An Analysis of the 2nd-Grade Turkish Textbook Developed under the “Century of Türkiye” Education Model in terms of the Values it Contains

Öz

The starting point of values education is the family, and this education continues at school. In schools, textbooks are one of the primary tools in the transmission of the values. In this study, the frequency of values in the texts of the second 2nd-grade Turkish textbook prepared according to the "Century of Türkiye Education Model" and their distribution across themes were analysed within the framework of Virtue-Value-Action. The main objective of this research is to analyse the texts in the second primary school 2nd-grade Turkish textbook prepared for the Maarif model in terms of the values they contain. Document analysis was used in the study. The material consists of 16 reading texts found in the second volume of the 2nd-grade Turkish textbook taught in the 2025-2026 academic year. The obtained data were subjected to descriptive analysis. According to the findings of the research, a total of 17 values were used 179 times. It was found that these values are; patriotism (27), industriousness (23), respect (20), love (18), responsibility (15), helpfulness (15), friendship (11), aesthetics (9), patience (9), freedom (7), compassion (6), humility (5), family integrity (5), sensitivity (4), frugality (2), healthy living (2), and justice (1). In conclusion, it was observed that values such as "patriotism" and "industriousness" came to the fore in the analysed texts. However, values such as "justice", "healthy living", and "frugality" remained quite limited. It is recommended that values show a more balanced distribution in newly prepared textbooks and that text diversity be increased for values that are underrepresented.

Anahtar Kelimeler

• Value
• values education
• virtue
• Turkish textbook
• Türkiye century education model

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile Oluşturulan 2. Sınıf Türkçe Ders Kitabının İçerdiği Değerler Açısından İncelenmesi

Öz

Değerler eğitiminin başlangıç noktası ailedir ve okulda bu eğitime devam edilir. Okullarda ise ders kitapları değerlerin aktarımında temel araçlardan biridir. Bu çalışmada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne göre hazırlanan Türkçe 2. sınıf ikinci ders kitabında yer alan metinlerde bulunan değerlerin görülme sıklığı ve temalara göre dağılımı Erdem-Değer-Eylem çerçevesinde incelenmiştir. Bu araştırmanın temel amacı, maarif modeline yönelik hazırlanan ilkokul Türkçe 2. sınıf ikinci ders kitabında yer alan metinleri içerdiği değerler açısından incelemektir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Çalışma materyalini, 2025-2026 eğitim-öğretim yılında okutulan ilkokul Türkçe 2. sınıf ders kitabının ikinci kitabında bulunan 16 okuma metni oluşturmaktadır. Elde edilen veriler betimsel analize tabi tutulmuştur. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, toplamda 17 değer 179 kez kullanılmıştır. Bu değerlerin sırasıyla vatanseverlik (27), çalışkanlık (23), saygı (20), sevgi (18), sorumluluk (15), yardımseverlik (15), dostluk (11), estetik (9), sabır (9), özgürlük (7), merhamet (6), mütevazılık (5), aile bütünlüğü (5), duyarlılık (4), tasarruf (2), sağlıklı yaşam (2) ve adalet (1) değerleri olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, incelenen metinlerde “vatanseverlik” ve “çalışkanlık” gibi değerlerin ön plana çıktığı; buna karşın “adalet”, “sağlıklı yaşam” ve “tasarruf” gibi değerlerin oldukça sınırlı kaldığı görülmüştür. Bu bağlamda, yeni hazırlanan ders kitaplarında değerlerin daha dengeli dağılım göstermesi ve az yer verilen değerlere yönelik metin çeşitliliğinin artırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Değer
• değerler eğitimi
• erdem
• Türkçe ders kitabı
• Türkiye yüzyılı maarif modeli

Kaynakça

1. Abdullatif, H. B. (2022). Yeşim Saygın Armutak’ın çocuk romanlarının kök ve alt değerler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi.
2. Akay, İ. (2018). Ahmet Yılmaz Boyunağa’nın çocuk romanlarında yer alan kök değerler. Electronic Turkish Studies, 13(28), 1-30. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14430
3. Arslan, A. ve Akpınar, E. (2024). İkinci sınıf Türkçe ders kitabının kök değerler açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 22(47), 97-126. https://doi.org/10.34234/ded.1427320
4. Berkowitz, M. W. (2011). What works in values education. International Journal of Educational Research, 50(3), 153-158. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2011.07.003
5. Boyacı, D. B., Güner, M. ve Babadağ, G. (2017). Dünyada başka şekilde yaşamak da mümkün mü? Değer eğitiminde “Küçük Kara Balık” örneği. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(3), 172-194.
6. Çoban, A. (2022). Gülten Dayıoğlu’nun bambaşka bir ülke Amerika’ya yolculuk adlı gezi kitabının kök değerler bağlamında incelenmesi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 62-71. https://doi.org/10.29065/usakead.1051875
7. Deniz, K. ve Karagöl, E. (2018). Değerler eğitimi açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. Karaelmas Journal of Education, 6(2), 244-255.
8. Direkçi, B., Akbulut, S. ve Şimşek, B. (2020). Türkçe eğitimi alanında yapılan değerler eğitimi tezlerinin incelenmesi. ZfWT, 12(2), 117-140.

