Tele-Tıp Uygulamalarının Donabedian Modeline Göre Kalite Perspektifinden İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 1, 7 - 17, 30.04.2025

Sibel Zararsız

https://izlik.org/JA88TD79ZW

Öz

Bu çalışmanın amacı, Tele-tıp uygulamalarının Donabedian’ın yapı, süreç ve sonuç modeline göre kalite perspektifinden uygulanabilirliğinin incelenmesi ve Tele-tıp hizmetlerinin hangi yapısal gerekliliklere ihtiyaç duyduğunun belirlenmesidir. Donabedian’ın yapı, süreç ve sonuç modeli açıklandıktan sonra Tele-tıp kavramından bahsedilmiştir. Son aşamada ise Tele-tıp uygulamaları Donabedian modeline göre kalite perspektifinden incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda Donabedian’ın yapı, süreç ve sonuç modeline göre kalite boyutları farklılaşırken temel olarak tüm süreçlerde önemli olan boyutların erişilebilirlik, hakkaniyet, uygunluk, etkinlik ve verimlilik olduğu görülmüştür. Tele-tıp faaliyetleri Donabedian Model’ine göre incelendiğinde yapı boyutunda bina, donanım ve fiziksel koşulların Tele-tıp faaliyetlerinin etkinliği için düzenlenmelerin yapılması gerektiği ve sağlık hizmeti sunucularının, Tele-tıp faaliyetleri ile ilgili eğitim alan ve sürece hâkim kişilerden oluşması gerektiği görülmüştür. Süreç boyutunda, Tele-tıp uygulamalarının kullanılması ile gereksiz işlem maliyetlerinin azaltıldığı ve erken teşhisler ile hastalığın ilerlemesinin önüne geçildiği görülmüştür. Sonuç boyutunda ise yapılan hatalar Tele-tıp uygulamaları ile minimize edilirken hastaların hastanede kalış sürelerinin azaldığı görülmüştür. Sonuç olarak Tele-tıp faaliyetlerini kalite perspektifinden geliştirmede sağlık profesyonelleri için eğitim ve sertifikasyon programlarının geliştirilmesi, güncel ve güvenilir teknolojik altyapı kullanılması, diğer sağlık sistemleri ile entegre edilmesi, hukuki ve etik standartların çerçevesinin belirlenmesi, faaliyetlerin sürekli olarak izlenmesi, hatalardan öğrenme ve sürekli gelişim için geri bildirim döngülerinin kullanılmasının gerektiği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Donabedian , sağlık , tele-tıp , dijital sağlık , kalite.

Examination of Telemedicine Applications from the Perspective of Quality According to the Donabedian Model

https://izlik.org/JA88TD79ZW

Öz

The aim of this study is to examine the applicability of Tele-medicine applications from a quality perspective according to Donabedian's structure, process and outcome model and to determine which structural requirements Tele-medicine services need. After Donabedian's structure, process and outcome model is explained, the concept of Tele-medicine is mentioned. In the last stage, Tele-medicine applications were analysed from a quality perspective according to the Donabedian model. As a result of the study, while the quality dimensions differ according to Donabedian's structure, process and outcome model, it is seen that the important dimensions in all processes are accessibility, equity, appropriateness, effectiveness and efficiency. When tele-medicine activities are analysed according to the Donabedian Model, it is seen that in the structure dimension, building, equipment and physical conditions should be arranged for the effectiveness of tele-medicine activities and health service providers should consist of people who are trained in tele-medicine activities and have a good command of the process. In the process dimension, it was observed that the use of telemedicine applications reduced unnecessary transaction costs and prevented the progression of the disease with early diagnoses. In the outcome dimension, it was observed that the errors made were minimised with Tele-medicine applications and the length of hospital stay of the patients decreased. As a result, it is understood that in developing telemedicine activities from a quality perspective, it is necessary to develop training and certification programmes for health professionals, use up-to-date and reliable technological infrastructure, integrate with other health systems, determine the framework of legal and ethical standards, continuously monitor activities, learn from mistakes and use feedback loops for continuous improvement.

Anahtar Kelimeler

Donabedian , health , telemedicine , digital health , quality.

