Analysis of Leading Countries in Sea Bream (Sparus aurata) Export Performance with Multi-Criteria Decision-Making Methods

Muhammed Fatih Aydemir

doi:10.35229/jaes.1718108

EN TR

Analysis of Leading Countries in Sea Bream (Sparus aurata) Export Performance with Multi-Criteria Decision-Making Methods

Abstract

Sea bream (Sparus aurata) is being produced and exported more and more with the increasing demand worldwide. Sea bream is a prominent species, especially in Mediterranean aquaculture, and its importance is growing for exporting countries. The increase in sea bream exports and competition necessitates closer monitoring of the performance of exporting countries. In this context, this study aims to evaluate the export performance of the world's top sea bream exporting countries using multi-criteria decision-making (MCDM) techniques. In the study, CRITIC, SD, and combined methods were used to weight the criteria. The MAIRCA method was used to rank the export performance of the countries. In addition, BORDA counting methods were integrated into these methods, and more precise results were obtained. Thus, the highest weights in criterion weighting are the annual growth rate of exports in the last five years and market concentration. Conversely, net trade had the lowest criterion weight. Greece, Türkiye, and Morocco had the highest performance in sea bream exports, respectively. Cyprus had the lowest performance in sea bream exports. To improve their performance in exporting sea bream, countries must emphasize export growth, increase the value of exports per unit, and focus on exporting to more countries.

Keywords

BORDA counting method , export performance , MCDM , sea bream , sparus aurata

Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Çipura (Sparus aurata) İhracat Performansında Önde Gelen Ülkelerin Analizi

Öz

Çipura (Sparus aurata), dünya çapında artan taleple birlikte gün geçtikçe daha fazla üretilmekte ve ihraç edilmektedir. Özellikle Akdeniz su ürünleri yetiştiriciliğinde öne çıkan bir tür olan çipura’nın ihracatını yapan ülkeler açısından önemi artmaktadır. Çipura ihracatı ve rekabetinin artması, çipura ihraç eden ülkelerin performansının daha yakından izlenmesini gerekli kılmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, dünyada en fazla çipura ihracatı yapan ülkelerin ihracat performansını çok kriterli karar verme (ÇKKV) teknikleri ile değerlendirmektir. Çalışmada CRITIC, SD ve ortak ağırlıklandırma yöntemleri ile kriter ağırlıklandırılmaları yapılmıştır. MAIRCA yöntemi ile ülkelerin ihracat performansı sıralaması oluşturulmuştur. Ayrıca BORDA sayım yöntemleri bu yöntemlere entegre edilerek daha net sonuçlara ulaşılmıştır. Böylelikle kriter ağırlıklandırmada en yüksek ağırlığın ihracatın son beş yıldaki yıllık büyüme oranı ve pazar yoğunlaşması olmuştur. Buna karşın en düşük kriter ağırlığının ise net ticarette olduğu görülmüştür. Çipura ihracatında en yüksek performansı gösteren ülkeler sırasıyla Yunanistan, Türkiye ve Fas olmuştur. Kıbrıs ise en düşük çipura ihracat performansa sahip olmuştur. Ülkelerin çipura ihracat performansını arttırması için ihracat büyümesine daha fazla önem vermesi, birim başına çipura ihracatının değerini yükseltmesi ve ülke çeşitliliğine önem vermesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

BORDA sayım yöntemi , çipura , ÇKKV , ihracat performansı , sparus aurata

Kaynakça

Akmermer, B., & Çelik, P. (2021). Contribution of fishery and aquaculture products to Turkish foreign trade: An evaluation by a hybrid multi- criteria decision making method. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 38(3), 275-282. DOI: 10.12714/egejfas.38.3.03
Ayçin, E. (2020). Personel seçim sürecinde CRITIC ve MAIRCA yöntemlerinin kullanılması. İşletme, 1(1), 1-12.
Aydemir, M.F. (2024). Product concentration and diversification in international trade: A comparison between Türkiye and China. Tarsus Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 151-166.
Aydemir, M.F. (2025). Evaluation of foreign direct investment attractiveness of BRICS-T countries: The CRITIC-LOPCOW Based ARAS Approach. Politik Ekonomik Kuram, 9(1), 372-392. DOI: 10.30586/pek.1613421
Bayramoglu, B. (2019). Price interactions between wild and farmed products: Turkish sea bass and sea Aydemir, (2025) J. Anatol. Env. Anim. Sci., Year:10, No:5, (703-711), 2025
bream markets. Aquaculture Economics & Management, 23(1), 111-132. DOI: 10.1080/13657305.2018.1510997
Blavasciunaite, D., Garsviene, L., & Matuzeviciute, K. (2020). Trade balance effects on economic growth: Evidence from European Union countries. Economies, 8(3), 54. DOI: 10.3390/economies8030054
Can, M. F., Şimşek, E., Demirci, A., Demirci, S., & Akar, Ö. (2020). The evaluation of the early impacts of the COVID-19 pandemic on the export of fishery commodities of Turkey. Marine and Life Sciences, 2(1), 18-27.
Çelik, P., & Akmermer, B. (2022). Target market selection for the major aquaculture products of Turkey-An evaluation on export markets by hybrid multi-criteria decision-making approach. Aquaculture Studies, 22(1). DOI: 10.4194/AQUAST691
Demir, N., & Aksoy, A. (2021). Competitive power of Turkey’s aquaculture sector and comparison with other leading countries. Marine Science and Technology Bulletin, 10(3), 258-268. DOI: 10.33714/masteb.937890

