Is it possible to make room for motherhood in FRMS? Maternal load as a risk factor

Öz

This study examines the applicability of Fatigue Risk Management System (FRMS) principles -a cornerstone of aviation safety- within the framework of “maternal load” and the resulting mental fatigue in modern professional life. While fatigue management in the aviation sector is traditionally structured around operational duty limits and prescribed rest periods, the psychological fatigue stemming from “invisible labor” and the “mental load” associated with motherhood is frequently excluded from the safety equation. The primary objective of the research is to define maternal load as a distinct risk factor and analyze its potential impact on operational safety through an FRMS lens. Within the scope of the study, the experience of cumulative fatigue caused by domestic responsibilities, childcare, and continuous mental planning processes was examined in depth using a qualitative methodology. Semi-structured interviews were conducted with six mothers working as cabin crew members, and the data were analyzed using MAXQDA software to reveal the dimensions of maternal load within a thematic framework. The impact of this load on cognitive performance was addressed as a strategic component to be managed within the safety culture. The findings indicate that maternal load is not merely an individual circumstance but a critical risk factor that can directly influence the safety performance of organizations. In conclusion, the study establishes a theoretical foundation for a more inclusive FRMS approach in aviation management and underscores the vital role of institutional support mechanisms in enhancing overall safety performance.

Anahtar Kelimeler

• Psychological Fatigue
• Motherhood Guilt
• Mental Workload
• Cabin Crew
• Fatigue Risk Management System (FRMS)

Destekleyen Kurum

Not applicable.

FRMS’de anneliğe yer açmak mümkün mü? Bir risk faktörü olarak annelik yükü

Öz

Bu çalışma, havacılık emniyetinin temel yapı taşlarından biri olan Aşırı Yorgunluk Risk Yönetim Sistemleri (AYRYS) prensiplerinin, modern çalışma hayatındaki “annelik yükü” ve buna bağlı gelişen zihinsel yorgunluk çerçevesinde uygulanabilirliğini tartışmaktadır. Havacılık sektöründe yorgunluk yönetimi geleneksel olarak operasyonel sınırlar ve dinlenme süreleri üzerinden kurgulanırken; çalışanın özel yaşamındaki, özellikle de annelik rolünden kaynaklanan “görünmez emek” ve “zihinsel yük”ün yarattığı psikolojik yorgunluk çoğu zaman emniyet denkleminin dışında bırakılmaktadır. Çalışmanın temel amacı, annelik yükünü özgün bir risk faktörü olarak tanımlamak ve bu yükün operasyonel emniyet üzerindeki potansiyel etkilerini AYRYS perspektifiyle analiz etmektir. Araştırma kapsamında, annelerin ev içi sorumlulukları, çocuk bakımı ve sürekli devam eden zihinsel planlama süreçlerinin yarattığı kümülatif yorgunluk deneyimi nitel araştırma yöntemiyle derinlemesine incelenmiştir. Kabin memurluğu yapan altı anne ile yarı yapılandırılmış mülakat tekniği ile görüşülmüştür. Görüşmelerden elde edilen bilgiler MAXQDA programında analiz edilmiş ve annelik yükünün boyutları tematik bir çerçevede ortaya konulmuştur. Bu yükün, çalışanın bilişsel performansına olan etkisi, emniyet kültürü içerisinde stratejik olarak yönetilmesi gereken bir bileşen olarak ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, annelik yükünün sadece bireysel bir durum olmadığını, kurumların emniyet performansını doğrudan etkileyebilecek bir risk unsuru olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, havacılık yönetiminde daha kapsayıcı bir AYRYS yaklaşımı için teorik bir zemin sunmakta; kurumsal destek mekanizmalarının emniyet performansını artırmadaki kritik önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Psikolojik Yorgunluk
• Annelik Suçluluğu
• Zihinsel Yük
• Kabin Memurluğu
• Yorgunluk Risk Yönetim Sistemi (AYRYS)

Destekleyen Kurum

Söz konusu değildir.

Etik Beyan

Bu makale, İstanbul, Türkiye’de 6-7 Aralık tarihlerinde gerçekleştirilen 7. Havacılık, Uzay ve Psikoloji kongresinde sunulan “Annelik Temelli Bir FRMS Yaklaşımı Mümkün mü? Anneliğin Zihinsel Yükünün Psikolojik Yorgunluk Bağlamında Görünmezliği” isimli bildirinin genişletilmiş halidir. Çalışmada kullanılan yöntem ve mülakat soruları, İstanbul Arel Üniversitesi Etik Kurulu’nun 12.12.2025 tarihli ve 2025/31 sayılı kararı ile onaylanmıştır.

Teşekkür

Tüm yorgunluk ve nöbetten çıkan plansız uçuşlarına rağmen vakit ayırarak sorularımı cevaplayan ve bu çalışmayı mümkün kılan anne kabin memurlarına en derin şükranlarımı sunarım.

