Aktif Fayların Tanımlanmasında Jeomorfik Belirteçlerin Rolü: Balıkgöl Fay Zonu Örneği
Öz
Aktif tektoniğin tanım ve yorumunda kullanılan araçlardan olan tektono-jeomorfik şekiller, topoğrafik peyzaj zenginliği sunmanın yanı sıra bölgesel tektonik süreçlerin aydınlatılması rolü de görebilmektedir. Bu şekiller, aktif fay zonlarında dislokasyonel hareketlerin topoğrafyaya yansımasına dair başlıca referans kaynakları arasındadır. Bu çalışma da Balıkgöl Fay Zonu tarafından denetlenen Balıkgöl ve yakın çevresindeki tektono-jeomorfik şekillere yönelik hazırlanmıştır. Doğu Anadolu Bölgesi’nde Ağrı ve Iğdır illeri arasında yer alan Balıkgöl çevresinde, Balıkgölü Fayı’ndan dolayı birçok tektono-jeomorfik belirteç gelişmiştir. Ötelenmiş vadi, fay gölü, basınç sırtı, çizgisel uzamış sırt, sürgü sırtı, üçgen yüzey (façeta), asılı vadi, kesik başlı vadi, çek-ayır havza, fay dikliği, basamaklı dağ yamaçları, alüvyal fan, sıralı su kaynakları, kancalı vadi katılımları ve heyelanlar araştırma alanında görülen ve tektonizmaya ışık tutan başlıca yapılardır. Tüm bunların yanı sıra inceleme alanındaki tektonik süreçlere nicel olarak yaklaşma adına jeomorfometrik indisler uygulanmıştır. Drenaj havzası asimetrisi, havza şekli, transvers topoğrafik simetri, dağ önü kıvrımlılık gibi indislerle bölgedeki tektonik etki sayısal olarak doğrulanmaya çalışılmıştır. Neticede nitel ve nicel verilerden hareketle sahanın aktif bir tektonik alan olduğu anlaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Arpat, E., Şaroğlu, F. & İz, H.E. (1977) 1976 Çaldıran Depremi, Yeryuvarı ve İnsan, 2 (1): 29-41.
- Berberiyan, M. (1976). Seismotectonic Map of Iran scale 1/2.500.000, Ed: M. Berberiyan, Countribution of The Seismotectonics of Iran (Part 3). Geology Survey Raport, Iran, 397-418.
- Bierman, P. R., & Montgomery, D. R. (2014) Key Concepts In Geomorphology. W. H. Freeman And Company Publishers.
- Bozkuş, C., Demir, M. & Bulut, K. (2010) Iğdır ve Yakın Çevresinin Depremselliği, Uluslararası Aras Havzası Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Kars Valiliği Yayınları.
- Bull, W B. (2007) Tectonic Geomorphology of Mountains: A New Approach to Paleoseismology. Blackwell Publıshıng.
- Burbank, D. W. & Anderson, R. S. (2012) Tectonic Geomorphology (2. Edition). USA: Wiley-Blackwell Publishing.
- Charloton, R. (2008) Fundamentals of Fluvial Geomorphology, Routledge Taylor & Francis Groups Published.
- Cürebal, İ. & Erginal, A. E. (2007) Mıhlı Çayı Havzası’nın Jeomorfolojik Özelliklerinin Jeomorfik İndislerle Analizi, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (19): 126-135.
- Dar, R. A., Chandra, R. & Romshoo, S. A. (2013) Morphotectonic and Lithostratigraphic Analysis of Intermontane Karewa Basin of Kashmir Himalayas, India. Journal of Mountain Science, 10 (1): 1-15.
- El Hamdounı, R., Irıgaray, C., Fernandez, T., Chacon J., Keller, A. E. (2008) Assessment of Relative Active Tectonics, Southwest Border of Sierra Nevada (Southern Spain), Geomorphology, 96: 150-173.