Çocukların Bilişsel Gelişiminde Mekanın Önemi: Yenilikçi Deneyim Mekanı Tasarımı

Öz

Bu çalışma, çocukların bilişsel gelişiminde mekânsal çevrenin belirleyici rolünü irdeleyerek, yenilikçi deneyim mekânı tasarımlarının pedagojik katkılarını tartışmaktadır. Bilişsel gelişim; dikkat, bellek, problem çözme, dil ve yaratıcılık gibi zihinsel işlevleri içermekte olup, bu işlevlerin desteklenmesinde fiziksel çevrenin nitelikleri önemli bir etken olarak öne çıkmaktadır. Kuramsal çerçeve ve örnek vaka analizleri ışığında, iyi tasarlanmış mekânların çocukların keşfetme, öğrenme ve yaratıcı düşünme süreçlerini desteklediği görülmektedir. Sonuç olarak, bilişsel gelişimi destekleyen çevresel faktörlerin göz önünde bulundurulması, çağdaş eğitim ortamlarının tasarımında vazgeçilmez bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, çocukların duyusal, motor ve bilişsel becerilerini çok yönlü olarak harekete geçiren, etkileşim temelli ve esnek deneyim alanlarının tasarımını barındıran mekan tasarımı önerileri getirilmiştir. Çalışma dahilinde öneri olarak sunulan mekanlar uzmanlar tarafından oluşturulan eğitsel ve mimari/tasarım kriterleri ışığında değerlendirilmiştir. Örneklerin uygulanabilir olması üzerinde durulmuştur

Anahtar Kelimeler

• Çocuk mekanı
• bilişsel gelişi
• iç mekan
• çocuk-oyun-mekan

The Importance of Space in Children's Cognitive Development: Innovative Experience Space Design

Öz

This study examines the decisive role of the spatial environment in children's cognitive development and discusses the pedagogical contributions of innovative experiential space designs. Cognitive development encompasses mental functions such as attention, memory, problem solving, language, and creativity, and the qualities of the physical environment emerge as an important factor in supporting these functions. In light of the theoretical framework and case study analyses, it is evident that well-designed spaces support children's processes of discovery, learning, and creative thinking. Consequently, considering environmental factors that support cognitive development is regarded as an indispensable requirement in the design of contemporary educational environments. In this context, space design proposals have been made that incorporate the design of interaction-based and flexible experience areas that activate children's sensory, motor, and cognitive skills in a multifaceted way. The spaces proposed in the study were evaluated in light of educational and architectural/design criteria established by experts. Emphasis was placed on the applicability of the examples.

Anahtar Kelimeler

• Children's space
• cognitive development
• interior space
• children-play-space

Kaynakça

1. Akarsu, F. (1984). Piaget'ye göre çocukta mekân kavramının gelişimi. Mimarlık, 84(9), 31-33.
2. Aydoğan, T. G., & Dilek, E. F. (2023). Çocuk dostu kentsel planlama ve tasarım ölçütleri. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 7(1), 188-211.
3. Bilgin, N. (1984). Çocuk(lar) ve mekan(lar). Mimarlık, 84(9), 18-22.
4. Birleşmiş Milletler (BM). (1989). Çocuk haklarına dair sözleşme. https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dairs%C3%B6zle%C5%9Fme
5. Birol, G. (2009). Çocuk dostu kent neresidir?. Megaron Balıkesir, Mimarlar Odası Balıkesir Şubesi Dergisi, 10-13.
6. Çanakçıoğlu, N. G. (2012). Çocukta mekân algısının gelişimi ve mekânsal imge zenginliği bakımından malzemenin önemi. Mimarlıkta Malzeme, 2012(2), 1-8.
7. Dursun, D., & Güller, C. (2019). Çocuk ve kentsel mekan ilişkisi: Erzurum’da çocuk oyun alanlarının erişilebilirlik ve alansal yeterlilik analizi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 11-27. https://doi.org/10.29048/makufebed.515261
8. Günay, N. (2016). Fiziksel çevrelerin çocuk üzerindeki etkisi bağlamında 'kapsayıcı oyun alanları' (Yayın numarası. 432215). [Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi Veri Tabanı.

9. Gür, Ş. Ö. (1996). Mekan örgütlenmesi. Gür Yayıncılık.
10. Gür, Ş. Ö. (2016, Ocak 28-30). Engelsiz bina, özgür düşünce [Bildiri özeti]. XV. Geleneksel Eğitim Sempozyumu, Antalya, Türkiye. https://www.tozok.org.tr/image/publications/AntalyaKitap.pdf
11. James, A. (2010). Interdisciplinarity - for better or worse. Children's Geographies, 8, 215-216.
12. Pakih, E. Y. (2025). Çocuk gelişiminin fiziksel çevre ilişkisi üzerine çocuk dostu kafe örneği. Sobider, 77, 96-107. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.86590
13. Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press.
14. Reeves, T. C. (2006). Design research from a technology perspective. İçinde J. van den Akker, K. Gravemeijer, S. McKenney, & N. Nieveen (Eds.), Educational design research. Routledge.
15. Riggio, E. (2002). Child friendly cities: Good governance in the best interests of the child. Environment and Urbanization, 14(2), 45-58.
16. Şener, E. A. (2001). Okul öncesi çocuk eğitim merkezleri için değişebilir/dönüşebilir/esnek bir “fiziksel çevre modeli” (Yayın numarası. 112257). [Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi Veri Tabanı.
17. Tandoğan, O. (2014). Çocuk için daha yaşanılır bir kentsel mekân: Dünyada gerçekleştirilen uygulamalar. Megaron, 9(1), 19-33. https://doi.org/10.5505/MEGARON.2014.43534
18. Türk Dil Kurumu. (2025). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr