THE RELATİONSHİP BETWEEN TREATMENT ADHERENCE AND ANTİPSYCHOTİC DRUG SİDE EFFECTS AND SEXUAL DYSFUNCTİON İN PATİENTS WİTH SCHİZOPHRENİA

Öz

Background/Aims: Schizophrenia is a chronic psychiatric disorder in which treatment adherence plays a critical role in disease management. This study aimed to examine the effects of antipsychotic drug side effects and sexual dysfunction on treatment adherence among married outpatients with schizophrenia. Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted with 70 patients receiving outpatient treatment at three different healthcare institutions in Sivas. Data were collected using the Personal Information Form, the Morisky Medication Adherence Scale, the Liverpool University Neuroleptic Side Effect Rating Scale, and the Arizona Sexual Experiences Scale. Statistical analyses included Chi-square, correlation, t-test, Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis H, Durbin–Watson, and linear regression tests. Results: All patients experienced at least one side effect, with psychological, extrapyramidal, red herring, and hormonal side effects being the most common. Among participants, 64.3% showed moderate adherence and 27.1% showed low adherence to treatment. Sexual dysfunction was observed in both genders, and a weak but statistically significant negative correlation was found between sexual dysfunction and treatment adherence, particularly in female patients (r = −0.341, p < 0.05). Additionally, treatment adherence decreased as the severity of side effects increased (p < 0.05). Conclusions: Antipsychotic drug side effects and sexual dysfunction negatively affect treatment adherence in patients with schizophrenia. Identifying and managing these factors may contribute to improving treatment adherence and clinical outcomes.

Anahtar Kelimeler

• Schizophrenia
• Antipsychotic Drugs
• Side Effects
• Treatment Adherence
• Sexual Dysfunction

ŞİZOFRENİ HASTALARINDA TEDAVİ UYUMUNUN ANTİPSİKOTİK İLAÇ YAN ETKİLERİ VE CİNSEL İŞLEV SORUNLARI İLE İLİŞKİSİ

Öz

Amaç: Şizofreni, tedaviye uyumun hastalık yönetiminde kritik rol oynadığı kronik bir psikiyatrik bozukluktur. Bu araştırma, evli ve ayaktan izlenen şizofreni hastalarında antipsikotik ilaç yan etkileri ve cinsel işlev bozukluklarının tedaviye uyum üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Bu tanımlayıcı ve kesitsel araştırma, Sivas ilinde üç farklı sağlık kuruluşunda ayaktan tedavi gören 70 hasta ile yürütülmüştür. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Morisky Tedaviye Uyum Ölçeği, Liverpool Antipsikotik Yan Etki Ölçeği ve Arizona Cinsel Yaşantılar Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. İstatistiksel analizlerde Ki-kare, korelasyon, t testi, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H, Durbin-Watson ve lineer regresyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular: Hastaların tamamının en az bir yan etki yaşadığı, en sık psikolojik, ekstrapiramidal, redherring ve hormonal yan etkilerin görüldüğü belirlenmiştir. Katılımcıların %64,3’ünün orta, %27,1’inin düşük düzeyde tedaviye uyum gösterdiği saptanmıştır. Cinsel işlev bozukluklarının her iki cinsiyette de görüldüğü, özellikle kadın hastalarda cinsel işlev bozuklukları ile tedaviye uyum arasında zayıf düzeyde negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunduğu belirlenmiştir (r = -0,341, p < 0,05). Ayrıca yan etki şiddeti arttıkça tedaviye uyumun azaldığı tespit edilmiştir (p < 0,05). Sonuç: Antipsikotik ilaç yan etkileri ve cinsel işlev bozuklukları, şizofreni hastalarında tedaviye uyumu olumsuz etkilemektedir. Bu faktörlerin erken dönemde belirlenmesi ve uygun şekilde yönetilmesi, tedaviye uyumun artırılmasına ve klinik sonuçların iyileştirilmesine katkı sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler

• Şizofreni
• Antipsikotik İlaç
• Yan Etki
• Tedaviye Uyum
• Cinsel İşlev Sorunları

Kaynakça

1. 1. Öztürk O, Uluşahin A. Mental health and disorders. Ankara: Nobel; 2023.
2. 2. Townsend MC, Morgan KI. Concepts of care. Philadelphia: Davis; 2018.
3. 3. World Health Organization. Schizophrenia [Internet]. 2025 [cited 2026 Apr 18]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia
4. 4. Kızılay P. Metabolic syndrome in schizophrenia [thesis]. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi; 2015.
5. 5. Guo J, Lv X, Liu Y, et al. Medication adherence in schizophrenia. Schizophr. 2023;9:31.
6. 6. Shen Y, Wu X. Treatment adherence strategies. Front Psychiatry. 2026;17:1752130.
7. 7. Peluso MJ, Lewis SW, Barnes TRE, Jones PB. Side effects in schizophrenia. Schizophr Res. 2013;144:80–6.
8. 8. Dobber J, Latour C, de Haan L, et al. Medication adherence in patients with schizophrenia. BMC Psychiatry. 2018;18:135.

