preferences, family pressure, and religious beliefs influence them, through the perspectives of both mothers and daughters. The study employs a qualitative research method using semi-structured interviews and relevant documents appropriate to documentation techniques. Although the views of young women raised in conservative families regarding veiling are largely similar to those of their families in terms of faith, they show differences in understanding and practice. While factors such as temperament and personal preferences play a role in these differences, the greatest influence is the families’ approach toward their daughters. According to the findings from the interviews, some families tolerated these differences and succeeded in sustaining family values by serving as role models and adopting democratic attitudes. On the other hand, in families where authoritarian approaches were observed, conflicts and communication breakdowns occurred, and in such families, daughters particularly distanced themselves from family values in practice.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Conservative Family
• Family Attitudes
• Veiling
• Religiosity

Kaynakça

1. Akdoğan, Ali - Sungur, Erol. “Postmodern Ortamda Dindarın Değişen Giyim Anlayışı: Başörtüsü ve Tesettür Örneği Üzerinden Kimlik Tartışması.” Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 9/1 (2016): 67–78
2. Akçaoğlu, Aksu. Zarif ve Dînen Makbûl: Muhafazakâr Üst-Orta Sınıf Habitusu. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
3. Aksaray, Teşrife Ümmühan. Başörtüsü Kullanmayı Bırakan Kadınlar Üzerine Psiko–Sosyolojik Bir Araştırma. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
4. Aktaş, Cihan. Bacıdan Bayana: İslamcı Kadınların Kamusal Alan Tecrübesi. İstanbul: İz Yayıncılık, 2016.
5. Akyüz, Emine. Günümüz Anne-Kız İlişkilerinde Dînîn Konumu. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024
6. Altınyıldız, Nur. “İmparatorlukla Cumhuriyet Arası Eşikte Siyaset ve Mimarlık.” In Ahmet Çiğdem (Ed.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Muhafazakârlık, Cilt 5, 179–187. İstanbul: İletişim Yayınları, 2003.
7. Arnett, Jeffrey Jensen. “Emerging Adulthood: A Theory of Development from the Late Teens Through the Twenties.” American Psychologist 55, no. 5 (2000): 469–480.
8. Atak, Hasan -Çok,Figen. “İnsan Yaşamında Yeni Bir Dönem: Beliren Yetişkinlik.” Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 17, no. 1 (2010): 39–50.

