Eğirdir Gölü’nün düdenleri: Göl çukurluğu bir polye mi?

Uğur Doğan; Mesut Şimşek; İbrahim Akçay; Ali Koçyiğit

doi:10.46453/jader.1605722

TR EN

Eğirdir Gölü’nün düdenleri: Göl çukurluğu bir polye mi?

Öz

Batı Toroslar’da, Göller Yöresi’nde yer alan göllerin bir kısmı tektono-karstik kökenli çukurluklar içerisinde oluşmuştur. Bu göllerin en büyüklerinden biri de Eğirdir Gölü’dür. Bu gölde son yıllarda meydana gelen seviye alçalması dikkat çekici boyutlara ulaşmıştır. Şimdiye kadar yapılan çalışmalarda da gölün batı kıyısında yer alan düdenler dikkati çekmemiş veya önemli ölçüde göz ardı edilmiştir. Bu çalışma ise Eğirdir Gölü’nün batı kıyısında 2024 yılı Eylül ayında ortaya çıkan Süpürge düdeninin jeomorfolojik-hidrolojik özelliklerini ortaya koymak ve Eğirdir Gölü çanağının göl suları altında kalmış eski bir polye olup olmadığını tartışmak amacıyla yapılmıştır. Tartışmada Göller Yöresi’ndeki polyelerin önemli bir kısmı da ele alınmıştır. Saha çalışmasına ek olarak, uydu ve drone görüntülerinden de faydalanılmıştır. Eğirdir Gölü’nün batı kenarında kireçtaşında gelişmiş yeraltı karst sistemleriyle ilişkili olarak gelişmiş olan düdenlerin faylar üzerinde sıralandığı belirlenmiştir. Göl seviyesinin alçalması sonucunda suların kıyıdaki göl çamurları içerisinde kaybolduğu Süpürge düdenin de bunlardan biri olduğu görülmüştür. Göl çanağının ise eski bir neotektonik-taban seviyesi polyesi olabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

düden , polye , neotektonik , Eğirdir Gölü , Batı Toroslar

Sinkholes of Lake Eğirdir: Is the lake depression a polje?

Abstract

Some of the lakes in the Lakes Region (Göller Yöresi) in the Western Taurus Mountains were formed in depressions of tectono-karstic origin. One of the largest of these lakes is Eğirdir Lake. The level drop in this lake in recent years has reached remarkable dimensions. In the studies conducted so far, the sinkholes on the western shore of the lake have not attracted attention or have been largely ignored. This study was conducted to reveal the geomorphological-hydrological characteristics of the Süpürge ponor that emerged on the western shore of Lake Eğirdir in September 2024, and to discuss whether the Lake Eğirdir basin was an old polje that remained under the lake waters. Significant parts of the poljes in the Lakes Region were also evaluated in the discussion. In addition to the field study, satellite and drone images were used. It was determined that the ponors associated with the underground karst systems or karst conduits limestone on the western shore of Lake Eğirdir were aligned on the faults. It was observed that the Süpürge ponor, where the waters disappeared in the lake mud on the shore as a result of the lowering of the lake level. It was concluded that the lake basin could be an old neotectonic-base level polje.

Keywords

ponor , polje , neotectonic , Eğirdir Lake , Western Taurus

Kaynakça

Alagöz, C. A. (1944). Türkiye Karst Olayları Hakkında Bir Araştırma. Türk Coğrafya Kurumu Yayınları 1, Ankara.
Ardel, A., (1951). Göller bölgesinde morfolojik müşahadeler. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi 2, 1–19.
Ardos, M. (1978). Afyonkarahisar Bölgesinin Jeomorfolojisi. İstanbul Üniversitesi Yayınları No: 2418, İstanbul. De Waele, J., Francisco Gutierrez, F. (2022). Karst Hydrogeology, Geomorphology and Caves. Wiley-Blackwell.
Demiroğlu, M., Karagüzel, R., Mutlutürk, M., Yaltirak, C., Yalçın, T., Dönertaş, A., Davraz, A., Aktuna, Z. (2019). Surface runoff and carbonates‑based definition of protection zones for Eğirdir Lake in western Turkey. Carbonates and Evaporites 34, 67–82. https://doi.org/10.1007/s13146-018-0418-1
Doğan, U. (1996). Polye ve fluvio-karstik depresyonlar (Seydişehir’in güneybatısından örnekler). Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 5, 229-246.
Doğan, U. (1997). Suğla Ovası ve Çevresinin Fiziki Coğrafyası. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi.
Doğan, U. (2003). Sarıot Polje, Central Taurus (Turkey): a border polje developed at the contact of karstic and non-karstic lithologies. Cave and Karst Science 30, 117-123.
Doğan, U., Koçyiğit, A. (2018). Morphotectonic evolution of Maviboğaz canyon and Suğla polje, SW Central Anatolia, Turkey. Geomorphology, 306, 13–27. doi: 10.1016/j.geomorph.2018.01.001
Doğan, U., Koçyiğit, A., Gökkaya, E. (2017). Development of the Kembos and Eynif structural poljes: morphotectonic evolution of the Upper Manavgat River basin, central Taurides, Turkey. Geomorphology 278, 105-120. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2016.10.030
Doğan, U., Koçyiğit, A., Yeşilyurt, S. (2019). The relationship between Kestel Polje system and the Antalya Tufa Plateau: Their morphotectonic evolution in Isparta Angle, Antalya-Turkey. Geomorphology, 334: 112-125. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2019.03.003

