Günümüzün Dijital Panoptikonu: Sosyal Medya ve Gözetim

Gözetim, bireylerin davranışlarını izleme ve kontrol etme amacını taşıyan bir denetim mekanizması olarak her yerde karşımıza çıkmaktadır. Özellikle Web 2.0 teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte, gözetim daha görünmez ve yaygın bir hale gelmiştir. Sosyal medya platformları; kullanıcıların paylaşımları, beğenileri ve kişisel verileri üzerinden sürekli bir izleme ve denetim mekanizması oluşturmuştur. Böylece bireyler yalnızca izlenen değil, aynı zamanda kendi verilerini gönüllü olarak sisteme sunan bir yapının parçası haline gelmiştir. Bu durum, klasik panoptikon anlayışının evrilerek dijital panoptikona dönüşmesine neden olmuştur. Özellikle sosyal medya uygulamaları, dijital panoptikonun yaşandığı alanların başında gelmekte ve kullanıcı davranışları yoğun gözetime maruz kalmaktadır. Bu çalışmanın amacı, sosyal medya gözetiminin dijital gözetime evrilme sürecini incelemek ve bu dönüşümü beş platform üzerinden açıklamaktır. Çalışma kapsamında Facebook, TikTok, YouTube, Instagram ve X uygulamaları üzerinden, kullanıcı verilerinin nasıl toplandığı, işlendiği ve gözetim mekanizmalarına dönüştüğü ele alınmaktadır. Bu süreç, kanıtlayıcı görsellerle desteklenerek sosyal medya platformlarında gözetimin nasıl görünmez, fakat sürekli işleyen bir yapıya dönüştüğünü ortaya koymaktadır.

We meet surveillance everywhere as a mechanism of monitoring and control aimed at regulating individuals’ behaviors. Particularly with the development of Web 2.0 technologies, surveillance has become increasingly invisible and pervasive. Social media platforms have established a continuous system of monitoring and control through users’ posts, likes, and personal data. As a result, individuals have become not only the subjects of surveillance but also active participants in a structure in which they voluntarily provide their own data to the system. This transformation has led to the evolution of the classical panopticon into a digital panopticon. In particular, social media applications constitute some of the primary spaces where the digital panopticon operates, and user behaviors are subjected to intensive surveillance. The aim of this study is to examine the process through which social media surveillance has evolved into digital surveillance and to explain this transformation through an analysis of five social media platforms. Facebook, TikTok, YouTube, Instagram, and X are examined in terms of how user data are collected, processed, and transformed into mechanisms of surveillance within the scope of the study. This process demonstrates how surveillance on social media platforms has become an invisible yet continuously operating structure through evidential visuals.