Diakoulaki, D., Mavrotas, G., & Papayannakis, L. (1995). Determining objective weights in multiple criteria problems: The CRITIC method. Computers & Operations Research, 22(7), 763- 770. DOI: 10.1016/0305-0548(94)00059-H
Dong, G., Kokko, A., & Zhou, H. (2022). Innovation and export performance of emerging market enterprises: The roles of state and foreign ownership in China. International Business Review, 31(6), 102025. DOI: 10.1016/j.ibusrev.2022.102025
Ersoy, N. (2022). Kriter ağırlıklandırma yöntemlerinin ÇKKV sonuçları üzerindeki etkisine yönelik gerçek bir hayat uygulaması. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(4), 1449-1463. DOI: 10.33206/mjss.1026666
European Commission. (2025). Eurobarometer survey shows new trends in fishery and aquaculture products consumption. https://oceans-and- fisheries.ec.europa.eu/news/eurobarometer- survey-shows-new-trends-fishery-and- aquaculture-products-consumption-2025-02- 20_en (May 25, 2025).
FAO. (2024). The state of world fisheries and aquaculture 2024-blue transformation in action. DOI: 10.4060/cd0683en
FEAP. (2025). European aquaculture production report 2017-2023. https://feap.info/wp- content/uploads/2025/01/2025-01-22-production- report-2024-v1.pdf (May 16, 2025).
Fernández Polanco, J., Llorente, I., & Fernández Sánchez, J.L. (2024). Testing for substitution across seabass and seabream in the Mediterranean market. Aquaculture Economics & Management, 28(3), 396-414. DOI: 10.1080/13657305.2024.2353210
Fernández-Polanco, J., Llorente, I., & Asche, F. (2021). Gilthead seabream price dynamics in the Spanish market: The role of retailers and international trade on price linkages. Aquaculture, 530, 735801. DOI: 10.1016/j.aquaculture.2020.735801
Gigović, L., Pamučar, D., Bajić, Z., & Milićević, M. (2016). The combination of expert judgment and GIS-MAIRCA Analysis for the selection of sites for ammunition depots. Sustainability, 8(4), 372. DOI: 10.3390/su8040372
Işık, N., Engeloğlu, Ö., & Karaoğlan, S. (2018). Gelişmekte olan piyasa ekonomilerinin ihracat performansının bulanık AHP ve TOPSIS yöntemi ile değerlendirilmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(3), 113-128. DOI: 10.18037/ausbd.552531
Kahreman, Y., Ünal, Y., & Ekinci Hamamcı, E.D. (2021). Agricultural sector foreign trade performance analysis by the fuzzy analytical hierarchy process method: Selected OECD countries. Cumhuriyet University Journal of Economics and Administrative Sciences, 22(2), 423-455. DOI: 10.37880/cumuiibf.991431
Kaimakoudi, E., Polymeros, K., & Batzios, C. (2014). Investigating export performance and competitiveness of Balkan and Eastern European fisheries sector. Procedia Economics and Finance, 9, 219-230. DOI: 10.1016/S2212- 5671(14)00023-9
Mhalhel, K., Levanti, M., Abbate, F., Laurà, R., Guerrera, M. C., Aragona, M., Porcino, C., Briglia, M., Germanà, A., & Montalbano, G. (2023). Review on gilthead seabream (sparus aurata) aquaculture: Life cycle, growth, aquaculture practices and challenges. Journal of Marine Science and Engineering, 11(10), 2008. DOI: 10.3390/jmse11102008
Mimouni, M., Fontagné, L., Von Kirchbach, F., Conte, K., Freudenberg, M., & Pasteels, J. M. (2007). The trade performance index. Technical Notes. Geneva: Market Analysis Section-International Trade Centre. https://tradecompetitivenessmap.intracen.org/doc uments/tpi_notes.pdf
Mukhametzyanov, I. (2021). Specific character of objective methods for determining weights of criteria in MCDM problems: Entropy, CRITIC and SD. Decision Making: Applications in Management and Engineering, 4(2), 76-105. DOI: 10.31181/dmame210402076i
Oikonomou, A., & Polymeros, K. (2015). Analyzing the competitiveness of the Greek sea bream exports in the European Union market. J. Glob. Econ., 3(145), 2. DOI: 10.4172/2375-4389.1000145
Oikonomou, A. & Polymeros, K. (2017). The impact of the economic crisis on exports of Greek sea βass and sea βream. Journal of Aquaculture & Marine Biology, 5(3), 00121. DOI: 10.15406/jamb.2017.05.00121
Özaytürk, İ., & Özekenci, E.K. (2024). Analysis of trade competitiveness of the world’s leading textiles exporters by hybrid MCDM Methods. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(1), 166-186. DOI: 10.20491/isarder.2024.1784
Öztürkçü, N., & Özcan, S. (2024). Bütünleşik ANP, MARCOS, WASPAS ve MAIRCA yöntemleri kullanılarak proje lojistiği operasyonlarında üçüncü parti lojistik hizmet sağlayıcı seçimi. Dicle Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(27), 98-125. DOI: 10.53092/duiibfd.1308549
