Selimiye Camii Ana Kubbesinde Mevcut Durum ve Önerilen Sadeleştirmenin Fraktal Boyut Temelli Nicel Karşılaştırması

Öz

Selimiye Camii ana kubbesindeki kalem işi bezemelerin restorasyon sürecinde sadeleştirme yönünde yeniden ele alınmasına ilişkin öneriler hem uzman çevrelerde hem de kamuoyunda yoğun tartışmalara yol açmıştır. Bu çalışma, söz konusu tartışmanın merkezindeki sadeleştirme yaklaşımını nesnel bir zeminde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma; literatür ve arşiv taramasını, restorasyon sürecine ilişkin güncel eleştiri ve yorumların incelenmesini ve nicel görsel analizi bir araya getiren karma bir yaklaşımla yürütülmüştür. Çalışmanın materyalini, Selimiye Camii ana kubbesinin mevcut bezeme düzenini temsil eden görseller ile önerilen sadeleştirilmiş tasarımın görsel temsil dokümanları oluşturmaktadır. Mevcut durum ile öneri, aynı analitik koşullar altında iki boyutlu fraktal analiz yöntemiyle (ImageJ yazılımı ve FracLac eklentisi kullanılarak) karşılaştırılmıştır. Bulgular, mevcut kompozisyonun fraktal boyutunun Fd=1.8498, sadeleştirilmiş önerinin ise Fd=1.6743 olduğunu; dolayısıyla görsel karmaşıklıkta yaklaşık %9.49’luk bir azalma meydana geldiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, restorasyon kararlarının yalnızca nitel tartışmalarla değil, ölçülebilir göstergelerle de değerlendirilebileceğini ortaya koyan sayısal bir karşılaştırma zemini sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Selimiye Camii
• Kubbe bezemesi
• Görsel karmaşıklık
• Fraktal analiz
• Fraktal boyut

Quantitative Comparison of the Existing Condition and the Proposed Simplification in the Main Dome of Selimiye Mosque Based on Fractal Dimension

Öz

Proposals to revisit the kalem işi ornamentation on the main dome of the Selimiye Mosque in the direction of “simplification” during the restoration process have generated intense debate both within expert circles and in the public sphere. This study aims to evaluate the simplification at the center of this debate on an objective basis. The research adopts a mixed approach that integrates a review of the literature and archival sources, an examination of current criticisms and comments regarding the restoration process, and quantitative visual analysis. The study material consists of images representing the existing ornamental scheme of the Selimiye Mosque’s main dome and visual representation documents of the proposed simplified design. The existing condition and the proposal were compared under identical analytical conditions using a two-dimensional fractal analysis method (ImageJ software with the FracLac plug-in). The findings indicate that the fractal dimension of the existing composition is Fd = 1.8498, whereas that of the simplified proposal is Fd = 1.6743, corresponding to an approximately 9.49% decrease in visual complexity. Overall, the study provides a quantitative comparative framework demonstrating that restoration decisions can be assessed not only through qualitative debates but also through measurable indicators.

Anahtar Kelimeler

• Selimiye Mosque
• Dome ornamentation
• Visual complexity
• Fractal analysis
• Fractal dimension

Kaynakça

1. An, W., Wang, C., Zhang, H., & Bi, Z. (2022). Measuring the formal complexity of architectural curved surfaces based on 3D box-counting dimension. Nexus Network Journal, 24(4), 753–766. https://doi.org/10.1007/s00004-021-00580-x Aslanapa, O. (2004). Osmanlı devri Mimarisi. Inkılap
2. Benian, E. (2011). Mimar Sinan ve Osmanlı Cami mimarisinin gelişimindeki rolü. Bilim ve Teknik Dergisi, 44, 40-47.
3. Chen, S. S., Keller, J. M., & Crownover, R. M. (1993). On the calculation of fractal features from images. IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 15(10), 1087–1090. Dinçeli, İ. (1989). Selimiye Camii iç ve dış mimari süslemeleri (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Universitesi). İstanbul
4. Gülendam, N. (1994). Edirne Selimiye Camii Kalem İşleri ve Devir Üslubu. [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi].
5. Korn, L. (2012). Die Moschee: Architektur und Religiöses Leben. München: C. H. Beck.
6. Kuban, D. (2000). Tarihi Çevre Korumanın Mimarlık Boyutu (1.Baskı), Y.E.M. Yayınları.
7. Pamuk, Ş. (2014). Edirne Selimiye Camii (1569-1575). Klasik Sanatlar Yıllığı. Cillt:2, s.200-209.
8. Yılmaz Ergüvenç, M. (2018). İslam Mimarlık Sanatı. Puslu yayıncılık.

9. Yılmaz, M. (2008). Osmanlı’nın manevi mimarları. Elit kültür yayınları.
10. Yüksek, R. (1996). Klasik Dönem Osmanlı Camilerinde Kalem İşleri ve Geçirdiği Onarımlar. [Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi].
11. URL-1. Arkeofili [2025, Eylül 25]. Mimar Sinan’ın Ustalık Eseri Selimiye Camii’nde Neler Oluyor? https://arkeofili.com/mimar-sinanin-ustalik-eseri-selimiye-camiinde-neler-oluyor
12. URL-2. Özkafa, F. [2025, Eylül 30]. Selimiye Camii restorasyonu: İhyâ mı imhâ mı? https://www.barandergisi.net/selimiye-camii-restorasyonu-ihya-mi-imha-mi.
13. URL-3. Arkitera. [2025, Eylül 28]. https://www.arkitera.com/haber/selimiye-camiindeki-restorasyona-mahkemeden-durdurma-karari/
14. URL-4. Icomos Türkiye Milli Komitesi Görüşü [2025, Haziran 11]. Edirne Selimiye Camii Ana Kubbe Kalemişleri Üzerinde Yürütülmekte Olan Müdahale Sürecine İlişkin Bilimsel Görüş ve Uyarılar. https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0484198001749701293.pdf