Kaynakça

• 1. Lohr KN (Ed). Medicare: a strategy for quality assurance. Inst Med. 1990;13(1):10-13.
• 2. Institute of Medicine. Crossing the quality chasm: a new health system for the 21st century. Natl Acad Press: Washington; 2001:1-25.
• 3. Donabedian A. Evaluating the quality of medical care. Milbank Mem Fund Q. 1966;44(3):166–206. Reprinted in Milbank Mem Fund Q. 2005;83(4):691–729. doi: 10.1111/j.1468-0009.2005.00397.x.
• 4. Haj EI, Lamrini H, Rais N. Quality of care between Donabedian model and ISO9001V2008. Int J Qual Res. 2013;7(1):17-30.
• 5. Aktaş A, Zayim N, Saka O. Sağlıkta insan – bilgisayar etkileşimi. IX. Akad Bilis Konf. 2007:425-430.
• 6. Omachonu KV, Ross EJ. Principles of total quality. CRC Press: Florida, USA; 2005:1-20.
• 7. Wyatt CJ, Sullivan F. ABC of health informatics e-health and the future: promise or peril? BMJ. 2005;331:1391-1393. doi: 10.1136/bmj.331.7529.1391.
• 8. COCIR. COCIR e-health toolkit: healthcare transformation towards seamless integrated care (Third edition). Belgium; 2013:1-67.
• 9. Rangasamy M, Balasubramaniam A, Krishnarajan D, Raviteja AK, Kante RN, Kumar SN. Role of telemedicine in health care system: a review. Int J Recent Adv Pharm Res. 2011;2:1-10.
• 10. Juran MJ, De Feo AJ. Juran’s quality handbook the complete guide to performance excellence. McGraw-Hill Companies: New York; 2010:2.1-5.1.
• 11. American Society for Quality. Quality glossary. Accessed January 6, 2024.
• 12. Tengilimoğlu D. Sağlık hizmetleri pazarlaması. Siyasal Kitap: Ankara; 2011:308.
• 13. Grönroos C. A service quality model and its marketing implications. Eur J Mark. 1984;18(4):36-44. doi: 10.1108/EUM0000000004784.
• 14. Kayral İ. Sağlık hizmetlerinde kalite karmaşası: “sağlık hizmetleri çok boyutlu kalite modeli”. Verimlilik Derg. 2015;(3):65-81.
• 15. Sağlık Bakanlığı. Sağlıkta kalite standartları sürüm 6.1. 2020. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/38654/0/skshastanesetiv62020revize29082020pdflinkpdf.pdf. Accessed January 25, 2024.
• 16. Akalın EH. Sağlık hizmetlerinde sürekli kalite iyileştirme. Ankem Derg. 2000;14(3):254-257.
• 17. Donabedian A. The Quality of Care. JAMA. 1988;260(12):1743. doi:10.1001/jama.1988.03410120089033.
• 18. Şeker T. Bilgi teknolojilerindeki gelişmeler çerçevesinde bilgiye erişimin yeni boyutları. Selcuk Univ Soc Sci Inst J. 2005;0(13):377-391.
• 19. Uysal B, Ulusinan E. Güncel dijital sağlık uygulamalarının incelenmesi. Selcuk Saglik Derg. 2020;1:46-60.
• 20. Bhavnani SP, Parakh K, Atreja A, Druz R, Graham GN, Hayek SS, Rumsfeld JS. 2017 Roadmap for innovation—ACC health policy statement on healthcare transformation in the era of digital health, big data, and precision health: a report of the American College of Cardiology Task Force on Health Policy Statements and Systems of Care. J Am Coll Cardiol. 2017;70(21):2696-2718. doi: 10.1016/j.jacc.2017.10.018.
• 21. Bulut S, Dereli E. Toplum 5.0 ve dijital sağlık. Özgünen T (Ed). Guncel Saglik Bilimleri Calismalari II. 2020:13-27.
• 22. Wosik J, Fudim M, Cameron B, Gellad FZ, Cho A, Phinney D, et al. Perspective Telehealth Transformation: COVID-19 and the rise of virtual care. J Am Med Inform Assoc. 2020;27(6):957–962. doi: 10.1093/jamia/ocaa067.
• 23. Ryu S. Tele-medicine: opportunities and developments in member states: report on the second global survey on e-health 2009 (Global Observatory for eHealth Series, Volume 2). Healthc Inform Res. 2012;18(2):153–155. doi:10.4258/hir.2012.18.2.153.
• 24. Eysenbach G. What is e-health? J Med Internet Res. 2001;3(2):1-2. doi:10.2196/jmir.3.2.e20.
• 25. Ertek S. Endokrinolojide tele-sağlık ve tele-tıp uygulamaları. Acibadem Univ Saglik Bilim Derg. 2011;2(3):126-130.
• 26. McLean S, Sheikh A. Does telehealthcare offer a patient-centred way forward for the community-based management of long-term respiratory disease? Prim Care Respir J. 2009;18(3):125-126. doi: 10.3132/pcrj.2009.00006.
• 27. Güçkan Ö, Öztürk Ö. Uykuda solunum bozuklukları ve tele-tıp uygulaması. Uyku Bulteni. 2021;2(1):19-21.
