Domestic Pricing in the Turkish Civil Aviation Passenger Transport Sector: A Historical Review

Öz

This study focuses on domestic pricing behavior within the Turkish civil aviation passenger transport sector from a historical perspective. Understanding the pricing methods and policies used from past to present is crucial for a more accurate assessment of current pricing. The purpose of this study is to examine and demonstrate the evolution of pricing policies implemented since THY’s founding in 1933 and how scheduled passenger ticket prices have been determined over various periods. For this purpose, data was collected using document analysis and processed using descriptive analysis. The study concludes that the real turning point in terms of pricing was not the 1983 or 2001 liberalizations, but the 2003 liberalization, also known as “re-liberalization”. This is because until 2003, pricing was largely based on cost (cost+profit). After 2003, with the introduction of revenue management and dynamic pricing methods, costs became just one of many factors in price determination, and the link between cost and price weakened.

Anahtar Kelimeler

• Aviation economics
• Turkish civil air passenger transport sector
• pricing
• pricing policy
• pricing method.

Türk Sivil Havacılık Yolcu Taşımacılığı Sektöründe İç Hat Fiyatlandırması: Tarihsel Açıdan Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma Türkiye sivil havacılık yolcu taşımacılığı sektöründeki iç hatlar fiyatlandırma davranışına tarihsel bir bakış açısıyla odaklanmaktadır. Geçmişten günümüze hangi fiyatlandırma yöntemlerinin ve politikalarının kullanıldığını bilmek günümüz fiyatlandırmasını daha doğru değerlendirmek açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı THY’nin kuruluş tarihi olan 1933 yılından günümüze uygulanan fiyatlandırma politikalarının değişim sürecini ve tarifeli yolcu bilet fiyatlarının çeşitli dönemler itibarıyla nasıl belirlendiğini incelemek ve ortaya koymaktır. Bu amaç çerçevesinde veriler doküman analizi yöntemiyle toplanmış ve betimsel analiz yöntemiyle işlenmiştir. Çalışmada fiyatlandırma açısından asıl dönüm noktasının 1983 ya da 2001 serbestleştirmeleri değil “yeniden serbestleşme” olarak adlandırılan 2003 serbestleşmesi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zira 2003 yılına kadar fiyatlandırma büyük ölçüde maliyete dayalı (maliyet+kâr) yapılmaktayken 2003 yılı sonrasında gelir yönetimi ve dinamik fiyatlandırma yöntemlerinin uygulanmaya başlaması ile birlikte maliyetler fiyatların belirlenmesindeki çok sayıdaki faktörden sadece biri haline gelmiş ve maliyet ile fiyat arasındaki bağ zayıflamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Havacılık ekonomisi
• Türk sivil hava yolcu taşımacılığı sektörü
• fiyatlandırma
• fiyatlandırma politikası
• fiyatlandırma yöntemi

Etik Beyan

Etik beyana gerek yoktur.

Kaynakça

1. Aydın, N. (1996). Türk Hava Yolları’nın Tarihsel Süreç İçinde Ekonomik Gelişimi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Bakırcı, M. (2012). Ulaşım Coğrafyası Açısından Türkiye’de Havayolu Ulaşımının Tarihsel Gelişimi ve Mevcut Yapısı. Marmara Coğrafya Dergisi (25), 340-377.
3. Başak Yiğit, B. (2024). Fiyatlandırma Stratejileri. Pazarlama ve Perakendecilik: Dijital Çağın Dönüşümleri içinde. Ö.S. Aykaç ve A. Yılmaz (Ed.). Gaziantep: Özgür Yayınları.
4. Battal, Ü. (2002). Havayolu Taşımacılığında Finans ve Finansman Kaynakları. Doktora Tezi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Battal, Ü., Yılmaz, H. ve Ateş, S.S. (2006). Türkiye’de İç Hatlarda Serbestleşme ve Geleceği. Kayseri VI. Havacılık Sempozyumu, 12-14 Mayıs 2006.
6. Çam, Ü. (2017). Yarışılabilir Piyasalar Teorisi: Potansiyel Rekabetin Önemi. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 3(1), 91-110.
7. Çelebi, A. (2008). Türkiye’nin Tam Üyelik Sürecinde AB Sivil Havacılık Müktesebatına Uyum Düzeyi ve Türkiye-AB Sivil Havacılık Sorunları. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Çetin, T. ve Benk, S. (2011). Regulation, Deregulation, and Competition in the Turkish Airline Industry. in The Political Economy of Regulation in Turkey. T. Çetin ve F. Oğuz (Ed.), 193-214.

