Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Genel Yayın İlkeleri ve Taahhütler

NEVÜ Mühendislik ve Mimarlık Dergisi (NEVÜ JEA), yayın sürecinin tüm aşamalarında yüksek etik standartları, bilimsel niteliği ve akademik dürüstlüğü korumayı ilke edinmiştir. Dergi, mühendislik, mimarlık ve ilgili disiplinlerarası alanlarda özgün, güvenilir ve yenilikçi bilimsel araştırmaları desteklemeyi amaçlamaktadır.

Derginin editoryal ve yayın politikaları; Yayın Etiği Komitesi (COPE), Açık Erişimli Dergiler Dizini (DOAJ), Açık Erişim Akademik Yayıncılar Derneği (OASPA) ve Dünya Tıp Editörleri Birliği (WAME) tarafından belirlenen şeffaflık ilkeleri ve akademik yayıncılıktaki en iyi uygulamalar ile Uluslararası Tıp Dergileri Editörleri Komitesi’nin (ICMJE) ilgili önerileri doğrultusunda yürütülmektedir.

NEVÜ JEA’ya gönderilen tüm makaleler özgünlük, bilimsel geçerlilik, tarafsızlık, gizlilik ve yayın etiği ilkeleri doğrultusunda değerlendirilir.

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler

NEVÜ JEA, bilimsel araştırma ve yayın etiğini ihlal eden uygulamalara hoşgörü göstermez. Aşağıdaki eylemler ciddi etik ihlaller olarak kabul edilir:

• İntihal: Başkalarına ait fikir, yöntem, veri, şekil, tasarım veya araştırma bulgularını uygun şekilde belirtmeden ya da atıf yapmadan kendi çalışmasıymış gibi sunmak.
• Uydurma: Gerçekte elde edilmemiş araştırma verilerini, deney sonuçlarını, simülasyon çıktılarını veya gözlemleri üretmek, kaydetmek ya da raporlamak.
• Çarpıtma: Araştırma materyallerini, deneysel süreçleri, hesaplama sonuçlarını, görselleri veya verileri değiştirmek; bulguları seçici biçimde dışarıda bırakmak ya da araştırma yöntemlerini ve sonuçlarını yanlış yansıtmak.
• Tekrar Yayın ve Çoklu Gönderim: Aynı makaleyi eş zamanlı olarak birden fazla dergiye göndermek ya da daha önce yayımlanmış bir araştırmayı uygun açıklama ve gerekçe sunmadan yeniden yayımlamak.
• Dilimleme: Tek bir araştırmanın bulgularını, yeterli bağımsız bilimsel katkı sunmadan uygunsuz biçimde birden fazla yayına bölmek.
• Haksız Yazarlık: Önemli bir entelektüel katkısı bulunmayan kişileri yazar olarak eklemek (hediye yazarlık) ya da yazarlık ölçütlerini karşılayan katkı sağlamış kişileri yazarlar arasından çıkarmak (hayalet yazarlık).
• Atıf Manipülasyonu: Belirli yazar, dergi veya kurumların atıf sayılarını artırmak amacıyla ilgisiz kaynaklara yer vermek ya da gereksiz atıf talep etmek.
• Araştırma Bulgularının Yanlış Sunulması: Deneysel ölçümleri, hesaplamalı analizleri, mimari tasarımları, mühendislik hesaplarını veya teknik değerlendirmeleri bilerek hatalı biçimde sunmak.

Yazarların Sorumlulukları

NEVÜ JEA’ya makale gönderen yazarların aşağıdaki etik sorumluluklara uyması beklenir:

• Özgünlük ve Doğruluk: Yazarlar, makalelerinin özgün bir bilimsel araştırma olduğunu ve raporlanan tüm bulguların, deneysel verilerin, hesaplama sonuçlarının, şekillerin ve sonuçların doğru ve güvenilir olduğunu güvence altına almalıdır.
• Uygun Atıf: Araştırmada yararlanılan daha önce yayımlanmış tüm çalışmalar, yöntemler, veri setleri, yazılım araçları ve diğer entelektüel katkılar uygun biçimde belirtilmeli ve kaynak gösterilmelidir.
• Yazarlık ve Katkılar: Listelenen tüm yazarlar araştırmaya önemli katkı sağlamış, makalenin son hâlini onaylamış ve kendi katkılarının sorumluluğunu üstlenmiş olmalıdır.
• Hataların Bildirilmesi: Gönderilmiş veya yayımlanmış makalelerinde önemli bir hata ya da yanlışlık fark eden yazarlar, durumu derhâl yayın kuruluna bildirmeli ve düzeltme veya geri çekme sürecinde iş birliği yapmalıdır.
• Veri Erişimi ve Şeffaflık: Bulguların doğrulanması için gerekli görülmesi hâlinde yazarlardan; etik, yasal ve gizlilik kısıtlamaları gözetilerek, araştırma verilerini, deney kayıtlarını, simülasyon parametrelerini, kaynak kodlarını veya diğer ilgili materyalleri sunmaları istenebilir.
• Çıkar Çatışması: Yazarlar, araştırma bulgularını veya bunların yorumlanmasını etkileyebilecek ya da etkilediği düşünülebilecek her türlü mali, kurumsal, mesleki veya kişisel ilişkiyi beyan etmelidir.
• Finansman Beyanı: Araştırma hibeleri ve kurumsal destekler dâhil olmak üzere tüm mali destek kaynakları açıkça belirtilmelidir.
• Etik Uygunluk: Yazarlar, ilgili düzenlemelerin gerektirdiği durumlarda gerekli izinleri, etik kurul onaylarını ve bilgilendirilmiş onamları almakla yükümlüdür.

