CBS ve Uzaktan Algılama Teknikleri ile ICONA Modeli Kullanılarak Katrancı Çayı Havzası'nda (Haymana, Ankara) Toprak Erozyonu Duyarlılığı Değerlendirmesi

Soil erosion has become a significant global threat with the increase and expansion of human activities. The aim of this study is to determine and assess the erosion risk of the Katrancı Stream Basin, located in the upper catchment of the Sakarya River Basin, one of Turkiye’s largest river basins, using the ICONA model combined with Geographic Information Systems (GIS) and Remote Sensing (RS) techniques. The key components of the ICONA model include slope, lithology, land use, and vegetation cover. Among these, the combination of the slope and lithology layers was used to generate the soil erodibility data, while the integration of land use and vegetation cover provided the soil protection data. By combining these datasets, a soil erosion risk map for the basin was produced and subsequently validated through field observations. According to the results of the ICONA model risk map, moderate erosion risk covers the largest area within the study region, accounting for 40.39% of the total basin area. Areas classified under very low and low erosion risk constitute 27.54% of the basin. In contrast, regions with steep slopes and insufficient soil protection capacity exhibit a significant increase in erosion risk. Approximately 20.97% of the basin falls within the high erosion risk category, while 11.1% is classified as very high erosion risk, with these areas predominantly concentrated in agricultural lands. In conclusion, improper land use, unsustainable agricultural practices, and overgrazing significantly increase the basin’s susceptibility to erosion. The sustainable planning of land use in erosion-prone areas, the adoption of appropriate agricultural techniques on sloping terrains, the regulation of overgrazing in pasturelands, and the implementation of effective soil conservation strategies are essential for the mitigation and prevention of soil erosion.

Günümüzde, insan faaliyetlerinin artması ve yaygınlaşmasıyla birlikte toprak erozyonu, küresel ölçekte önemli bir tehdit haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, ICONA modeli ile Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama teknikleri kullanılarak Türkiye’nin en büyük nehir sistemlerinden birisi olan Sakarya Nehri Havzası’nın yukarı çığırındaki Katrancı Çayı Havzası’nın erozyon riskini belirlemek ve değerlendirmektir. ICONA modelinde temel bileşenler eğim, litoloji, arazi kullanımı ve bitki örtüsüdür. Bu bileşenler arasında, eğim ve litoloji katmanlarının birleştirilmesiyle toprak aşınabilirlik verisi, arazi kullanımı ve arazi örtüsü entegrasyonu ile toprak koruma verisi oluşturulmuştur. Bu katmanların bir araya getirilmesiyle havzanın toprak erozyonu risk haritası hazırlanmıştır. Toprak erozyonu risk haritası, arazi çalışmaları ile doğrulanmıştır. ICONA modeli risk haritasının sonuçlarına göre, çalışma alanında orta düzeyde erozyon riski, en geniş alanı kapsamakta olup, toplam havza yüzeyinin %40,39’unu oluşturmaktadır. Çok düşük ve düşük erozyon riski sınıfına giren alanlar havzanın %27,54’ünü kapsamaktadır. Buna karşılık, eğimin yüksek olduğu ve toprak koruma kapasitesinin yetersiz kaldığı bölgelerde erozyon riski belirgin şekilde artmaktadır. Havzanın yaklaşık %20,97’si yüksek, %11,1’i ise çok yüksek seviyede erozyon riski sınıfında yer almakta olup, bu alanlar çoğunlukla tarım arazilerinde yoğunlaşmaktadır. Sonuç olarak, yanlış arazi kullanımı, uygunsuz tarım uygulamaları ve aşırı otlatma, havzanın erozyona karşı hassasiyetini önemli ölçüde artırmaktadır. Erozyona duyarlı alanlarda arazi kullanımının sürdürülebilir şekilde planlanması, eğimli arazilerde uygun tarım tekniklerinin benimsenmesi, mera alanlarında aşırı otlatmanın kontrol altına alınması ve toprak koruma stratejilerinin etkin bir şekilde uygulanması, toprak erozyonunun kontrol altına alınması ve önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.