9. Dempsey, P. (2008). Multilateral Conventions in International Aviation. 5/8/2026 tarihinde https://ssrn.com/abstract=3295916 adresinden alındı.
10. Doganis, R. (2019). Flying Off Course-Airline Economics and Marketing (5th Edition). London: Routledge.
11. DPT. (1966). İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Hazırlık Çalışmaları, Şehirlerarası Taşıma Sektörü-Hava Yolu Taşıma Raporu. Yayın No. DPT.442 - ÖİK.60, Ankara.
12. DPT. (1971). Genel Ulaştırma Sorunları ve Koordinasyon Özel İhtisas Komisyonu Raporu. Yayın No. DPT: 1137 – ÖİK: 133, Ankara.
13. Erdem, M. (2010). Sivil Havacılık Sektöründe Gelir Yönetimi: Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı Uygulaması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
14. Gerede, E. (2010). The Evolution of Turkish Air Transport Industry: Significant Developments and the Impacts of 1983 Liberalization. Yönetim ve Ekonomi, 17(2), 63-91.
15. Gerede, E. (2011a). Türkiye’nin İkili Havayolu Taşımacılığı Anlaşmalarının Havayolu Yönetimine Etkileri Açısından Değerlendirilmesine Yönelik Bir Ölçek Önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 29-50.
16. Gerede, E. (2011b). Türkiye’deki Havayolu Taşımacılığına İlişkin Ekonomik Düzenlemelerin Havayolu İşletmelerine Etkisinin Değerlendirilmesi. Celal Bayar Üniversitesi-Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 505-537.
17. Gerede, E. ve Orhan, G. (2015). Türk Havayolu Taşımacılığındaki Ekonomik Düzenlemelerin Gelişim Süreci. Havayolu Taşımacılığı ve Ekonomik Düzenlemeler Teori ve Türkiye Uygulaması içinde, E. Gerede (Ed.). Ankara: SHGM. 163-208.
18. Gökırmak, H. (2014). Türk Hava Yolları’nın Havacılık Sektöründeki Konumu. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1-29.
19. Göktepe, H. (2007). Hava Taşımacılığı Sektöründe Rekabet Hukuku Kurallarının Uygulanması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 213-240.
20. Güner, S., Moreira Antunes, J., Codal, K. ve Wanke, P. (2024). Network Centrality Driven Airport Efficiency: A Weight-Restricted Network DEA. Journal of Air Transport Management, 1-15.
21. Haanappel, P. P. (1980). Bilateral Air Transport Agreements - 1913-1980. Maryland Journal of International Law, 5(2), 240-267.
22. Hartigh, E., Küçükönal, H. ve Verteij, B. (2012). The Turkish Aviation System and the Strategy of Turkish Airlines. Air Transport and Operations Symposium 2012.
23. ICAO. (2026). 13/07/2026 tarihinde https://www.icao.int/history-icao-and-chicago-convention adresinden alındı. Indounas, K. (2019). Market-Based Pricing in B2B Service Industries. Journal of Business and Industrial Marketing. 34(5), 1030-1040.
24. İzer, D.A. (2002). Air Transportation Policy of European Union and Turkey. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Avrupa Topluluğu Enstitüsü.
25. Kline, S. (2002). Türk Havacılık Kronolojisi (1. baskı). İstanbul: Dönence Basım-Yayın.
26. Kopalle, P., Pauwels, K., Akella, L. ve Gangwar, M. (2023). Dynamic Pricing: Definition, Implications for Managers, and Future Research Directions. Journal of Retailing, 99(4), 580-593.
27. Nergiz, A. (2008). Türkiye’de Sivil Havacılığın Gelişimi ve THY. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
28. Orhan, G. ve Gerede, E. (2013). A Study of the Strategic Responses of Turkish Airline Companies to the Deregulation in Turkey. Journal of Management Research, 5(4), 34-63.
