Araştırma Makalesi

İSTANBUL'DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI

Cilt: 9 Sayı: 4 31 Aralık 2024
PDF İndir
EN TR

İSTANBUL'DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI

Öz

Siyah karbon (Black Carbon, BC), eksik bir yanma ürünüdür ve ince partikül madde bileşeni olup solunduğunda insan sağlığı için zararlıdır. Ayrıca BC iklim değişikliğinde kısa ömürlü iklim zorlayıcısı (short lived climate force) olarak tanımlanmakta ve CO2’den sonra önemli bir ısı tutma etkisine sahiptir. Dünyanın diğer kentlerinde atmosferik BC konsantrasyon değişimi oldukça yaygın çalışılmışken, Türkiye’de sadece İstanbul’da kısıtlı sayıda trafik alanlarında çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada, İstanbul’da ilk kez kent arkaplanda BC’nin değişimleri ve diğer parametrelerle ilişkisi mevsimsel olarak incelenmiştir. BC ölçümleri tek dalga boyunda (880 nm) tek kanallı AE51 aethalometre ile yapılmıştır. Mevsimsel ortalama BC konsantrasyon değişimleri yaz, sonbahar, kış ve ilkbahar dönemlerinde sırasıyla 1,97 ± 3,10 µg/m3, 1,77 ± 2,36 µg/m3, 3,33 ± 4,29 µg/m3, 3,22 ± 3,25 µg/m3 olarak ölçüldü. En yüksek konsantrasyon kışın gözlendi. BC ile partikül madde ve trafikle ilgili kirleticiler (NOX gibi) arasında pozitif yüksek korelasyonlar olduğu tespit edildi. BC’nin gün içi saatlik değişimleri incelendiğinde trafiğin yoğun olduğu sabah ve akşam saatlerinde İstanbul trafiğinin bölgesel emisyonlara katkısı olduğu görüldü. Rüzgâr hızı, PBLH gibi meteorolojik parametrelerin ve mevsimsel konsantrasyon üzerinde önemli bir etkisi olduğu ve trafik kaynağının kentsel arka plan bölgesinde her mevsim önemli bir BC kaynağı olduğu söylenebilir. Kentsel ortamlarda BC’nin mekânsal dağılımının anlaşılması için uzun süreli mevsimsel farklar ortaya konulmasını ve hem sabit hem mobil ölçümlerle izlenmesini tavsiye ediyoruz.

Anahtar Kelimeler

Siyah karbon, İstanbul, kentsel arka plan

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

122Y079 numaralı proje

Etik Beyan

Anadolu Çevre ve Hayvancılık Dergisi (Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences)’ne makale olarak sunduğumuz “İstanbul'da Kentsel Arka Planda Atmosferık Sıyah Karbon Konsantrasyon Değışımının Değerlendırılmesı” başlıklı bu çalışma kullanılan verileri/örnekleri birlikte topladığımızı, başka kaynaklardan aldığımız bilgileri metinde ve kaynakçada eksiksiz olarak gösterdiğimizi, çalışma sürecinde bilimsel araştırma ve etik kurallara uygun olarak davrandığımızı ve aksinin ortaya çıkması durumunda her türlü yasal sonucu kabul ettiğimizi sorumlu yazar olarak tüm yazarlar adına beyan ederim.

