Modern İletişimin Sınırlarında: Light Dergisinde Okültizm, Spiritüalizm ve Medya Tahayyülleri (1897-1905)

Bu çalışma, 1897–1905 yılları arasında Light dergisinde modern iletişim teknolojilerinin spiritüalizm ve okültizm ekseninde nasıl anlamlandırıldığını incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Light’ı yalnızca spiritüalist ya da okült bir yayın olarak değil, modern iletişimin sınırlarına ilişkin özgül bir medya tahayyülünün izlenebileceği süreli yayın arşivi olarak değerlendirmektir. Araştırmanın temel sorusu, dergide kablosuz telgraf, telefon, fotoğraf, gramofon, ses figürleri, X-ışınları, N-ışınları, radyum ve insan ışınımları gibi teknolojilerin spiritüel iletişim, telepati, medyumluk, kayıt, iz ve kanıt arayışıyla nasıl ilişkilendirildiğidir. Çalışma, nitel araştırma desenine ve doküman analizine dayanmakta; Light’ın ilgili yıllardaki sayıları anahtar kelime destekli arşiv taraması ve kavram odaklı yakın okuma yöntemiyle incelenmektedir. Bu yöntem, dergideki bütün spiritüalist içerikleri temsil etmekten çok, iletişim teknolojileriyle doğrudan ilişkilendirilen metinlerin söylemsel işlevini çözümlemeye yönelmiştir. Bulgular, dergide kablosuz telgrafın telepati ve medyumluk için alıcı-verici, titreşim ve mesafe aşımı modeli sunduğunu; fotoğraf, gramofon ve ışın teknolojilerinin ise görünmeyen psişik etkinin kaydedilebilir ve saptanabilir olduğu düşüncesini desteklediğini göstermektedir. Böylece dergide iletişim, yalnızca haberleşme değil, ölüm, beden, duyular ve görünmeyen kuvvetler karşısında sınır aşımı meselesi olarak kurulmaktadır. Makale, spiritüalizm ve okültizmi modern iletişim teknolojilerinin karşısında konumlanan irrasyonel kalıntılar olarak değil, bu teknolojilerin kavramlarını kendi söylemsel alanına taşıyan modern medya tahayyülleri olarak ele alarak iletişim tarihine katkı sunmayı hedeflemektedir.

This article examines how modern communication technologies were interpreted through spiritualism and occultism in Light between 1897 and 1905. Its main aim is to approach Light not merely as a spiritualist or occult periodical, but as a periodical archive through which a specific media imaginary concerning the limits of modern communication can be traced. The central research question asks how technologies such as wireless telegraphy, the telephone, photography, the gramophone, voice figures, X-rays, N-rays, radium, and human radiations were associated with spiritual communication, telepathy, mediumship, recording, traces, and evidential claims. Methodologically, the article is based on qualitative research and document analysis. The issues of Light published during the selected period are examined through keyword-assisted archival searching and concept-oriented close reading. The findings show, first, that wireless telegraphy provided Light with a model of transmission, reception, vibration, tuning, and the overcoming of distance for explaining telepathy and mediumship. Second, photography, the gramophone, voice figures, and ray technologies supported the idea that invisible psychic or spiritual effects could be recorded, detected, and transformed into evidence. The article aims to contribute to communication history by approaching spiritualism and occultism not as irrational residues positioned against modern communication technologies, but as modern media imaginaries that incorporated the conceptual models of these technologies into their own discursive field.