29. Övgün, B. (2005). Geçmişten Günümüze Kamu İktisadi Teşebbüsleri. Genel-İş Emek Araştırma Dergisi, 2005/1, 65-83.
30. Özkan, T. (2019). Farklılaştırılmış ve Düşük Maliyetli Strateji Uygulayan Havayolu İşletmelerinin Müşteri Değeri Yaratma Anlayışlarının İncelenmesi. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 2(2), 209-223.
31. Özsoy, G. (2010). Türk Havayolu İşletmelerinin 2003 İç Hat Serbestleşmesine Verdikleri Stratejik Tepkiler. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
32. Phillips, R.L. (2011). Fiyatlandırma ve Gelir Optimizasyonu. İstanbul: Scala Yayıncılık.
33. Resmi Gazete. (1933, 24/5). (Sayı: 2409).
34. Resmi Gazete. (1955, 21/5). (Sayı: 6623).
35. Resmi Gazete. (1983, 19/10). (Sayı: 18196).
36. Resmi Gazete. (1984, 6/16). (Sayı: 18433).
37. Resmi Gazete. (2001, 26/5). (Sayı: 24384).
38. Sağbaş, İ. ve Çelik, E. (2019). Türk Sivil Havayolu Taşımacılığında Regülasyonların Sektöre Etkisi (2003-2017). Maliye Dergisi, 176, 152-171.
39. Sak, R., Şahin Sak, İ., Öneren Şendil, Ç. ve Nas, E. (2021). Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250.
40. Sarılgan, A. E. (2007). Bölgesel Havayolu Taşımacılığı ve Türkiye’de Bölgesel Havayolu Taşımacılığının Geliştirilmesi İçin Yapılması Gerekenler. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
41. Schlumberger, C.E., Brutaru, R., Dimitriu, D.G., Echevarne, R., Habchi, S.B., Saslavsky, D. and Seed, P. (2026). Michael Webber Handbook for the Development of Air Transport. The World Bank.
42. Talluri, K.T ve Van Ryzin, G.J. (2005). The Theory and Practice of Revenue Management. New York: Kluwer Academic Publishers.
43. Taşçı, D. ve Yalçınkaya, A. (2015). Havayolu Sektöründe Yeni Bir İş Modeli: Bağlı Düşük Maliyetli Havayolu (Airline Within Airline) Modeli ve AnadoluJet Örneği Bağlamında Bir Karşılaştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 10(2), 177-201.
44. Vujicic, M., Vujicic-Tomic, B. ve Klaric, M. (2019). Meeting Halfway-Comparison Between Cost-Based and Demand-Based Pricing Methods. UTMS Journal of Economics, 10(2), 215-225.
45. Wensveen, J. (2016). Air Transportation A Management Perspective (Eighth Edition). Routledge.
46. Williams, K. (2021). The Welfare Effects of Dynamic Pricing: Evidence from Airline Markets. Cowles Foundation. 5/8/2026 tarihinde chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://cowles.yale.edu/sites/default/files/2022-09/d2103-u3.pdf adresinden alındı.
47. Yalçınkaya, A. (2019). Türk Havayolu Taşımacılığı Sektörünün Tarihsel Gelişimi ve Devlet Müdahaleleri (1933-2006). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 15(29), 405-442.
48. Yaşar, M. (2018). Düşük Maliyetli Havayolu İşletmelerinde Bilet Fiyatlarına Etki Eden Rekabetçi Unsurların Değerlendirilmesi. Business and Organization Research International Conference, 12-14 September, Safranbolu-Karabük.
49. Yaşar, M. ve Gerede, E. (2018). Türkiye Havayolu İç Hat Şehir Çiftlerindeki Pazar Yapılarının Piyasa Yoğunlaşması Ölçütleri ile Belirlenmesi. Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F Dergisi, 25(1), 171-197.
50. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
51. Yurtoğlu, N. (2016). Sivil Havacılık Sektörü İçerisinde Yer Alan Türk Hava Yollarının Tarihi Gelişimi (1933-1960). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 12(23), 303-336.