Pamucar, D.S., Tarle, S.P., & Parezanovic, T. (2018). New hybrid multi-criteria decision-making DEMATEL-MAIRCA model: sustainable selection of a location for the development of multimodal logistics centre. Economic Research- Ekonomska Istraživanja, 31(1), 1641-1665. DOI: 10.1080/1331677X.2018.1506706
Paradowski, B., Shekhovtsov, A., Bączkiewicz, A., Kizielewicz, B., & Sałabun, W. (2021). Similarity analysis of methods for objective determination of weights in multi-criteria decision support systems. Symmetry, 13(10), 1874. DOI: 10.3390/sym13101874
Regnier, E., & Bayramoglu, B. (2017). Competition between farmed and wild fish: the French sea bass and sea bream markets. Aquaculture Economics & Management, 21(3), 355-375. DOI: 10.1080/13657305.2016.1189012
Reilly, B. (2002). Social choice in the south seas: Electoral innovation and the Borda count in the pacific island countries. International Political Science Review, 23(4), 355-372. DOI: 10.1177/0192512102023004002
Ruzekova, V., Kittova, Z., & Steinhauser, D. (2020). Export performance as a measurement of competitiveness. Journal of Competitiveness, 12(1), 145. DOI: 10.7441/joc.2020.01.09
Szczygielski, K., & Grabowski, W. (2012). Are unit export values correct measures of the exports’ quality?. Economic Modelling, 29(4), 1189-1196. DOI: 10.1016/j.econmod.2012.03.008
Trade Map. (2025). Trade statistics for international business development. https://www.trademap.org/ (May 10, 2025).
Türkoğlu, M., & Karataş, A. (2023). OECD ülkelerinin makroekonomik performanslarının COPRAS ve MAIRCA yöntemleri ile karşılaştırılması. Uygulamalı Sosyal Bilimler Ve Güzel Sanatlar Dergisi, 5(13), 189-217.
UNCTAD. (2005). Developing countries in international trade 2005. https://unctad.org/system/files/official- document/ditctab20051ch2_en.pdf (August 05, 2025).
Verep, B., & Balta, F. (2023). Türkiye’nin Doğu Karadeniz kıyılarında deniz kafeslerinde balık yetiştiriciliği potansiyeli ve sürdürülebilir çevre. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 8(4), 679-690. DOI: 10.35229/jaes.1388002
UNCTAD. (2019). Key statistics and trends in international trade. https://unctad.org/system/files/official- document/ditctab2019d2_en.pdf (August 07, 2025).
Wang, Y.M., & Luo, Y. (2010). Integration of correlations with standard deviations for determining attribute weights in multiple attribute decision making. Mathematical and Computer Modelling, 51(1-2), 1-12. DOI: 10.1016/j.mcm.2009.07.016
Yıldırım, Ç., Türkten, H., & Ceyhan, V. (2022). Türkiye su ürünleri endüstrisinin rekabet gücünün değerlendirilmesi. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 39(3), 243-252. DOI: 10.12714/egejfas.39.3.10
Yıldırım, Ö., & Çantaş, İ. B. (2021). Türkiye’de Avrupa deniz levreği ve çipura yetiştiriciliğinin üretim ve ekonomik göstergelerine yakından bir bakış. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 6(4), 668-673. DOI: 10.35229/jaes.1018784
Zavadskas, E.K., & Podvezko, V. (2016). Integrated determination of objective criteria weights in MCDM. International Journal of Information Technology & Decision Making, 15(02), 267-283. DOI: 10.1142/S0219622016500036

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Balıkçılık Yönetimi , Sucul Kültür ve Balıkçılık (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Muhammed Fatih Aydemir ^*
0000-0002-4248-9057
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

30 Eylül 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

12 Haziran 2025

Kabul Tarihi

17 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 10 Sayı: 5

DOI

https://doi.org/10.35229/jaes.1718108

IZ

https://izlik.org/JA79ZE32MM

APA

Aydemir, M. F. (2025). Analysis of Leading Countries in Sea Bream (Sparus aurata) Export Performance with Multi-Criteria Decision-Making Methods. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 10(5), 703-711. https://doi.org/10.35229/jaes.1718108

JAES, 2016- 11.yıl

Analysis of Leading Countries in Sea Bream (Sparus aurata) Export Performance with Multi-Criteria Decision-Making Methods

Abstract

Keywords

Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Çipura (Sparus aurata) İhracat Performansında Önde Gelen Ülkelerin Analizi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster