Sürdürülebilirlik Perspektifinden Ekstansif ve Yarı-Yabani Yetiştirme Sistemlerinde Gökçeada Kuzularının Pazarlama Ağırlıklarının Karşılaştırılması

Öz

Bu çalışma, Gökçeada koyunlarında ekstansif ve yarı-yabani yetiştirme sistemlerinde yetiştirilen kuzuların pazarlama ağırlıklarının karşılaştırılması ve bu sistemlerin sürdürülebilir koyunculuk açısından değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın materyalini, Gökçeada’da sekiz farklı işletmede yetiştirilen toplam 457 baş kuzu oluşturmuştur. Ekstansif sistemde yetiştirilen 70 baş kuzuda doğum ağırlığı ve 120. gün canlı ağırlıkları ve yarı-yabani sistemde yetiştirilen 387 baş kuzuda 120. gün canlı ağırlıkları değerlendirilmiştir. Ekstansif sistemde yetiştirilen kuzuların 120. gün pazarlama ağırlığı ortalaması 25.17 kg, yarı-yabani sistemde yetiştirilen kuzuların ise 18.91 kg olarak tespit edilmiştir. Yetiştirme tipi, işletme ve cinsiyet faktörleri pazarlama ağırlığı üzerinde istatistiksel olarak önemli (p<0.001) bulunmuştur. Ayrıca yarı-yabani sistemde ağırlık dağılımının daha geniş olması, bu sistemde bireysel varyasyonun daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, ekstansif sistem büyüme performansı açısından daha avantajlı bulunurken, yarı-yabani sistem düşük girdi gereksinimi, doğal kaynaklara dayalı üretim yapısı ve çevreye uyumlu özellikleri ile sürdürülebilir koyunculuk açısından önemli bir alternatif üretim modeli olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Ekstansif yetiştirme
• Gökçeada koyunu
• Pazarlama ağırlığı
• Sürdürülebilir hayvancılık
• Yarı yabani yetiştirme

Comparison of Market Weights of Gökçeada Lambs under Extensive and Semi-Wild Production Systems from a Sustainability Perspective

Öz

This study aimed to compare the market weights of lambs raised under extensive and semi-wild production systems in Gökçeada sheep and to evaluate these systems in terms of sustainable sheep production. The material of the study consisted of a total of 457 lambs raised in eight different farms located on Gökçeada Island. Birth weight and 120-day live weight were recorded for 70 lambs raised under the extensive system, whereas 120-day live weight was evaluated for 387 lambs raised under the semi-wild system. The mean market weight at 120 days was determined as 25.17 kg for lambs raised under the extensive system and 18.91 kg for those raised under the semi-wild system. The effects of production system, farm, and sex on market weight were found to be statistically significant (p<0.001). In addition, the wider distribution of weights observed in the semi-wild system indicated greater individual variability within this system. In conclusion, while the extensive system was found to be more advantageous in terms of growth performance, the semi-wild system, characterized by low input requirements, reliance on natural resources, and environmental adaptability, can be considered an important alternative production model for sustainable sheep production.The mean market weight at 120 days was determined as 25.17 kg for lambs raised under the extensive system and 18.91 kg for those raised under the semi-wild system. The effects of production system, farm, and sex on market weight were found to be statistically significant (p<0.001). In addition, the wider distribution of weights observed in the semi-wild system indicated greater individual variability within this system. In conclusion, while the extensive system was found to be more advantageous in terms of growth performance, the semi-wild system, characterized by low input requirements, reliance on natural resources, and environmental adaptability, can be considered an important alternative production model for sustainable sheep production.

Anahtar Kelimeler

• Extensive production system
• Gökçeada sheep
• Market weight
• Sustainable sheep production
• Semi-wild production

Kaynakça

1. Aksakal, V., Macit, M., Esenbuğa, N. 2009. Effects of various ages of weaning on growth characteristics, survival rate and some body measurements of awassi Lambs. Journal of Animal and Veterinary Advances 8: 1491-1497.
2. Anonim a, 2025. http://www.gokceada.gov.tr/turkiyenin-en-buyuk-adasi. Erişim tarihi: 08/08/2025.
3. Anonim b, 2025. https://www.gokceadarehberim.com/nm-Co%C4%9Frafya-cp-90. Erişim tarihi: 08/08/2025.
4. Aktürk, D., Savran, F., Hakyemez, H., Daş, G., Savaş, T. 2005. Gökçeada’da ekstansif koşullarda haycancılık yapan işletmelerin sosyo-ekonomik açıdan incelenmesi. Tarım Bilimleri Dergisi, 11(3): 229-235.
5. Alarslan, E., Yıldırır, M., Oğuz, E. 2018. Gökçeada sheep production and sustainable utilization. International Agriculture Science Congress. 9-12 May., Van, Turkey.
6. Alarslan, E., Aygün, T. 2019. Determination of growth and some morphological traits of Kıvırcık lambs in Yalova, Journal of Animal Production. 2019, 60 (1): 39-50, DOI: 10.29185/ hayuretim. 556669.
7. Alarslan, E., Aygün, T. 2020. Effects of some environmental factors on morphological characteristics of Yalova genotype, Journal of Animal Production. 61 (2): 143-150, https://doi.org/10.29185/hayuretim.771740.
8. Alarslan, E., Aygün, T., Kaçar, N. 2023. Loin eye muscle ultrasonic measurements, live weight and some body measurements in Yalova Kıvırcık lambs. Journal of Animal Production 64(1): 1-5. https://doi.org/10.29185/hayuretim.1271875.