Doğan, U., Özel, S. (2005). Gypsum karst and its evolution east of Hafik (Sivas, Turkey). Geomorphology, 71: 373-388. doi: 10.1016/j.geomorph.2005.04.009
Doğan, U., Yeşilyurt, S. (2019). Gypsum karst landscape in the Sivas Basin. İn: C. Kuzucuoğlu et al. (eds.), Landscapes and Landforms of Turkey, World Geomorphological Landscapes. Springer Nature Switzerland AG.
Doğan, U., Yeşilyurt, S., Mutlu, G., Koçyiğit, A. (2022). Base-level poljes ın the Sivas gypsum karst, Türkiye. Journal of Geomorphological Researches 9, 19-37. https://doi.org/10.46453/jader.1125343
DSİ (1977). Hydrogeological studies of Hoyran-Gelendost and Yalvac plains. Geotechnical Services of General Directorate of State Hydraulic Works, State Hydraulic Works Printing House, Ankara.
Ekmekçi, M. (1993). A conceptual model for the Beyşehir Lake karst system. In: Hydrogeological processes in Karst Terranes (Proceedings of the Antalya Symposium and Field Seminar, October 1990), IAHS Publication No: 207.
Erol, O. (1978). The Quaternary history of the lake basins of central and southern Anatolia. In: Brice WC (eds), The Environmental History of the Near and Middle East Since the Last Ice Age. Academic Press, London, 111–139.
Erol, O. (1980). Anadolu’da Kuaterner pluvial ve interpluvial koşullar ve özellikle Güney İç Anadolu’da son buzul çağından bugüne kadar olan çevresel değişmeler. Coğrafya Araştırmaları Dergisi 9, 5–16.
Erol, O. (1984). Geomorphology and neotectonics of the pluvial lake basins in the Taurus belt and south Central Anatolia. In: Tekeli O, Göncüoğlu MC (eds), Geology of the Taurus Belt: Ankara, International Symposium, 119–124.
Ford, D.C., Williams, P.W. (2007). Karst Hydrogeology and Geomorphology. Wiley, Chichester. doi:10.1002/9781118684986
Gilli, E. (2015). Karsts, Caves And Sprıngs (Elements of Fundamental and Applied Karstology). CRC Press Taylor & Francis Group.
Gracia, F.J., Gutiérrez, F., Gutiérrez, M. (2003). The Jiloca karst polje-tectonic graben (Iberian Range, NE Spain). Geomorphology 52, 215–231.
Güldalı, N. (1981). Suğla Ovasının karst hidrojeolojisi ve Suğla Gölü sorunu. Jeomorfoloji Dergisi 10, 33–57.
Güneysu, A. C. (1993). Batı Toroslarda neotektonik hareketlerin karstlaşma üzerindeki etkileri ve karstlaşmanın evrimi. Türk Coğrafya Dergisi 28, 329-336.
Gürbüz, A., Kazancı, N., Hakyemez, H.Y., Leroy, S.A.G., Roberts N., Saraç, G., Ergun, Z., Boyraz Arslan, S., Gürbüz, E., Koç, K., Yedek, Ö., Yücel, T.A. (2021). Geological evolution of a tectonic and climatic transition zone: the Beyşehir-Suğla basin, lake district of Turkey. International Journal of Earth Sciences 110, 1077–1107.
İnandık, H. (1965). Türkiye Gölleri. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Yayınları No: 44, İstanbul.
Kale, M. M., Erişmiş, M. (2024). Eğirdir Gölü alansal değişiminin uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri yardımıyla analizi. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE) 52, 122-140.
Karahan, S., Binboğa, R. (2022). Karamık Gölü havzasında zamansal seviye değişimleri. Gelecek Vizyonlar Dergisi 6 (2), 18-39.
Karaman, M.E. (2010). The tectonic evolution of Lake Eğirdir, West Turkey. Geologos 16 (4), 223–234
Lahn, E. (1945). Batı Toros göllerinin jeomorfolojisi. MTA Dergisi 34:387–400
Lahn, E. (1948). Türkiye Göllerinin Jeolojisi ve Jeomorfolojisi Hakkında Bir Etüt. MTA Enst. Yay. Seri B, No: 12.
Öztürk, M. Z., Şener, M. F., Şener, M., Şimşek, M. (2018b). Structural controls on distribution of dolines on Mount Anamas (Taurus Mountains, Turkey), Geomorphology, 317: 107-116.
Öztürk, M.Z., Şimşek, M., Şener, M.F., Utlu, M. (2018a). GIS based analysis of doline density on Taurus Mountains, Turkey. Environmental Earth Sciences 77 (14):536.
Selçuk Biricik, A. (1982). Beyşehir Gölü Havzası’nın Strüktüral ve Jeomorfolojik Etüdü. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Yayın No: 119.
Şener, E., Davraz, A. (2024). Comparison of drought indices in the analysis of temporal and spatial changes of climatic drought events: a case study in the Egirdir Lake basin (Isparta/Turkey). Natural Hazards https://doi.org/10.1007/s11069-024-06711-0
Şener, M. F., Şimşek, M., Utlu, M., Öztürk, M. Z., Sözbilir, H. (2023). Morphotectonic development of surface karst in Western Taurus (Türkiye). Carbonates and Evaporites 38 (78), 1-17.
Şimşek, M., Doğan, U., Öztürk, M.Z. (2020). Polyelerin sınıflandırılması ve toroslardan örnekler. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 5, 1–14. https://doi.org/10.46453/jader.733500
Şimşek, M., Öztürk, M.Z., Doğan, U., Utlu, M. (2021). Toros polyelerinin morfometrik özellikleri. Coğrafya Dergisi, (42), 101-119. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iucografya/issue/63677/834461
Tağıl, Ş., Alevkayalı, Ç. (2014). Eğirdir Gölüne kuzeyden dökülen akarsularda akım trendi ve yağış ilişkisi. Balikesir University The Journal of Social Sciences Institute 17 (32), 211-229.
Waltham, T. (2002). Gypsum karst near Sivas, Turkey. Cave And Karst Scıence 29, 39-44.
Yücel, A., Markovic, M., Atılgan, A., Rolbiecki, R., Ertop, H., Jagosz, B., Ptach, W., Łangowski, A., Jakubowski, T. (2022). Investigation of annual lake water levels and water volumes with Şen Innovation and Mann-Kendall rank correlation trend tests: example of Lake Eğirdir, Turkey. Water 14, 2374.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Jeoformoloji ve Yüzey Örtü Süreçleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Uğur Doğan
0000-0002-1300-3484
Türkiye