9. 9. Yılmaz S, Buzlu S. Side effects and adherence. İÜ Hemşirelik Derg. 2012;20(2):93–103.
10. 10. Park WY, Kim Y, Lee HL. Antipsychotic-induced sexual dysfunction. World J Mens Health. 2012;30(3):153–9.
11. 11. Sağlam E. Antipsychotic side effects and adherence [master’s thesis]. Düzce: Düzce Üniversitesi; 2011.
12. 12. Cookson J, Hodgson R, Wildgust HJ. Prolactin, hyperprolactinaemia and antipsychotic treatment. J Psychopharmacol. 2012;26(5):42–5.
13. 13. Boer MK, Castelein S, Wiersma D, Schoevers RA, Knegtering H. The facts about sexual dysfunction in schizophrenia. Schizophr Bull. 2015;41(3):674–86.
14. 14. Abadal E, Del Cacho N, Saenz-Navarrete G, Arranz B, Cambra RM. How hyperprolactinemia affects sexual function in patients under antipsychotic treatment. J Clin Psychopharmacol. 2016;36(5):422–8.
15. 15. Doğu B, Güler J, Çıtak S, Altunkaynak Y, Alpay N. Şizofreni hastalarında cinsel yaşam. Klinik Psikiyatri. 2012;15:238–47.
16. 16. Kesebir S, Pırıldar Ş. Sexual function in schizophrenia. Psikiyatri ve Klinik Psikofarmakoloji. 2021;13(2):88–93.
17. 17. Kikuchi T, Iwamoto K, Sasada K, et al. Sexual dysfunction in schizophrenia. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2012;37:26–32.
18. 18. Kirino E. Prolactin and sexual dysfunction. Ann Gen Psychiatry. 2017;16:43.
19. 19. Korchia T, Achour V, Faugere M, et al. Sexual dysfunction in schizophrenia. JAMA Psychiatry. 2023;80(11):1110–20.
20. 20. Kuloğlu M, Ekinci O. New antipsychotics and sexual dysfunction. Klinik Psikiyatri. 2015;11:191–9.
21. 21. Kumar SV. Sexual dysfunction and prolactin levels. Indian J Psychiatry. 2015;57:386–91.
22. 22. Lambert M, Conus P, Eide P, Mass R, Karow A. Side effects and adherence. Eur Psychiatry. 2004;19:415–22.
23. 23. Mahmoud SB, Zouari L, Dammak M, et al. Sexuality in chronic psychosis. Sexologies. 2013;22:59–63.
24. 24. Namlı Z, Karakuş G, Tamam L. Bipolar disorder and sexuality. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2016;8(4):309–20.
25. 25. Hert M, Detraux J, Peuskens J. Antipsychotics and sexual dysfunction. Expert Opin Drug Saf. 2014;13(5):605–24.
26. 26. Dikeç G, Kutlu Y. Bir grup şizofreni hastasında tedaviye uyum ve etkileyen etmenlerin belirlenmesi. J Psy Nurs. 2014;5(3):143–8.
27. 27. Bağ N. Psikotik hastaların antipsikotik ilaç tedavisine uyumsuzluk hakkında görüşleri [master’s thesis]. İstanbul: İstanbul Üniversitesi; 2011.
28. 28. Öztürk FM. Drug side effects in psychiatry [master’s thesis]. İstanbul: Haliç Üniversitesi; 2008.
29. 29. Razali SM, Mzam Y. Adherence in schizophrenia. East Asian Arch Psychiatry. 2014;24:68–74.
30. 30. Sağlam D, Civil F, Tiryaki A, Özkorumak E. Antipsychotic side effects. Türk Psikiyatri Derg. 2017;28(1):11–6.
31. 31. Boardman G, McCann T, Kerr D. A peer support programme for enhancing adherence to oral antipsychotic medication in consumers with schizophrenia. J Adv Nurs. 2014;70(10):2293–302.
32. 32. Çetin M. Antipsikotik tedavinin hormonal yan etkileri. Cerrahpaşa Tıp Fak Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi. 2008;66:61–71.
33. 33. Gray R, White J, Schulz M, Abderhalden C. Enhancing medication adherence. Int J Ment Health Nurs. 2010;19:36–44.
34. 34. Hou CL, Zang Y, Rosen RC, et al. Sexual dysfunction in schizophrenia. Compr Psychiatry. 2016;65:116–21.
35. 35. Karow A, Czekalla J, Dittmann RW, Schacht A. Compliance in schizophrenia. J Clin Psychiatry. 2007;68:75–80.
36. 36. Soykan A. Arizona sexual experiences scale. Int J Impot Res. 2004;16:531–4.
37. 37. 27. Uslu E, Buldukoğlu K. Treatment adherence in schizophrenia. Ankara Sağlık Bilimleri Derg. 2018;7(1):61–72.
38. 38. Uzun S, Gürhan N. Motivational interviewing and adherence. Euroasia Med Sci. 2021;8(17):30–43.
39. 39. Yang JW, Yu K, Wang XQ, et al. Sexual needs in schizophrenia. BMC Psychiatry. 2023;23:147.
40. 40. Yılmaz S, Buzlu S. Liverpool side effect scale Turkish version. Klin Psikofarmakol Bül. 2006;16(3):147–54.
41. 41. Yıldırım Üşenmez T, Gültekin A, Erkan FM, Bayar BD, Can SY, Şanlı ME. The effect of mindfulness on medication adherence in individuals diagnosed with Schizophrenia: A cross-sectional study. Perspect Psychiatr Care. 2022;58:2585–91.
42. 42. Üşenmez TY, Şanli ME. Effect of Negative Automatic Thoughts on Medication Adherence in Individuals With Schizophrenia. Psychiatric Annals. 2023;53(11):518-24.