KAYA YÜZEYİ SERTLİĞİ İLE AYRIŞMA VE KAYA EROZYONUNUN TAHMİN EDİLMESİ: AVŞA ADASI GRANİT FORMASYONLARI ÜZERİNE BİR ÖRNEK ÇALIŞMA
Öz
Kaya erozyonu ve onun şiddeti ayrışmanın şiddeti ile doğru orantılıdır. Ayrışmanın şiddetli olduğu kayalarda erozyon hızlı ve etkili olarak gelişme gösterir. Kaya yüzey sertliğindeki değişkenlik ise kayalardaki ayrışma seviyesinin göstergesidir. Ayrışmaya uğrayan kayalarda “Kaya yüzey sertliği” azalma yönünde değişim gösterir. Kaya yüzey sertliği Schmidt çekici ile ölçülebilir ve sayısal olarak ifade edilebilir, sınıflandırılabilir.
Bu çalışmada; Avşa Adası’nda (Marmara Denizi, Türkiye), Schmidt çekici kullanılarak Granit Kaya yüzey sertliği ölçümü yapılması, sonuçların Avşa Adası için ayrışma ve erozyon göstergesi olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Avşa Adası granitlerinde, 100 farklı lokasyonda, Schmidt çekici kullanılarak kaya yüzey sertliği ölçümü yapılmıştır. Ölçüm verilerinin istatistiksel analizleri yapılmış, analizler ile elde edilen yeni verilerin arazi kontrolleri gerçekleştirilmiştir. İlk sonuçlar; Avşa Adası için sertlik tanımlamaları açısından sınıflandırılarak, aşınma derecesi ve erozyon potansiyeli göstergesi olarak değerlendirilmiştir.
Sonuçlar Avşa Adası'nın Granit kayalarının 3 temel grup olarak sınıflandırılabileceğini göstermektedir. Granitlerin % 40 ı “Sert” ve henüz şiddetli ayrışmaya uğramamış, erozyona karşı dirençlidir. % 10 oranındaki 2. Grup; “Orta ve Zayıf” sertliktedir. %50 oranındaki 3. Grup granitler ise “Çok Zayıf” olarak tanımlanmıştır. 3. Grup granitler şiddetli ayrışma ile deforme olan ve yüksek erozyon potansiyeline sahip kayalardır.
Anahtar Kelimeler
Kaya yüzey sertliği,Kaya erozyonu,Schmidt Çekici,Granit ayrışması
Kaynakça
- Aoki, H. & Matsukura, Y. (2007) A new technique for non-destructive field measurement of rock-surface strength: an application of the Equotip hardness tester to weathering studies. Earth Surface Processes and Landforms, 32/ 12: 1759–1769, DOI: 10.1002/esp.1492. Augustinus, P.C. (1992) Rock resistance to erosion: some further considerations. Earth Surface Processes and Landforms, 16: 563-569. Aydin, A. ve Basu, A. (2005) The Schmidt Hammer in rock material characterization. Engineering Geology, 41: 1211-1214.
- Aydın, A. (2008) ISRM Suggested Method for Determination of the Schmidt Hammer Rebound Hardness: Revised Version. R. Ulusay (Ed.), The ISRM Suggested Methods for Rock Characterization, Testing and Monitoring: 2007–2014: 25-33. DOI: 10.1007/978-3-319-07713-0.
- Basu, A. & Aydın, A.A. (2004) Method for normalization of Schmidt hammer rebound values. International Journal of Rock Mechanics & Mining Sciences, 41:1211-1214.
- Colman, S.M. (1981) Rock-weathering rates as functions of time. Quaternary Research, 15: 250-264
- Day, M.J. (1980) Rock hardness: field assessment and geomorphic importance. Professional Geographer, 32: 72-81.
- Day, M.J. (2010) Rock hardness: field assessment and geomorphic importance. The Professional Geographer, 32:1, 72-81, DOI: 10.1111/j.0033-0124.1980.00072.x
- Day, M.J. & Goudie, A.S. (1977) Field assessment of rock hardness using the Schmidt test hammer. BGRG Technical Bulletin, 18: 19-29.
- Ericson, K. (2004) Geomorphological surfaces of different age and origin in granite landscapes: an evaluation of the Schmidt hammer test. Earth Surface Processes and Landforms, Volume 29, Issue 4, Pages 495–509, DOI: 10.1002/esp.1048, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/esp.1048/full
- Hall, K., Thorn, C., Sumner, P. (2012) On the persistence of ‘weathering’. Geomorphology, 149–150: 1–10.
- Huggett, R.J. (2011) Fundamentals of Geomorphology, Third Edition. Routledge, 270 Madison Avenue, New York, NY 10016, ISBN 0-203-86008-X Master e-book ISBN.