Kaynakça

1. Aijaz, M., Shahab, S., Khan, S., & Nawab, E. S. (2020). Life of females in Pakistani aviation: Assessing the relationship of work-family conflict with stress and job satisfaction. International Journal of Business and Economic Affairs, 5(4), 170-183. https://doi.org/10.24088/ijbea-2020-54003
2. Akduman, G., Dinçer, E., & Karadal, H. (2023). Kim daha mutlu? Çalışan mutluluğunun demografik özellikler bazında analizi. International Journal of Arts & Social Studies Dergisi, 6(10), 73-90.
3. Aviv, E., Waizman, Y., Kim, E., Liu, J., Rodsky, E., & Saxbe, D. (2025). Cognitive household labor: Gender disparities and consequences for maternal mental health and wellbeing. Archives of Women’s Mental Health, 28(1), 5-14. https://doi.org/10.1007/s00737-024-01490-w
4. Aycan, Z., & Eskin, M. (2005). Relative contributions of childcare, spousal support, and organizational support in reducing work-family conflict for men and women: The case of Turkey. Sex Roles, 53(7-8), 453-471. https://doi.org/10.1007/s11199-005-7134-8
5. Ballard, T. J., Corradi, L., Lauria, L., Mazzanti, C., Scaravelli, G., Sgorbissa, F., Romito, P., & Verdecchia, A. (2004). Integrating qualitative methods into occupational health research: A study of women flight attendants. Occupational and Environmental Medicine, 61(2), 163-166. https://doi.org/10.1136/oem.2002.006221
6. Ballard, T. J., Romito, P., Lauria, L., Vigiliano, V., Caldora, M., Mazzanti, C., & Verdecchia, A. (2006). Self perceived health and mental health among women flight attendants. Occupational and Environmental Medicine, 63(1), 33-38. https://doi.org/10.1136/oem.2004.018812
7. Baykal, N. B. (2023). Maternal workload, maternal guilt and the coping strategies of working mothers. Psychological Applications and Trends 2023, 1, 70-74. https://doi.org/10.36315/2023inpact015
8. Caruso, C. C. (2015). Reducing risks to women linked to shift work, long work hours, and related workplace sleep and fatigue issues. Journal of Women’s Health, 24(10), 789-794. https://doi.org/10.1089/jwh.2015.5481