9. Doğan, B. ve Gülüşen, A. (2011). Türkçe ders kitaplarındaki (6–8) metinlerin değerler bakımından incelenmesi. Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 75-102.
10. Dökme, K. ve Tunçer, B. K. (2022). İlkokul Türkçe ders kitaplarındaki öyküleyici metinlerin değerler yönünden incelenmesi. Milli Eğitim, 51(235), 2085-2106. https://doi.org/10.37669/milliegitim.880197
11. Erdönmez, A. (2019). İlkokul 4. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin değerler eğitimi bakımından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
12. Geçimli, M. ve Kayahan Yüksel, D. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli erdem-değer-eylem çerçevesi: Güz dönemi 5.sınıf Türkçe ders kitabı bağlamında bir inceleme. International Journal of Social Sciences, 8(4), 160-174.
13. Kahraman, M. ve Biber, A. Ç. (2025). 5. Sınıf matematik ders kitabının Türkiye yüzyılı maarif modeli erdem-değer-eylem çerçevesi açısından incelenmesi. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(1), 35-49.
14. Karataş, N. K. ve Yorulmaz, B. (2021). Grimm masallarının içerdiği değerler açısından incelenmesi. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 5(18), 189-200.
15. Kasapoğlu, H. (2013). Okulda değerler eğitimi ve hikayeler. Milli Eğitim Dergisi, 43(189), 97-109.
16. Kayman, F. ve Elkatmış, V. (2024). Türkçe dersi öğretim programı ile 2024 ilkokul Türkçe dersi öğretim programının karşılaştırılması. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö15), 61-87. https://doi.org/10.5281/zenodo.13822842
17. Milli Eğitim Bakanlığı. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortak metin. https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/ortak_metin.pdf
18. Mutlu, H. H. ve Dinç, S. (2019). 6. Sınıf Türkçe ders kitabında yer alan temalardaki metinlerin kök değerlerle ilişkisi. Ana Dili Eğitim Dergisi, 7(4), 1048-1062. https://doi.org/10.16916/aded.593400
19. Oktay, M. (2019). Muallim Naci’nin” Ömer'in Çocukluğu” adlı eserinde kök değerler. Journal of International Social Research, 12(66), 161-173. https://doi.org/10.17719/jisr.2019.3568
20. Ozan, C. ve Yorulmaz, B. (2023). Çocuk Kalbi kitabının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34), 138-164. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1252349
21. Öksüz, H. İ. ve Eken, N. T. (2019). İlkokul (1-4) Türkçe ders kitaplarındaki hikâye edici metinlerin Türkçe dersi öğretim programındaki kök değerler bakımından incelenmesi. Ana Dili Eğitim Dergisi, 7(2), 384-401. https://doi.org/10.16916/aded.543009
22. Özkan, U. B. (2019). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi. Pegem Akademi.
23. Sönmez, M. ve Yorulmaz, B. (2022). Göç temalı resimli çocuk kitaplarına yönelik bir değer analiz çalışması. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 6(22), 13-28. https://doi.org/10.31455/asya.1142260
24. Suluk, B. ve Yıldırım, O. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli’ne göre hazırlanan ders kitaplarındaki değerlerin gelişimsel dönemler açısından incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 8(1), 157-177. https://doi.org/10.33400/kuje.1606487
25. Susar Kırmızı, F. (2014). 4. Sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinde yer alan değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 12(27), 217-259.
26. Şakiroğlu, Y. (2020). 6. Sınıf Türkçe ders kitabının değer aktarımı bağlamında incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 5(1), 145-161.
27. Tatlı, D. ve Yorulmaz, B. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli’ne göre hazırlanmış 1. sınıf Türkçe ders kitaplarının içerdiği değerler açısından incelenmesi. Temel Eğitim, 7(29), 74-91. https://doi.org/10.52105/temelegitim.1634393
28. Tatlısu, M. ve Yorulmaz, B. (2024). İlkokul 3. sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinin içeriğinin değerler açısından incelenmesi. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 8(1), 54-81. https://doi.org/10.32960/uead.1436708 Türk Dil Kurumu. (t.y.). TDK Sözlük. TDK sözlük. https://sozluk.gov.tr/
29. Topçam, A. B. ve Yorulmaz, B. (2023). En çok satılan resimli çocuk kitapları: Hangi değerleri barındırıyorlar? Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, 6(1), 47-72. https://doi.org/10.47951/mediad.1160959
30. Türkben, T. (2019). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin ilettiği değerler açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitim Dergisi, 7(3), 508-526. https://doi.org/10.16916/aded.541659
31. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin.