TR
EN
Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi
Öz
Bu çalışma, Türkiye iç hat havayolu ağında kritik uçuş rotalarını ve rota kesintilerinin ağ verimliliği üzerindeki etkisini yönlü ve ağırlıklı bir ağ modeliyle incelemektedir. Araştırmada 13 havalimanı ve 147 yönlü rota içeren, Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün 2024 yılı havalimanı yolcu istatistikleri temelinde araştırmacılar tarafından oluşturulan rota-talep matrisi kullanılmıştır. Ağustos ve şubat dönemleri yıllık rota talebinin sırasıyla %12 ve %6'sı olarak tanımlanan yüksek ve düşük talep senaryolarıdır. Yolcu hacmi bağlantı gücünü temsil ettiğinden, en kısa yol hesaplamalarında kenar maliyeti yolcu hacminin tersi olarak tanımlanmıştır. Kritik rotalar normalize Edge Betweenness Centrality (EBC) ile belirlenmiş, her rotanın tekil çıkarılması sonucunda yüzde Network Efficiency Loss (NEL) hesaplanmış ve kümülatif EBC-hedefli kesintiler 1.000 tekrarlı rastgele rota çıkarma simülasyonlarıyla karşılaştırılmıştır. Ağ yoğunluğu 0,9423, karşılıklılık 0,9932 ve en büyük güçlü bağlı bileşen oranı 1,000 olarak bulunmuştur. Ankara–Sabiha Gökçen ve Sabiha Gökçen–Ankara rotaları en yüksek EBC değerlerine sahip olmuş; tekil çıkarılmaları ağ verimliliğinde sırasıyla %3,755 ve %3,761 kayıp oluşturmuştur. İlk 5, 10 ve 20 kritik rotanın hedefli çıkarılması sırasıyla %9,224, %13,746 ve %26,918 kayıp üretirken rastgele çıkarma ortalamaları %1,293, %2,730 ve %5,886 olmuştur. EBC ile NEL arasında güçlü pozitif ilişki bulunmuştur (Spearman ρ=0,983; p<0,001). Ağustos ve şubat senaryoları aynı rota seti ve oransal ağırlık yapısına sahip olduğundan yapısal kritiklik değişmemiş; dönem farkı yapısal dayanıklılıktan çok yolcu maruziyetinde ortaya çıkmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Albert, R., Jeong, H., ve Barabási, A.-L. (2000). Error and attack tolerance of complex networks. Nature, 406(6794), 378-382. https://doi.org/10.1038/35019019
- Arıkan, M. O., Gürel, S., ve Pankuş, M. S. (2015). Türkiye iç hat havayolu ağının yapısal analizi ve merkezilik ölçütleri. Havacılık ve Uzay Teknolojileri Dergisi, 8(2), 45-58.
- Barabási, A.-L. (2016). Network science. Cambridge University Press.
- Bryan, D. L., ve O'Kelly, M. E. (1999). Hub-and-spoke networks in air transportation: An analytical review. Journal of Regional Science, 39(2), 275-295. https://doi.org/10.1111/0022-4146.00134
- Burghouwt, G., ve Redondi, R. (2013). Connectivity in air transport networks: An assessment of models and applications. Journal of Transport Economics and Policy, 47(1), 35-53. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü. (2024). 2024 yılı hava yolu istatistikleri. https://www.dhmi.gov.tr
- Esri. (2024). ArcGIS Pro [Computer software]. https://www.esri.com
- Freeman, L. C. (1977). A set of measures of centrality based on betweenness. Sociometry, 40(1), 35-41. https://doi.org/10.2307/3033543
- Freeman, L. C. (1979). Centrality in social networks: Conceptual clarification. Social Networks, 1(3), 215-239. https://doi.org/10.1016/0378-8733(78)90021-7
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hava Taşımacılığı ve Nakliye Hizmetleri
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Ağustos 2026
Gönderilme Tarihi
4 Temmuz 2026
Kabul Tarihi
12 Ağustos 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 2
APA
Duman, B. N., & Atay, M. (2026). Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi. Journal of Aviation Research, 8(2), 223-236. https://doi.org/10.51785/jar.1986740
AMA
1.Duman BN, Atay M. Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi. JAR. 2026;8(2):223-236. doi:10.51785/jar.1986740
Chicago
Duman, Beyza Nur, ve Metehan Atay. 2026. “Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi”. Journal of Aviation Research 8 (2): 223-36. https://doi.org/10.51785/jar.1986740.
EndNote
Duman BN, Atay M (01 Ağustos 2026) Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi. Journal of Aviation Research 8 2 223–236.
IEEE
[1]B. N. Duman ve M. Atay, “Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi”, JAR, c. 8, sy 2, ss. 223–236, Ağu. 2026, doi: 10.51785/jar.1986740.
ISNAD
Duman, Beyza Nur - Atay, Metehan. “Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi”. Journal of Aviation Research 8/2 (01 Ağustos 2026): 223-236. https://doi.org/10.51785/jar.1986740.
JAMA
1.Duman BN, Atay M. Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi. JAR. 2026;8:223–236.
MLA
Duman, Beyza Nur, ve Metehan Atay. “Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi”. Journal of Aviation Research, c. 8, sy 2, Ağustos 2026, ss. 223-36, doi:10.51785/jar.1986740.
Vancouver
1.Beyza Nur Duman, Metehan Atay. Türkiye İç Hat Havayolu Ağının Operasyonel Dayanıklılığının Edge Betweenness Centrality ve Network Efficiency Loss Yaklaşımları ile Analizi. JAR. 01 Ağustos 2026;8(2):223-36. doi:10.51785/jar.1986740