9. Casebolt, M. K. (2023). Gender diversity in aviation: What is it like to be in the female minority? The Journal of Aviation/Aerospace Education & Research, 32(1). https://doi.org/10.15394/jaaer.2023.1943
10. Chang, C.-P., & Chıu, J.-M. (2009). Flight attendants’ emotional labor and exhaustion in the Taiwanese airline industry. Journal of Service Science and Management, 02(04), 305-311. https://doi.org/10.4236/jssm.2009.24036
11. Dean, L., Churchill, B., & Ruppanner, L. (2022). The mental load: Building a deeper theoretical understanding of how cognitive and emotional labor overload women and mothers. Community, Work and Family, 25(1), 13-29. https://doi.org/10.1080/13668803.2021.2002813
12. Duxbury, L., Higgins, C., & Lee, C. (1994). Work-family conflict: A comparison by gender, family type, and perceived control. Journal of Family Issues, 15(3), 449-466. https://doi.org/10.1177/019251394015003006
13. Erden, C., İlbaş, A., & Kaya, H. (2025). Fatigue Risk Management in the Logistics and Aviation Sectors: A Multi-Criteria Approach. International Journal of Contemporary Economics and Administrative Sciences, 15(2), 1465-1490. https://doi.org/10.5281/zenodo.18209520
14. Erme, E. B. (2026). Comparison of fatigue symptoms according to flight types. Fatigue: Biomedicine, Health & Behavior , 14(2), 167-186. https://doi.org/10.1080/21641846.2026.2627164
15. Foster, D., & Ren, X. (2015). Work–family conflict and the commodification of women’s employment in three Chinese airlines. International Journal of Human Resource Management, 26(12), 1568-1585. https://doi.org/10.1080/09585192.2014.949821
16. Grzywacz, J. G., Arcury, T. A., Marín, A., Carrillo, L., Burke, B., Coates, M. L., & Quandt, S. A. (2007). Work-family conflict: experiences and health implications among immigrant Latinos. Journal of Applied Psychology, 92(4), 1119-1130. https://doi.org/10.1037/0021-9010.92.4.1119
17. Hadi, M., & Dewi, M. P. (2026). Implementation of the fatigue risk management system policy for flight safety at the air force regional command I (resources, procedures, and compliance). JOSS: Journal of Social Science, 5(1), 43–57. http://joss.al-makkipublisher.com/index.php/js
18. Higgins, J., Efthymiou, M., & Ropotos, I. (2026). Improving flight safety through controlled rest: Pilot practices and perceptions. Safety Science, 193. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2025.107030
19. International Air Transport Association (IATA). (t.y.). Fatigue risk management. Erişim tarihi: 02 Haziran 2026. https://www.iata.org/en/programs/safety/operational-safety/fatigue-risk/
20. İyem, C., & Yıldız, Z. (2017). Gökyüzündeki gösteri: Kabin memurlarının duygusal emek süreçlerine yönelik bir araştırma. Söke İşletme Fakültesi Priene Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 11-22. http://dergi.adu.edu.tr/PUSB/default.asp
21. MacDonald, L. A., Deddens, J. A., Grajewski, B. A., Whelan, E. A., & Hurrell, J. J. (2003). Job stress among female flight attendants. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 45(7), 703-714. https://doi.org/10.1097/01.jom.0000071509.96740.dd
22. Mäkelä, L., Bergbom, B., Saarenpää, K., & Suutari, V. (2015). Work-family conflict faced by international business travellers: Do gender and parental status make a difference? Journal of Global Mobility, 3(2), 155-168. https://doi.org/10.1108/JGM-07-2014-0030
23. Moosa, R. (2017). Exploring work life balance amongst female flight attendants at selected airlines in the Western Cape [University of the Western Cape]. http://etd.uwc.ac.za/
24. Mumlu Karanfil, S., & Çoban, R. (2024). Emotional labor in aviation: A phenomenological research on cabin crew. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(4), 1303-1326. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1420508
25. Nesthus, T. E., Schroeder, D. J., Connors, M. M., Rentmeister-Bryant, H. K., & Deroshia, C. A. (2007). Flight Attendant Fatigue. www.faa.gov/library/reports/medical/oamtechreports/index.cfm
26. Occhiuto, A.-M. (2021). The invisible shift: The mental load of motherhood. Concordia University Montréal, Québec, Canada.
27. Olaganathan, R., Holt, T. B., Luedtke, J., & Bowen, B. D. (2021). Fatigue and Its Management in the Aviation Industry, with Special Reference to Pilots. Journal of Aviation Technology and Engineering, 10(1), 45-57. https://doi.org/10.7771/2159-6670.1208
28. Ren, X., & Foster, D. (2011). Women’s experiences of work and family conflict in a Chinese airline. Asia Pacific Business Review, 17(3), 325-341. https://doi.org/10.1080/13602380903462159
29. Rodrigo, J., Del Villar, B., Klinhom, S., Kumar Sekar, S., & Habeeb, S. (2025). Organizational culture and job satisfaction: The mediating role of work-life balance in the airline industry. Theresa Journal of Humanities and Social Sciences, 11(2), 119-139.
30. Sekedat, C., Muck, R., McCauley, M., & Van Dongen, H. (2026). 0171 Fatigue risk management in aviation: Optimal planning of sleep opportunities during 24-hour layovers through biomathematical modeling. Sleep, 49. https://academic.oup.com/sleep/article/49/Supplement_1/A75/8673454
31. Seligson, D. (2024). Women and aviation: Quality jobs, attraction and retention. https://doi.org/10.54394/GYUN3488
32. Şahin, Y., & Kaygın, E. (2025). Türkiye’de kabin hizmetleri üzerine yapılan bilimsel çalışmalara genel bir bakış. Sosyal Bilimlerde Akademik Çalışmalar Dergisi, 1(2), 140-152.
33. Tucker, P., Leineweber, C., & Kecklund, G. (2021). Comparing the acute effects of shiftwork on mothers and fathers. Occupational Medicine, 71(9), 414-421. https://doi.org/10.1093/occmed/kqab083
34. Ulufer Kansoy, S., & Erduran Tekin, Ö. (2024). Fatigue among cabin crew and work-life balance: A qualitative study in the Turkish context. Journal of Aviation, 8(2), 146-152. https://doi.org/10.30518/jav.1456810
35. Voydanoff, P. (2004). Implications of work and community demands and resources for work-to-family conflict and facilitation. Journal of Occupational Health Psychology, 9(4), 275-285. https://doi.org/10.1037/1076-8998.9.4.275
36. Yanıkoğlu, Ö. (2024). De-gendering the occupation: Exploring gender-based career challenges experienced by female flight attendants. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 652-667. https://doi.org/10.17336/igusbd.1231093
37. Yılmaz, M. K., Aynacı, S., & Samast, A. A. (2024). İş-aile çatışması: Yer hizmetleri için beklenen bir sonuç mu? European Journal Of Managerial Research (EUJMR), 8(15), 37-61.
38. Zorlu, A. (2023). Fiziksel çalışma koşulları ve işten ayrılma niyetiyle ilişkisinde algılanan örgütsel desteğin düzenleyici rolü- Kabin ekipleri Üzerine Bir Araştırma. Maltepe Üniversitesi.