Teşekkür

Bu çalışma, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 122Y079 numaralı proje ve İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, BAP koordinatörlüğü FBA-2024-36086 numaralı proje tarafından desteklenmiş ve finanse edilmiştir. Bu destek için İUC_BAP ve TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Abdillah, S.F.I. & Wang, Y.F. (2023). Ambient ultrafine particle (PM0.1): Sources, characteristics, measurements and exposure implications on human health. Içinde Environmental Research (C. 218). DOI: 10.1016/j.envres.2022.115061
  2. Ahmed, T., Dutkiewicz, V.A., Shareef, A., Tuncel, G., Tuncel, S. & Husain, L. (2009). Measurement of black carbon (BC) by an optical method and a thermal-optical method: intercomparison for four sites. Atmos. Environ., 43, 6305-6311.
  3. Barrett, T.E., Ponette-González, A.G., Rindy, J.E. & Weathers, K.C. (2019). Wet deposition of black carbon: A synthesis. Içinde Atmospheric Environment (C. 213). DOI: 10.1016/j.atmosenv.2019.06.033
  4. Beres, N.D., Lapuerta, M., Cereceda-Balic, F. & Moosmüller, H. (2020). Snow surface albedo sensitivity to black carbon: Radiative transfer modelling. Atmosphere, 11(10). DOI: 10.3390/atmos11101077
  5. Bond, T.C., Doherty, S. J., Fahey, D.W., Forster, P.M., Berntsen, T., Deangelo, B.J., Flanner, M.G., Ghan, S., Kärcher, B., Koch, D., Kinne, S., Kondo, Y., Quinn, P.K., Sarofim, M.C., Schultz, M.G., Schulz, M., Venkataraman, C., Zhang, H., Zhang, S., … & Zender, C.S. (2013). Bounding the role of black carbon in the climate system: A scientific assessment. Journal of Geophysical Research Atmospheres, 118(11). DOI: 10.1002/jgrd.50171
  6. Cape, J.N., Coyle, M. & Dumitrean, P. (2012). The atmospheric lifetime of black carbon. Atmospheric Environment, 59. DOI: 10.1016/j.atmosenv.2012.05.030
  7. Dumka, U. C., Kaskaoutis, D. G., Devara, P. C. S., Kumar, R., Kumar, S., Tiwari, S., Gerasopoulos, E. & Mihalopoulos, N. (2019). Year-long variability of the fossil fuel and wood burning black carbon components at a rural site in southern Delhi outskirts. Atmospheric Research, 216. DOI:10.1016/j.atmosres.2018.09.016
  8. Ezber, Y. & Sen, O. L. (2022). WRF sensitivity simulations of a dense advection fog event in Istanbul. Theoretical and Applied Climatology, 148(1-2). DOI: 10.1007/s00704-022-03966-0
  9. Glojek, K., Močnik, G., Alas, H. D. C., Cuesta- Mosquera, A., Drinovec, L., Gregorič, A., Ogrin, M., Weinhold, K., Ježek, I., Müller, T., Rigler, M., Remškar, M., Van Pinxteren, D., Herrmann, H., Ristorini, M., Merkel, M., Markelj, M. & Wiedensohler, A. (2022). The impact of temperature inversions on black carbon and particle mass concentrations in a mountainous area. Atmospheric Chemistry and Physics, 22(8). DOI: 10.5194/acp-22-5577-2022
  10. Gu, Y., Zhang, W., Yang, Y., Wang, C., Streets, D.G. & Yim, S.H.L. (2020). Assessing outdoor air quality and public health impact attributable to residential black carbon emissions in rural China. Resources, Conservation and Recycling, 159. DOI: 10.1016/j.resconrec.2020.104812

Kaynak Göster

APA
Çolak, Z., Onat, B., Coşgun, M. S., Uzun Ayvaz, B., Ayvaz, C., Kuzu, S. L., Yavuz, E., Çetin, H., Fidan, Z., & Alver Şahin, Ü. (2024). İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 9(4), 648-659. https://doi.org/10.35229/jaes.1561066
AMA
1.Çolak Z, Onat B, Coşgun MS, vd. İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences. 2024;9(4):648-659. doi:10.35229/jaes.1561066
Chicago
Çolak, Zehra, Burcu Onat, Melike Servin Coşgun, vd. 2024. “İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences 9 (4): 648-59. https://doi.org/10.35229/jaes.1561066.
EndNote
Çolak Z, Onat B, Coşgun MS, Uzun Ayvaz B, Ayvaz C, Kuzu SL, Yavuz E, Çetin H, Fidan Z, Alver Şahin Ü (01 Aralık 2024) İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences 9 4 648–659.
IEEE
[1]Z. Çolak vd., “İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI”, Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, c. 9, sy 4, ss. 648–659, Ara. 2024, doi: 10.35229/jaes.1561066.
ISNAD
Çolak, Zehra - Onat, Burcu - Coşgun, Melike Servin - Uzun Ayvaz, Burcu - Ayvaz, Coşkun - Kuzu, S. Levent - Yavuz, Elif - Çetin, Hilal - Fidan, Zeynep - Alver Şahin, Ülkü. “İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences 9/4 (01 Aralık 2024): 648-659. https://doi.org/10.35229/jaes.1561066.
JAMA
1.Çolak Z, Onat B, Coşgun MS, Uzun Ayvaz B, Ayvaz C, Kuzu SL, Yavuz E, Çetin H, Fidan Z, Alver Şahin Ü. İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences. 2024;9:648–659.
MLA
Çolak, Zehra, vd. “İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, c. 9, sy 4, Aralık 2024, ss. 648-59, doi:10.35229/jaes.1561066.
Vancouver
1.Zehra Çolak, Burcu Onat, Melike Servin Coşgun, Burcu Uzun Ayvaz, Coşkun Ayvaz, S. Levent Kuzu, Elif Yavuz, Hilal Çetin, Zeynep Fidan, Ülkü Alver Şahin. İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences. 01 Aralık 2024;9(4):648-59. doi:10.35229/jaes.1561066