The Occupation of Iran during World War II and its Reflections in the Turkish Press

Yıl 2026, Cilt: 7 Sayı: 1, 122 - 136, 13.01.2026

Serkan Arslan , Suna Altan

Öz

World War II began in Europe in 1939 but soon spread to encompass the entire world. The impact of this process was also felt in the Middle East. Iran, which attracted attention with its strategic location in the Middle East, was not among the major actors in the world war, but it was at the center of the calculations of the great powers. During this process, Iran was caught between the conflict of the Allied and Axis blocs due to its oil resources and geostrategic location. The foundation for this was laid in 1941. In 1941, a critical period of the war, following Germany's attack on the Soviet Union, the Allies put forward a plan to provide military and logistical support to the Soviets. Iran's policy of neutrality in the war stood in the way of this plan's realization. In order to carry out their plans, Britain and the Soviet Union disregarded Iran's neutrality policy and invaded the country. The occupation profoundly affected both Iran's foreign and domestic policies. The occupation also led to fundamental changes in Iran's domestic politics and administrative structure. Developments in Iran were closely followed in Turkey, a neighboring country in the same region. The Turkish national press closely followed the policies pursued by the Allies in Iran and gave them extensive coverage. This approach by the press kept the Turkish public informed. Turkey's policy of neutrality during the war led the press to approach events with caution and diplomatic language. This study examines the news and commentary published in newspapers such as Cumhuriyet, Vatan, İkdam, Akşam, Haber, Tasvir-i Efkar, and Tan in 1941. This analysis attempts to reveal the causes, development, and consequences of the occupation, while also examining how the Turkish press reflected on the event. Furthermore, this study is significant in that it reflects the neutrality policy pursued by Turkey through its press during the war years.

Anahtar Kelimeler

press , Iran , England , soviets , war

II. Dünya Savaşı’nda İran’in İşgali ve Türk Basınında Yansımaları

Öz

II. Dünya Savaşı 1939 yılında Avrupa merkezli başlamış ancak kısa sürede tüm dünyayı etkisi altına almıştır. Bu sürecin etkisi Ortadoğu coğrafyasında da hissedilmiştir. Ortadoğu coğrafyasında stratejik konumu ile dikkat çeken İran, dünya savaşının önemli aktörleri arasında yer almasa da büyük güçlerin hesaplaşma merkezinde bulunmuştur. Bu süreçte İran, sahip olduğu petrol kaynakları ve jeostratejik konumu nedeniyle Müttefik ve Mihver bloklarının çatışması arasında kalmıştır. Bu temeli ise 1941 yılında atılmıştır. Savaşın kritik dönemi olan 1941 yılında Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne saldırmasının ardından Müttefikler, Sovyetlere asker ve lojistik destek sağlamak planını ortaya koymuşlardır. Bu planın gerçekleşmesinin önünde İran’ın savaşta tarafsızlık politikası engel olmuştur. İngiltere ve Sovyetler Birliği kendi planlarını gerçekleştirmek amacıyla İran’ın tarafsızlık politikasını tanımayarak ülkeyi işgal etmiştir. İşgal süreci İran’ın hem dış politikasını hem de iç politikasını da derinden etkilemiştir. İşgal süreci İran’ın iç politikasında ve yönetim yapısında köklü değişikliklere de neden olmuştur. İran’da yaşanan gelişmeler aynı coğrafyada yer alan hatta komşu ülke olan Türkiye’de de yakından takip edilmiştir. Türk ulusal basını, Müttefiklerin İran’da izlemiş oldukları politikaları yakından takip ederek, geniş yer vermiştir. Basının bu yaklaşımıyla Türk kamuoyu da bilgilendirilmiştir. Türkiye’nin savaş süresince izlemiş olduğu tarafsızlık politikası, basın yayın organlarının olaylara temkinli ve diplomatik bir dille yaklaşmasına neden olmuştur. Bu çalışmada, 1941 yılında yayımlanan Cumhuriyet, Vatan, İkdam, Akşam, Haber, Tasvir-i Efkar ve Tan gibi gazetelerdeki haber ve yorumları incelenmiştir. Bu incelemede, işgalin nedenlerini, gelişimini ve sonuçlarını ortaya koyarken, Türk basınında olayın nasıl yansıtıldığını ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu çalışma, savaş yıllarında Türkiye’nin basın yoluyla izlediği tarafsızlık politikasının yansımalarını göstermesi açısından da önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Basın , İran , İngilltere , Sovyetler , Savaş

Kaynakça

• Arthur Schweitzer, “World War II”, The Journal of Higher Education , Feb., 1943, Vol. 14, No. 2 (Feb., 1943), Taylor & Francis, Ltd. pp. 59-64.
• Coleman, Peter& Selwyn Cornish And Peter Drake, “From Kaıser to Hıtler” Arndt’s Story, The Life Of An Australian Economist, ANU Press, pp.1-12