Döngüsel Ekonomi ve Atık Yönetimi Performansı: AB–Türkiye Karşılaştırması

Öz

Bu çalışma, Döngüsel Ekonomi yaklaşımını; kaynak verimliliğinin artırılması, atık oluşumunun önlenmesi ve ekonomik sistemlerin sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda yeniden yapılandırılması çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Avrupa Birliği (AB) ülkeleri ile Türkiye’de uygulanan döngüsel ekonomi politikaları ve atık yönetimi pratiklerini karşılaştırmalı bir perspektifle analiz ederek Türkiye’nin AB’ye uyum sürecindeki yapısal dönüşümünü ortaya koymaktır. Çalışmanın veri seti, 2000–2022 dönemine ait ve Eurostat tarafından yayımlanan karşılaştırılabilir resmi istatistiklerden oluşmaktadır. Analizde, atık üretim düzeyini ve geri dönüşüm performansını yansıtan sekiz temel gösterge kullanılmıştır. Yöntemsel olarak doküman analizi ve betimleyici karşılaştırmalı analiz yaklaşımı benimsenmiştir. Elde edilen bulgular, geri dönüşüm ve geri kazanım oranlarındaki artışın çevresel baskıları azalttığını, aynı zamanda ekonomik ve sosyal düzlemde olumlu çıktılar ürettiğini göstermektedir. Bununla birlikte çalışma, döngüsel ekonomi yaklaşımının yalnızca atık yönetimi politikalarına indirgenemeyeceğini; üretim ve tüketim sistemlerinin bütüncül dönüşümünü, kaynak verimliliğinin sistematik biçimde artırılmasını ve sektörler arası simbiyotik ilişkilerin geliştirilmesini içeren çok boyutlu bir paradigma değişimini gerektirdiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, döngüsel ekonomi politikalarının sürdürülebilir kalkınma açısından yapısal bir zorunluluk teşkil ettiği ve Türkiye’nin AB standartlarıyla uyum sürecinde kayda değer ilerleme sağladığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, Türkiye’nin döngüsel ekonomi hedeflerine tam anlamıyla ulaşabilmesi için mevzuat uyumunun tek başına yeterli olmadığı; uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi, veri yönetişimi altyapısının geliştirilmesi, fiziksel ve kurumsal altyapı yatırımlarının hızlandırılması ve toplumsal farkındalık ile katılım mekanizmalarının yaygınlaştırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Döngüsel ekonomi
• Sürdürülebilir kalkınma
• Atık yönetimi
• Geri dönüşüm
• Avrupa Birliği

Circular Economy and Waste Management Performance: A Comparison Between the EU and Türkiye

Öz

This study examines the circular economy model, which aims to enhance resource efficiency, reduce waste generation, and restructure economic systems in line with sustainable development goals. The primary objective is to conduct a comparative analysis of the evolution of circular economy policies and waste management practices in European Union (EU) member states and Turkey, thereby revealing Turkey’s transformation throughout its alignment process with the EU. The dataset consists of official and comparable statistical records published by Eurostat for the period 2000–2022. Eight key indicators reflecting waste generation and recycling performance were employed in the analysis. Document analysis and descriptive comparative methods were adopted as the methodological framework, and no statistical hypothesis testing was applied. The findings demonstrate that increases in recycling and recovery rates reduce environmental impacts and generate economic and social benefits. The study concludes that circular economy policies represent an essential component of sustainable development and that Turkey has achieved notable progress in aligning its practices with EU standards.

Anahtar Kelimeler

• Circular economy
• sustainable development
• waste management
• Recycling
• European Union

