Araştırma Makalesi

Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025)

Sayı: 5 11 Kasım 2026
PDF İndir
EN TR

Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025)

Öz

Bu çalışma, Türkiye'nin 2004–2025 döneminde koyun varlığında yaşanan genişlemenin (25,20 milyon → 46,69 milyon baş; %85,3'lük artış; yıllık bileşik büyüme oranı %2,98) yalnızca nicel bir büyüme değil, aynı zamanda iller arası mekânsal bir yeniden örgütlenme süreci olduğunu ileri sürmektedir. 81 il × 22 yıllık gözlem içeren (2004–2025; 21 yıllık süre) panel verisini kullanan analiz; coğrafi ağırlık merkezi, Lorenz–Gini eşitsizliği, Herfindahl–Hirschman yoğunlaşma endeksi (HHI), konum katsayısı (location quotient, LQ), Shift-Share ayrıştırması ve mesafe-zayıflamalı Moran's I mekânsal otokorelasyon istatistiklerini bütünleşik bir çerçevede değerlendirmektedir. Mekânsal ağırlık merkezi dönem boyunca yaklaşık 58 km batıya (azimut ≈ 263°; hafif güney bileşeniyle) kaymış; Türkiye koyun coğrafyasının ekseni Doğu Anadolu'dan İç Anadolu plato sistemine doğru çekilmiştir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin ulusal paydaki ağırlığı %37,69'dan %27,65'e gerilerken (−10,04 yüzde puan), İç Anadolu (+6,17 yüzde puan) ve Güneydoğu Anadolu (+3,42 yüzde puan) pay kazanan başlıca bölgeler olmuştur. Shift-Share ayrıştırması, Doğu Anadolu'nun bölgesel sapma bileşeninin −4,69 milyon baş düzeyinde negatif olduğunu ortaya koymuştur. İl ölçeğinde Konya, Van, Şanlıurfa, Diyarbakır ve Ankara, her biri 1,8–3,1 milyon baş barındıran "koyun merkezi illeri" olarak tanımlanmış; Karadeniz kıyı kuşağında ise koyun varlığında mutlak azalmayla tanımlanan bir "koyunsuzlaşma" süreci kayıt altına alınmıştır. Bulgular; sürdürülebilir mera yönetimi, bölgesel ölçekte farklılaştırılmış ıslah programları ve iklim baskısı altındaki gıda güvenliği planlaması için nicel-mekânsal bir temel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Åby, B. A., Samsonstuen, S., Beauchemin, K. A., & Aass, L. (2024). Modelling of on-farm greenhouse gas emissions from dual-purpose meat and wool sheep production in different geographical regions of Norway. Livestock Science, 283, 105472. https://doi.org/10.1016/j.livsci.2024.105472
  2. Akinmoladun, O. F., Muchenje, V., Fon, F. N., & Mpendulo, C. T. (2019). Small ruminants: Farmers' hope in a world threatened by water scarcity. Animals, 9(7), 456. https://doi.org/10.3390/ani9070456
  3. Alkan, A. (2020). Siirt İli'ndeki göçebelerin göç hareketliliği ve yolları üzerine bir inceleme. International Journal of Geography and Geography Education, 41, 160–176. https://doi.org/10.32003/igge.623657
  4. AtlasBig. (2026). Ülkelere göre koyun popülasyonu 2026. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2026, https://atlasbig.com.tr/tarim/koyun-populasyonuna-gore-ulkeler
  5. Aydin, K. B., Bi, Y., Brito, L. F., Ulutaş, Z., & Morota, G. (2024). Review of sheep breeding and genetic research in Türkiye. Frontiers in Genetics, 15, 1308113. https://doi.org/10.3389/fgene.2024.1308113
  6. Bezerra, A. S., Souza, C. C. F., Santos, M. A. S., Martins, C. M., Lopes, M. L. B., Homma, A. K. O., & Lourenço Júnior, J. B. (2022). Short report: Spatial distribution and growth of sheep farming in Brazilian Amazon. PLoS ONE, 17(12), e0278691. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0278691
  7. Bulut, İ., Özoğul, B., Manav, B., & Kurtlu, M. (2023). Antalya Döşemealtı ilçesinde küçükbaş hayvan barınakları yatakların yerleşme ve kır meskenleri açısından değerlendirilmesi. Coğrafya Dergisi, (46), 39–51. https://doi.org/10.26650/JGEOG2023-1160839
  8. Chedid, M., Jaber, L. S., Giger-Reverdin, S., Duvaux-Ponter, C., & Hamadeh, S. K. (2014). Review: Water stress in sheep raised under arid conditions. Canadian Journal of Animal Science, 94(2), 243–257.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonomik Coğrafya, Kırsal ve Bölgesel Coğrafya, Türkiye Ekonomik Coğrafyası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

11 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

5 Eylül 2026

Kabul Tarihi

6 Kasım 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 5

Kaynak Göster

APA
Özcanlı, M. (2026). Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025). Journal of Anatolian Geography, 5. https://doi.org/10.65652/jag.2033858
AMA
1.Özcanlı M. Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025). JAG. 2026;(5). doi:10.65652/jag.2033858
Chicago
Özcanlı, Mehmet. 2026. “Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025)”. Journal of Anatolian Geography, sy 5. https://doi.org/10.65652/jag.2033858.
EndNote
Özcanlı M (11 Kasım 2026) Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025). Journal of Anatolian Geography 5
IEEE
[1]M. Özcanlı, “Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025)”, JAG, sy 5, Kas. 2026, doi: 10.65652/jag.2033858.
ISNAD
Özcanlı, Mehmet. “Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025)”. Journal of Anatolian Geography. 5 (11 Kasım 2026). https://doi.org/10.65652/jag.2033858.
JAMA
1.Özcanlı M. Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025). JAG. 2026. doi:10.65652/jag.2033858.
MLA
Özcanlı, Mehmet. “Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025)”. Journal of Anatolian Geography, sy 5, Kasım 2026, doi:10.65652/jag.2033858.
Vancouver
1.Mehmet Özcanlı. Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025). JAG. 11 Kasım 2026;(5). doi:10.65652/jag.2033858

Journal of Anatolian Geography aksi belirtilmedikçe, Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-SA 4.0) kapsamında lisanslanmıştır.

31700