• 28. McLean S, Protti D, Sheikh A. Telehealthcare for long term conditions. BMJ Clin Res. 2011;342:374-378. doi: 10.1136/bmj.d120.
• 29. World Health Organization. Consolidated telemedicine implementation guide. 2022. https://www.who.int/publications/i/item/9789240059184. Accessed January 20, 2024.
• 30. Norgaard O, Furstrand D, Klokker L, Karnoe A, Batterham R, Kayser L, Osborne RH. The e-health literacy framework: a conceptual framework for characterizing e-health users and their interaction with e-health systems. Knowl Manag E-Learn. 2015;7(4):522–540. doi: 10.34105/j.kmel.2015.07.035.
• 31. Haleem A, Javaid M, Singh PR, Suman R. Telemedicine for healthcare: capabilities, features, barriers, and applications. Sens Int. 2021;2:1-12. doi: 10.1016/j.sintl.2021.100117.
• 32. Mahtta D, Daher M, Leel TM, Sayani S, Shishehbor M, Virani SS. Promise and perils of telehealth in the current era. Curr Cardiol Rep. 2021;23(19):115. doi: 10.1007/s11886-021-01544-w.
• 33. Hojabri R, Borousan E, Manafi M. Impact of using telemedicine on knowledge management in healthcare organizations: a case study. Afr J Bus Manag. 2012;6(4):1604-1613. doi: 10.5897/AJBM11.2711.
• 34. Stanberry B. Telemed: barriers and opportunities in the 21st century. J Intern Med. 2000;247:615-628. https://doi.org/10.1046/j.1365-2796.2000.00699.x
• 35. Pappas Y, Vseteckova J, Mastellos N, Greenfield G, Randhawa G. Diagnosis and decision-making in telemedicine. J Patient Exp. 2019;6(4):296-304. https://doi.org/10.1177/2374373518803617
• 36. Marcin PJ, Nesbitt ST, Cole LS, Knuttel MR, Hilty MD, Prescott TP, vd. Changes in diagnosis, treatment, and clinical improvement among patients receiving telemedicine consultations. Telemed e-Health. 2005;11(1):36-43. https://doi.org/10.1089/tmj.2005.11.36
• 37. Ye J. The role of health technology and informatics in a global public health emergency: practices and implications from the COVID-19 pandemic. JMIR Med Inform. 2020;8(7):1-8. doi:10.2196/19866
• 38. Steinman M, Morbeck A, Pires VR, Filho ACA, Andrade VHA, Terra CCJ, vd. Impact of telemedicine in hospital culture and its consequences on quality of care and safety. Health Econ Manag. 2015;13(4):580-586. doi:10.1590/S1679-45082015GS2893
• 39. Ahmad WR, Salah K, Jayaraman R, Yaqoob I, Ellahham S, Omar M. The role of blockchain technology in telehealth and telemedicine. Int J Med Inform. 2021;148:1-10. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2021.104399
• 40. Gürbüz K, Başaran A. Yanık hastalarının taburculuk sonrası takibinde tele-tıp kullanımının yeri. Genel Tıp Derg. 2020;30(3):162-166.
• 41. Başoğlu S, Polat Ü. Kanser hastalarına sağlık hizmet sunumunda tele-tıp ve tele-hemşireliğin artan önemi. Turk Hemşireler Derneği Derg. 2023;4(1):66-74.
• 42. Karakoç E, Ceylan İ. Yoğun bakımda çalışan hekimlerin tele-tıp ve tele-yoğun bakım hakkındaki düşünceleri. Turk J Intensive Care. 2022;20(1):55-61.
• 43. Ma Y, Zhao C, Zhao Y, Lu J, Jiang H, Cao Y, vd. Telemedicine application in patients with chronic disease: a systematic review and meta-analysis. BMC Med Inform Decis Mak. 2022;22(1):1-14. doi:10.1186/s12911-022-01845-2
• 44. Helsel B, Williams EJ, Lawson K, Liang J, Markowitz J. Telemedicine and mobile health technology are effective in the management of digestive diseases: a systematic review. Dig Dis Sci. 2018;63(6):1392-1408. doi:10.1007/s10620-018-5054-z
• 45. Parmar P, Mackie D, Varghese S, Cooper C. Use of telemedicine technologies in the management of infectious diseases: a review. Clin Pract. 2015;60(7):1084-1094. doi:10.1093/cid/ciu1143
• 46. Kruse SC, Soma M, Pulluri D, Nemali TN, Brooks M. The effectiveness of telemedicine in the management of chronic heart disease – a systematic review. J R Soc Med. 2017;8(3):1-7. doi:10.1177/2054270416681747
• 47. Demirhan A, Güler İ. Bilişim ve sağlık. Bilisim Teknol Derg. 2012;4(3):13-20.
• 48. Purohit A, Smith J, Hibble A. Does telemedicine reduce the carbon footprint of healthcare? A systematic review. Future Healthc J. 2021;8(1):e85-e91. doi:10.7861/fhj.2020-0080