Araştırma Makalesi

Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi

Cilt: 4 Sayı: 1 29 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi

Öz

Sivil havacılık kazaları, neden–sonuç ilişkilerinin çok boyutlu ve etkileşim temelli yapısı nedeniyle akademik literatürde önemini korumaktadır. Bu çalışma, 2006–2026 yılları arasında meydana gelen sivil havacılık kazaları ve ciddi olayların dağılımını, geniş ölçekli ve açık erişimli küresel kaza verileri kullanarak incelemektedir. Analiz kapsamında kazaların zamansal eğilimleri, olay türleri, temel neden kategorileri ve hava aracı tiplerine göre dağılımları değerlendirilmiştir. Ayrıca havacılık emniyeti alanındaki çalışmalar sistematik biçimde gözden geçirilmiş, literatürde öne çıkan risk alanları ve kuramsal yaklaşımlar belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, akademik çalışmalarda tanımlanan risk örüntüleri ile karşılaştırılmıştır. Sonuçlar, uzun vadede kaza sayılarında dalgalanmalar gözlenmekle birlikte genel olarak azalma eğilimi bulunduğunu göstermektedir. Pistten çıkma olayları, uçuş sırasında kontrol kaybı ve çevresel faktörler başlıca neden kategorileri olarak öne çıkmaktadır. Bulgular, kazaların tekil hatalardan ziyade operasyonel, teknik ve çevresel unsurların birbiriyle bağlantılı etkisi sonucu ortaya çıktığını göstermektedir. Literatürde tanımlanan risk çerçeveleri ile gerçek kaza verileri arasındaki karşılaştırma, kavramsal modeller ile ampirik bulgular arasında yüksek düzeyde uyum bulunduğunu ortaya koymaktadır. Kuramsal risk yaklaşımlarının uzun dönemli küresel kaza verileriyle birlikte değerlendirilmesi, havacılık emniyetinin sistem düzeyinde ele alınmasının önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Amalberti, R. (2013). Navigating safety: Necessary compromises and trade-offs-theory and practice (Vol. 132). Heidelberg: springer.
  2. Aviation Safety Network. (n.d.). ASN aviation safety database. Retrieved January 15, 2026, from https://aviation-safety.net
  3. Li, G., Baker, S. P., Grabowski, J. G., & Rebok, G. W. (2001). Factors associated with pilot error in aviation crashes. Aviation, space, and environmental medicine, 72(1), 52-58.
  4. Bazargan, M., & Guzhva, V. S. (2011). Factors contributing to fatalities in general aviation accidents. World Review of Intermodal Transportation Research, 1(2), 170–182.
  5. Booth, A., Martyn-St James, M., Clowes, M., & Sutton, A. (2021). Systematic approaches to a successful literature review.
  6. Boeing Commercial Airplanes. (2022). Statistical summary of commercial jet airplane accidents: Worldwide operations 1959–2021. Boeing.
  7. Boeing Commercial Airplanes. (2023). Statistical summary of commercial jet airplane accidents. Boeing.
  8. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hava-Uzay Ulaşımı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

23 Şubat 2026

Kabul Tarihi

17 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Uzun, M., Karatay, E., & Uzun, G. (2026). Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi. Journal of Aerospace Science and Management, 4(1), 41-57. https://doi.org/10.65520/jasam.1895483
AMA
1.Uzun M, Karatay E, Uzun G. Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi. JASAM. 2026;4(1):41-57. doi:10.65520/jasam.1895483
Chicago
Uzun, Metin, Ertuğrul Karatay, ve Günay Uzun. 2026. “Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi”. Journal of Aerospace Science and Management 4 (1): 41-57. https://doi.org/10.65520/jasam.1895483.
EndNote
Uzun M, Karatay E, Uzun G (01 Haziran 2026) Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi. Journal of Aerospace Science and Management 4 1 41–57.
IEEE
[1]M. Uzun, E. Karatay, ve G. Uzun, “Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi”, JASAM, c. 4, sy 1, ss. 41–57, Haz. 2026, doi: 10.65520/jasam.1895483.
ISNAD
Uzun, Metin - Karatay, Ertuğrul - Uzun, Günay. “Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi”. Journal of Aerospace Science and Management 4/1 (01 Haziran 2026): 41-57. https://doi.org/10.65520/jasam.1895483.
JAMA
1.Uzun M, Karatay E, Uzun G. Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi. JASAM. 2026;4:41–57.
MLA
Uzun, Metin, vd. “Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi”. Journal of Aerospace Science and Management, c. 4, sy 1, Haziran 2026, ss. 41-57, doi:10.65520/jasam.1895483.
Vancouver
1.Metin Uzun, Ertuğrul Karatay, Günay Uzun. Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi. JASAM. 01 Haziran 2026;4(1):41-57. doi:10.65520/jasam.1895483

ERÜ Havacılık ve Uzay Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Dergisi 2021 | jasam@erciyes.edu.tr

Bu eser Creative Commons Atıf-Gayri Ticari-Türetilemez (CC BY-NC-ND) 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. by-nc-nd.png