9. Avcı, Seda Çetin - Şatır, Duygu Güleç. “Yeni Bir Kavram: Helikopter Ebeveynlik.” Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi 3/2 (2020) :163–168. https://doi.org/10.38108/ouhcd.738884.
10. Aydın, Nida. Z Kuşağı ve Din. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
11. Bağcı, İkram. Türkiye’deki Muhafazakâr ve Seküler Gençlerin Farklı Kültürlerle Bir Arada Yaşamaya Bakışı. İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi,2020.
12. Bakırcı, Mustafa. “Üç Nesilde Dinî ve Kültürel Değişim.” Tevilat 1/1 (2020), 155-186 https://doi.org/10.5281/zenodo.4414832
13. Barbarosoğlu, Fatma Karabıyık. Şov ve Mahrem. İstanbul: Profil Yayınları, 2015.
14. Bottomore, Tom - Nisbet, Robert. Sosyolojik Çözümlemenin Tarihi. Çev. M. Tunçay, A. Uğur. İstanbul: Verso Yayınları, 1990.
15. Creswell, John, W. Araştırma deseni. Ankara: Eğiten Kitap, 2017.
16. Canatan, Kadir. “Geleneksel ve Modern Ailelerde Çocuk Yetiştirme Tutumları.” Çekmece İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi 8/16 (2020): 152–174
17. Çapcıoğlu, İhsan. “Sekülerleşen Toplumda Bireyselleşen Aile”. Turkish Studies 13/2 (2018): 19–34. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13343
18. Demir, Zekiye. “Değişen Toplumlarda Ailenin Değişmeyen Özellikleri.” Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/2 (2021): 771-791.
19. Diyanet İşleri Başkanlığı. Kur’an-ı Kerim Meali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2018
20. Duman, Mehmet Zeki - Güngörmez Akosman, Bengül. Gençlerde Din ve Dindarlık Z Kuşağı Örneği. Ankara: Nobel Yayıncılık, 1. Basım, 2022.
21. Erdem, Suat. “İslâm Fıkhında Tesettür.” EKEV Akademi Dergisi 19/64 (2015): 253–276.
22. Gabriel, Theodore ve Rabiha Hannan (ed.). Islam and The Veil: Theoretical and Regional Contexts. London: Continuum International Publishing Group, 2011.
23. Gündoğdu, Gülhan. “Medikal/Estetik Televizyon Programlarının Muhafazakâr Kadın İzleyici Alımlamasına Yönelik Bir Etnografik Çalışma.” Intermedia International E-Journal 4/7 (2017): 303–316.
24. Heywood, Andrew. Siyasi İdeolojiler. Çev. Adres Yayınları. İstanbul: Adres Yayınları, 2007.
25. İci, Sevgi. “Cumhuriyet Üniversitesi Örneği. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
26. Kara, Feyza. Aynı Kan Farklı Dünyalar: Muhafazakâr Aile ve Gençleri. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
27. Marshall, Gordon. Sosyoloji Sözlüğü. Çev. Osman Akınhay ve Derya Kömürcü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 1999.
28. Oğuzhan, Zekiye, Bir Başörtüsü Günlüğü. İstanbul: İz Yayıncılık, 1998.
29. Okumuş, Beyza, Bilişsel Çelişki ve Sekülerleşme Teorileri Işığında Başörtüsünü Çıkarma Davranışının İncelenmesi. Hitit Theology Journal/Hitit İlahiyat Dergisi, 2022, 21.1.
30. Özet, İrfan. Kentli Muhafazakârlarda Habitus Dönüşümü: Fatih ve Başakşehir Örneği. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
31. Özüdoğru, Büşra. Farklı Nesillerde Tesettür Algısı. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
32. Pehlivan, Özlem. Bireyin Dini Tutum ve Davranışlarına Etki Eden Anne Baba Davranışları ve Diğer Çevre Faktörleri: 14–17 Yaş Grubu. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2002
33. Safi, İsmail. Türkiye’de Muhafazakâr Siyaset ve Yeni Arayışlar. İstanbul: Lotus Yayınevi, 2007.
34. Sağırlı, M. Numan. Başörtüsü Giymeyi Bırakan Üniversite Mezunu ve Çalışan Kadınlar Üzerine Nitel Bir Araştırma. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021
35. Sayın, Kamile Beyza. İlköğretim Birinci Kademe Öğrencilerinin Empati Becerileri ile Anne-Baba Tutumları Arasındaki İlişki. Yüksek Lisans tezi, Maltepe Üniversitesi, 2010.
36. Sümer, Nebi vd. “Anne-Baba Tutum ve Davranışlarının Psikolojik Etkileri: Türkiye’de Yapılan Çalışmalara Toplu Bakış.” Türk Psikoloji Yazıları 13/25 (2010), 42-59
37. Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. “Tesettür”. https://sozluk.gov.tr. Erişim Tarihi: 8 Nisan 2025.
38. Türköz, Elif Nagihan. Türkiye'de Muhafazakâr Kimliğin İnşası. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
39. Ural, Ayhan ve Kılıç, İbrahim. Bilimsel Araştırma Süreci ve SPSS ile Veri Analizi. Ankara: Detay Yayıncılık, 2011.
40. Yalçın Kardaş, Rukiye. Başörtüsünden Vazgeçme Deneyimi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
41. Yılmaz, Nazife. İmam Hatip Lisesi Kız Öğrencilerinin Dini Sosyalleşmesini Etkileyen Unsurlar: Kahramankazan İmam Hatip Lisesi ve Fen Lisesi Örneği. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
42. Yılmaz, Hakan. “Türkiye’de Muhafazakârlık: Aile, Din, Batı Üzerine Genel Değerlendirme.” Yayımlanmamış Araştırma Raporu, Boğaziçi Üniversitesi, 2006