9. Altın, T., Karaca, O., Cemal, İ. 2003. Sütten kesim yaşının koyunlarda süt verimi ve kuzularda büyüme üzerine etkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Tarım Bilimleri Dergisi 13(2): 103-111.
10. Ceyhan, A., Erdoğan, İ., Sezenler, T. 2007. Gen kaynağı olarak korunan kıvırcık, Gökçeada ve Sakız koyun ırklarının bazı verim özellikleri. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty. 4(2).
11. Ceyhan, A., Koncagül, S., Sezenler, T. 2009. The effect of ınbreedıng on birth and weaning weights of Gokceada sheep. J. Agric. Fac. HR. U. 13(3).
12. Ceyhan, A., Sezenler, T., Yüksel, M. A., Yıldırır, M., 2013. Gökçeada kuzularının büyüme ve yaşama gücü özellikleri üzerine bazı çevre faktörlerinin etkisi. Hayvansal Üretim. 54(2): 14-17.
13. Çörekçi, Ş.G., Evrim, M. 2001. Sakız ve İmroz koyunlarının yarı-entansif koşullardaki verim performansları konusunda karşılaştırmalı araştırmalar 1. döl verimi, yaşama gücü, kuzularda büyüme. Turkish Journal of Veterinary and Animal Science 25: 421-429.
14. Demirören, E. 2002. Yetiştirme amacı farklı koyunlarda kuzu üretim etkinliği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 39(1): 71-77.
15. Doğan, İ., Şahin, F. 2003. Kuzularda doğum ağırlığını etkileyen faktörlerden doğum tipi ve cinsiyetin bare-bones meta analizi ile değerlendirilmesi. Ankara Üniv. Vet. Fak. Derg., 50, 135-140.
16. Duru, S., Koyuncu, M. 2005. İmroz kuzuların doğum ağırlığına ait direkt ve anaya bağlı etkiler için varyans unsurları ve genetik parametre tahminleri. Uludağ Üniv. Zir. Fak. Derg, 19(2): 13-21.
17. Gündal, Çörekçi, Ş., Evrim, M. 2001. Sakız ve İmroz Koyunlarının Yarı-Entansif Koşullardaki Verim Performansları Konusunda Karşılaştırmalı Araştırmalar I. Döl Verimi, Yaşama Gücü, Kuzularda Büyüme. Turk J Vet Anim Sci. 25 (2001) 421-429.
18. Kapsız, A. 2004. Gökçeada’da fiziki coğrafya araştırmaları. Yüksek Lisans Tezi. Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Ana Bilim Dalı. 153 s.
19. Koyuncu, M., Öziş, Altınçekiç, Ş., Duru, S., Duymaz, Y., Karaca, M. 2018. Kuzuların gelişimi üzerine koyunların doğum dönemindeki vücut kondisyonu ve canlı ağırlığın etkisi. KSÜ Tar Doğa Derg 21(6) : 916-925, DOI : 10.18016/ksutarimdoga.vi.420321.
20. Mansfield, L., Burton, R., Schwarz, G., Brown, K., Convery, I. 2006. The heft: a multifunctional management tool, The International Journal of Biodiversity Science and Management, 2:3, 238-241, DOI: 10.1080/17451590609618133.
21. Özmen, Ö., Kul, S., Gök, T. 2015. Elazığ ilinde halk elinde yetiştirilen Akkaraman ırkı koyun ve kuzulara ait bazı verim özellikleri. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Dergisi 29 (2): 81- 85.
22. Sezenler, T., Köycü, E., Yaman, Y., Ceyhan, A. 2014. Reproductive and growth characteristics during the first age of Kıvırcık, Sakız and Gökçeada ındigenous sheep breeds. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 2(3): 106-111.
23. SPSS, 2017. IBM Corp. IBM SPSS Statistics for Windows, version 25.0. Armonk, NY: IBMCorp.
24. Şahin, M. S., Kopuzlu, S. 2022. Determination of some growth traits in Morkaraman lambs, Journal of Animal Science and Products (JASP) 5 (1): 24-39. DOI: 10.51970/jasp.1090998.
25. Şireli, H. D., Ertuğrul, M. 2004. Dorset Down x Akkaraman (GD1),Akkaraman ve Akkaraman x GD1 genotipli kuzularda büyüme eğrilerinin logistic model ile tahmini. Tarım Bilimleri Dergisi, 10(4): 375-380.
26. Tüik, 2026. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/statistical-themes. Erişim tarihi: 10.03.2026.
27. Türkmen, C., Çak, B. 2001. Çaldıran’da yetiştirilen Akkaraman koyunlarının bazı verim özelliklerinin araştırılması. Van Sag. Bil. Derg. 14,(1): 63-73. https://doi.org/10.52976/vansaglik.790459.
28. Üstüner, H., Oğan, M. M. 2013. Main productive performance of Awassi sheep in the central Anatolian region of Turkey. Turkish Journalof Veterinary and Animal Sciences 37: 271-276.
29. Yılmaz, A, Karakuş, F., Bingöl, M., Kaki, B., Ser, G. 2017. Effects of somefactors on growth of lambs and the determination of growth curve model. Indian Journal Research Print ISSN:0367-6722 / OnlineISSN:0976-0555 1-6.
30. Yilmaz, A., Ozcan, M., Ekiz, B., Ceyhan, A., Altin A. 2004. The production characteristics of the indigenous Imroz and Kivircik sheep breeds in Turkey. Animal Genetic Resources Information. 34:57-66. doi:10.1017/S1014233900001735.