Küre Dağları Kütlesindeki Dolinlerin Coğrafi Dağılımı

Karstlaşma eriyebilen kayaçların bulunduğu yerlerde ortaya çıkan süreci betimler. Karstlaşma sonucunda birbirinden farklı nitelikte erime ve birikim şekilleri ortaya çıkar. Bu yerşekillerinden birisi de dolinlerdir. Dolinlerin geliştiği alanlarda; tarım, yerleşme, bitki örtüsü ve iklim üzerinde farklı etkilerinin olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada Küre Dağları Kütlesi üzerinde gelişen dolinlerin coğrafi dağılımının, dolinlerle jeolojik birimlerin, jeomorfoloji ve arazi örtüsüyle olan ilişkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Dolinlerin mekansal dağlımı Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı Kernel Yoğunluk Analiziyle gerçekleştirilmiştir. Dolinlerin jeolojik birimlerle olan ilişkisini belirleyebilmek için MTA’nın 1/500000 ölçekli jeoloji haritası, arazi kullanımı/örtüsüyle ilişkisini ortaya çıkarmak içinse ESRI Land Use/Cover 2022 (10m) verileri kullanılmıştır. Topografya haritalarındaki dolinler konumlarına göre Coğrafi Bilgi Sistemleri yazılım ortamında poligon şeklinde sayısallaştırılarak kaydedilmiştir. Oluşturulan bu noktasal değerler kullanılarak dolinlerin dağılımı ve yükseltisi belirlenmiş ve dolin yoğunlukları ortaya konmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre alanda bulunan dolin sayısının toplamda 2859 adet olduğu ortaya çıkmıştır. Küre Dağları Milli Parkı çevresinde dolin yoğunluğunun fazla olması dikkat çekicidir. Benzer şekilde jeolojik birimlerden neritik kireçtaşlarında dolin yoğunluğunun fazla olduğu ortaya çıkmıştır. Dolinlerin bulunduğu alanda yoğun bitki örtüsü göze çarpmaktadır. Genellikle karstlaşmanın görüldüğü alanlarda bitki örtüsü ya seyrek ya da pek bulunmaz. Bu özellik karstik alanlardaki arazilerin, üzerindeki bitki örtüsüyle ilişkisine aykırı bir durum olarak göze çarpmaktadır. Dolinlerin geliştiği en yaygın jeolojik birim Jura-Kretase yaşlı İnaltı Formasyonu’dur. Dolinlerin yaygın olduğu alanlar karstlaşmanın morfolojik yansımasıyla paralel, pürüzlü, ondülasyonlu plato sahalarıdır. 750-1500 metre aralığında dolin oluşumu daha fazladır. Dolinlerin bazı özelliklerinin tanıtıldığı bu çalışmaya ilaveten araştırma sahasının fiziksel özellikleri, dolinlerin oluşum şartları, dolinlerin şekilsel özellikleriyle ilgili daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç bulunmaktadır.

Karstification is the term used to describe the process where rocks are melting. Different types of melting and accumulation formations appear as a result of karstification. Dolines are one of these landforms. Dolines are recognised to impact local agriculture, population density, vegetation, and climate. This study sought to ascertain the relationships between dolines and geological units, geomorphology, land cover, and the geographic distribution of dolines developed on the Küre Mountains Massif. Kernel Density Analysis, based on Geographic Information Systems (GIS), was used to realise the spatial distribution of dolines. The link between dolines and geological units was ascertained using the MTA's 1/500000 scale geological map. The association with land use/cover was discovered using ESRI Land Use/Cover 2022 (10m) data. According to their placements, the dolines on the topography maps were digitally captured and saved as polygons in the GIS software environment. These point data were used to determine the distribution and height of dolines and their densities. The results show a tremendous doline density near the Küre Mountains National Park. Similar findings showed that neritic limestones had a high doline density among geological units. In the vicinity of the dolines, there is apparent dense vegetation. The Jurassic-Cretaceous Inalti Formation is the geological unit where dolines most frequently form. Dolines are typically found in parallel, rugged, corrugated plateau areas with karstification as their morphological expression. Doline formation is more frequent between 750 and 1500 meters. There is a need for more comprehensive studies on the physical characteristics of the research area, the formation conditions of dolines, and the morphological characteristics of dolines.