Kaynakça

1. Balbay, Ş., Sarıhan, A., & Avşar, E. (2021). Dünya’da ve Türkiye’de döngüsel ekonomi / endüstriyel sürdürülebilirlik yaklaşımı. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (27), 123–130. https://doi.org/10.31590/ejosat.971172
2. Baldé, C. P., Forti, V., Gray, V., Kuehr, R., & Stegmann, P. (2017). The Global E-waste Monitor 2017: Quantities, Flows and Resources. Bonn, Germany: United Nations University (UNU).
3. Ciacci, L., Passarini, F., & Vassura, I. (2016). The European ELV Directive: Evaluation of the metal flows and technological implications. Resources, Conservation and Recycling, 109, 1–11.
4. Cucchiella, F., D’Adamo, I., Lenny Koh, S. C., & Rosa, P. (2015). Recycling of WEEEs: An economic assessment of present and future e-waste streams. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 51, 263–272.
5. Efe, A. (2024). Intersections Of Platform Economy, Sustainability, Symbiosis, Resource Efficiency, Renewable Energy And The Circular Economy. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 5(1), 144-173. https://doi.org/10.58702/teyd.1298247
6. Eurostat. (2025, January). Circular Economy Indicators. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/explore/all/tb_eu?sort=category&lang=en&subtheme=cei&display=list
7. Gaines, L. (2018). Lithium-ion battery recycling processes: Research towards a sustainable course. Sustainable Materials and Technologies, 17, e00068.
8. Geissdoerfer, M., Savaget, P., Bocken, N. M. P., & Hultink, E. J. (2017). The circular economy – A new sustainability paradigm? Journal of Cleaner Production, 143, 757–768.

9. Ghisellini, P., Cialani, C., & Ulgiati, S. (2016). A review on circular economy: The expected transition to a balanced interplay of environmental and economic systems. Journal of Cleaner Production, 114, 11–32.
10. Harper, G., Sommerville, R., Kendrick, E., Driscoll, L., Slater, P., Stolkin, R., Walton, A., Christensen, P., Heidrich, O., Lambert, S., Abbott, A., Ryder, K., Gaines, L., & Anderson, P. (2019). Recycling lithium-ion batteries from electric vehicles. Nature, 575, 75–86.
11. Hoornweg, D., & Bhada-Tata, P. (2012). What a Waste: A Global Review of Solid Waste Management. Urban Development Series Knowledge Papers, No:15. https://doi.org/10.1596/17388
12. Kirchherr, J., Piscicelli, L., Kostense, E., Muller., Huibrechtse, A. & Hekkert, M. (2018). Barriers to the Circular Economy: Evidence from the European Union (EU). Ecological Economics, 150, 264-272.
13. Milios, L. (2018). Advancing to a circular economy: Three essential ingredients for a comprehensive policy mix. Sustainability Science, 13(3), 861–878.
14. Murray, A., Skene, K., & Haynes, K. (2017). The circular economy: An interdisciplinary exploration of the concept and application in a global context. Journal of Business Ethics, 140(3), 369–380.
15. OECD. (2016). Extended Producer Responsibility: Updated Guidance for Efficient Waste Management. Paris, France: Organisation for Economic Co-operation and Development.
16. Sakai, S., Yoshida, H., Hirai, Y., Asari, M., Takigami, H., Takahashi, S., Tomoda, K., Peeler, M. V., Wejchert, J., Schmid-Unterseh, T., Douvan, A. R., Hathaway, R., Hylander, L. D., Fischer, C., Oh, G. J., & Chi, N. K. (2014). International comparative study of 3R and waste management policy developments. Journal of Material Cycles and Waste Management, 16(1), 1–24.
17. Stahel, W. R. (2016). The circular economy. Nature, 531, 435–438.
18. Watkins, E., Gionfra, S., Schweitzer, J. P., Pantzar, M., Janssens, C., & ten Brink, P. (2017). EPR in the EU Plastics Strategy and the Circular Economy: A focus on plastic packaging. Institute for European Environmental Policy (IEEP), 15309290(2023), 6.
19. Widmer, R., Oswald-Krapf, H., Sinha-Khetriwal, D., Schnellmann, M., & Böni, H. (2005). Global perspectives on e-waste. Environmental Impact Assessment Review, 25(5), 436–458.
20. Wilson, D. C., Rodic, L., Scheinberg, A., Velis, C. A., & Alabaster, G. (2012). Comparative analysis of solid waste management in 20 cities. Waste Management & Research, 30(3), 237–254.
21. Wilts, H., & O’Brien, M. (2021). A new paradigm for waste prevention? Waste Management & Research, 39(1), 3–7.
22. Zaman, A. U. (2015). A comprehensive review of the development of zero waste management: Lessons learned and guidelines. Journal of Cleaner Production, 91, 12–25.
23. Zink, T., & Geyer, R. (2017). Circular economy rebound. Journal of Industrial Ecology, 21(3), 593–602.