Reading Seismic-Related Structural Irregularities from the Facade Characteristics of Traditional Safranbolu Houses

Öz

Traditional timber-framed houses in Safranbolu, a UNESCO World Heritage site in a seismically active region, exhibit diverse facade characteristics that reflect historical construction techniques, cultural practices, and material choices. Over time, these structures have been affected by natural aging, user interventions, abandonment, and environmental hazards, including earthquakes. Evaluating their seismic behavior in advance is crucial for preservation and risk mitigation. This study employs a facade-based coding approach to systematically document structural elements, irregularities, and material conditions of selected traditional houses. The coding considers the continuity of vertical and horizontal load-bearing elements, the presence of diagonal members, and infill material conditions. Based on these parameters, the occurrence and distribution of facade irregularities are systematically evaluated. The results provide insights into facade-related structural irregularities that may influence seismic behavior, highlight the importance of facade configuration in seismic performance, and demonstrate a rapid, non-invasive method for preliminary assessment of heritage buildings.

Anahtar Kelimeler

• Traditional Houses
• Timber Frame Structures
• Structural Irregularities
• Facade-Based Assessment
• Safranbolu Traditional Houses

Geleneksel Safranbolu Evlerinin Cephe Özelliklerinden Depremle İlişkili Yapısal Düzensizliklerin Okunması

Öz

Deprem tehlikesinin yüksek olduğu bir bölgede yer alan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunan Safranbolu’daki geleneksel ahşap karkas konutlar, tarihsel yapım tekniklerini, kültürel birikimi ve malzeme tercihlerini yansıtan çeşitli cephe özelliklerine sahiptir. Bu yapılar zaman içerisinde doğal yaşlanma süreçleri, kullanıcı müdahaleleri, terk edilme ve depremler dâhil çeşitli çevresel etkiler nedeniyle değişime uğramıştır. Bu nedenle, yapıların deprem davranışlarının önceden değerlendirilmesi, korunmaları ve olası risklerin azaltılması açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, seçilen geleneksel konutların yapısal elemanlarını, düzensizliklerini ve malzeme durumlarını sistematik olarak ortaya koymak amacıyla cephe temelli bir kodlama yöntemi kullanılmıştır. Kodlama sürecinde düşey ve yatay taşıyıcı elemanların sürekliliği, diyagonal elemanların varlığı ve dolgu malzemelerinin durumu değerlendirilmiştir. Belirlenen parametreler doğrultusunda cephelerde gözlenen yapısal düzensizliklerin görülme sıklıkları ve dağılımları sistematik olarak incelenmiştir. Elde edilen bulgular, deprem davranışını etkileyebilecek cephe kaynaklı yapısal düzensizliklere ilişkin değerlendirmeler sunmakta, cephe düzeninin deprem performansı açısından önemini ortaya koymakta ve kültürel miras niteliğindeki yapıların ön değerlendirilmesinde kullanılabilecek hızlı ve müdahalesiz bir yöntem önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel Konutlar
• Ahşap Karkas Yapılar
• Yapısal Düzensizlikler
• Cephe Temelli Değerlendirme
• Safranbolu Evleri

Kaynakça

1. Aksoy, D. S. (2003). Seismic behavior of traditional timber-framed houses [Doctoral dissertation, İstanbul Technical University].
2. Atık, D. (2011). A model proposal for determining physical and socio-cultural changes in traditional residential areas: The case of Edirne [Doctoral dissertation, Trakya University].
3. Bektaş, N., & Kegyes-Brassai, O. (2024). Enhancing seismic assessment and risk management of buildings: A neural network-based rapid visual screening method development. Engineering Structures, 304, 117606.
4. Göğebakan, Y. (2015). Factors determining the formation of the traditional Turkish house as a characteristic value and its general features. Inönü University Journal of Culture and Art, 1(1), 46. https://doi.org/10.22252/ijca.105015
5. Gönenç, G. (2005). Safranbolu guide. Safranbolu Belediyesi.
6. Güçhan, N. Ş. (2018). History and characteristics of construction techniques used in traditional timber Ottoman houses. International Journal of Architectural Heritage, 12(1), 1–20.
7. Günay, R. (2003). Safranbolu houses. Yapı Yayınları.
8. Harirchian, E., Lahmer, T., Buddhiraju, S., Mohammad, K., & Mosavi, A. (2020). Earthquake safety assessment of buildings through rapid visual screening. Buildings, 10(3), 51.

9. Kaplan, B. (2013). Examination and strengthening techniques of traditional Ottoman wooden waterfront mansions under seismic loads [Master’s thesis, İstanbul Technical University].
10. Karabulut Ay, K. (2021). Traditional residential architecture in Sivas [Doctoral dissertation, Erciyes University].
11. Kassem, M. M., Beddu, S., Ooi, J. H., Tan, C. G., Mohamad El-Maissi, A., & Mohamed Nazri, F. (2021). Assessment of seismic building vulnerability using rapid visual screening method through web-based application for Malaysia. Buildings, 11(10), 485.
12. Koç, V. (2022). A study on identifying structural system irregularities in existing buildings. European Journal of Science and Technology, 33, 32–39. https://doi.org/10.31590/ejosat.1008230
13. Koçar, Ö. (2023). Evaluation of diagonal element use in timber frame systems [Master’s thesis, Dicle University].
14. KUDEB. (2009). Traditional timber structure practices. İstanbul Metropolitan Municipality.
15. Perrone, D., Aiello, M. A., Pecce, M., & Rossi, F. (2015). Rapid visual screening for seismic evaluation of RC hospital buildings. Structures, 3, 57-70.
16. Safranbolu Municipality. (2007). World heritage Safranbolu. 3 Nisan Agency Services.
17. Uşma, G., & Urfalıoğlu, N. (2018). An investigation on the facade characteristics and typology of traditional Van houses. Çukurova University Journal of the Faculty of Engineering and Architecture, 33(1), 1–16.
18. Uzun, S. (2018). Investigation of historical timber structural systems: The case of Amcazade Hüseyin Pasha Mansion [Master’s thesis, İstanbul Technical University].