Mesut Şimşek ^*
0000-0002-4678-4336
Türkiye

İbrahim Akçay
0000-0002-5763-4544
Türkiye

Ali Koçyiğit
0000-0002-0026-2831
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

30 Ocak 2025

Yayımlanma Tarihi

15 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

23 Aralık 2024

Kabul Tarihi

9 Ocak 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 14

DOI

https://doi.org/10.46453/jader.1605722

IZ

https://izlik.org/JA55XD23GF

APA

Doğan, U., Şimşek, M., Akçay, İ., & Koçyiğit, A. (2025). Eğirdir Gölü’nün düdenleri: Göl çukurluğu bir polye mi? Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 14, 31-47. https://doi.org/10.46453/jader.1605722

Cited By

First Detection of Eustrongylides excisus in Mosquito Fish (Gambusia holbrooki) from Lake Eğirdir

Acta Aquatica Turcica

https://doi.org/10.22392/actaquatr.1577775

Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi ( JADER ) / Journal of Geomorphological Researches

TR Dizin - DOAJ - Crossref - Google Scholar tarafından taranmaktadır.

Jeomorfoloji Derneği / Turkish Society for Geomorphology ( www.jd.org.tr )

Eğirdir Gölü’nün düdenleri: Göl çukurluğu bir polye mi?

Öz

Anahtar Kelimeler

Sinkholes of Lake Eğirdir: Is the lake depression a polje?

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

First Detection of Eustrongylides excisus in Mosquito Fish (Gambusia holbrooki) from Lake Eğirdir