Hakemlerin Sorumlulukları

Hakemlerin; nesnel, yapıcı ve gizliliğe dayalı değerlendirmeleriyle NEVÜ JEA’nın bilimsel niteliğine ve güvenilirliğine katkı sağlaması beklenir.

• Gizlilik: Değerlendirmeye gönderilen makaleler gizli belgelerdir. Hakemler, yayımlanmamış materyalleri uygun izin olmaksızın paylaşmamalı, çoğaltmamalı veya kişisel ya da mesleki amaçlarla kullanmamalıdır.
• Nesnellik ve Yapıcı Değerlendirme: Değerlendirmeler bilimsel değer, yöntemsel sağlamlık, özgünlük ve konuyla ilgililik esas alınarak yapılmalıdır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiriler kabul edilemez.
• Çıkar Çatışmasının Beyanı: Hakemler olası çıkar çatışmalarını editöre bildirmeli ve tarafsız bir değerlendirme yapamayacakları durumlarda hakemlik davetini reddetmelidir.
• Etik Sorunların Bildirilmesi: Hakemler; şüphelenilen intihal, veri manipülasyonu, tekrar yayın, uygunsuz görsel işleme veya diğer olası etik ihlalleri yayın kuruluna bildirmelidir.
• Eksik Kaynakların Belirlenmesi: Hakemler, çalışmada uygun şekilde atıf yapılmamış ilgili yayımlanmış araştırmaları belirtmelidir.
• Zamanında Değerlendirme: Hakemlerin değerlendirmelerini kararlaştırılan süre içinde tamamlaması ve ek süreye ihtiyaç duymaları hâlinde editörlüğü zamanında bilgilendirmesi beklenir.

Editörlerin Sorumlulukları

NEVÜ JEA yayın kurulu, gönderilen makalelerin adil, bağımsız ve bilimsel ile etik standartlara uygun biçimde değerlendirilmesini sağlamakla sorumludur.

• Bağımsız Karar Verme: Editoryal kararlar, gönderilen makalelerin özgünlüğü, bilimsel niteliği, yöntemsel titizliği, anlaşılırlığı ve konuyla ilgililiği esas alınarak verilir.
• Adil ve Tarafsız Değerlendirme: Makaleler, yazarların uyruğu, cinsiyeti, etnik kökeni, dini inancı, kurumsal bağlılığı veya kişisel özellikleri gözetilmeksizin, ayrımcılık yapılmadan değerlendirilir.
• Gizlilik: Editörler, değerlendirme süreci boyunca gönderilen makalelerin, hakem kimliklerinin ve editoryal yazışmaların gizliliğini korumalıdır.
• Hakem Değerlendirme Süreci: Ön editoryal değerlendirmeyi geçen makaleler, ilgili araştırma alanında uzman en az iki bağımsız hakemin yer aldığı çift taraflı kör hakemlik sürecinden geçer.
• Çıkar Çatışmalarının Yönetimi: Editörler olası çıkar çatışmalarını beyan etmeli ve tarafsızlığın zedelenebileceği durumlarda ilgili makalenin editoryal değerlendirmesinden çekilmelidir.
• Etik Denetim: Editörler, araştırma suistimaline ilişkin iddiaları incelemek ve COPE yönergeleri doğrultusunda gerekli işlemleri yapmakla sorumludur.

İntihalin Önlenmesi ve Benzerlik Taraması Politikası

NEVÜ JEA’ya gönderilen tüm makaleler Turnitin veya tanınmış diğer benzerlik tespit araçları gibi intihal tespit yazılımlarıyla benzerlik taramasından geçirilir.

Toplam benzerlik oranının %25'i, tek bir kaynakla benzerlik oranının ise %2'yi aşmaması beklenir.

Benzerlik raporları; metin örtüşmesinin niteliği ve kapsamı, usulüne uygun gösterilmiş alıntılar, kaynakça, standart teknik terminoloji ve yöntem açıklamaları dikkate alınarak yayın kurulu tarafından değerlendirilir.

Belirtilen benzerlik sınırlarının aşılması, makale için düzeltme istenmesine veya makalenin reddedilmesine neden olabilir. Bununla birlikte benzerlik oranları tek başına intihal olduğunu kanıtlamaz; makaleler ilgili yayın etiği ilkeleri doğrultusunda değerlendirilir.

Gönderilmiş veya yayımlanmış bir makalede intihalden şüphelenilmesi ya da intihal tespit edilmesi durumunda yayın kurulu, Yayın Etiği Komitesi (COPE) tarafından önerilen prosedürleri uygular.

Düzeltme, Geri Çekme ve Endişe Bildirimi Politikası

NEVÜ JEA, bilimsel kaydın bütünlüğünü ve güvenilirliğini korumak için ilgili COPE yönergelerini izler.

• Düzeltme (Erratum): Yayımlanmış bir makalenin bilimsel bulgularını veya genel sonuçlarını önemli ölçüde geçersiz kılmayan hataların tespit edilmesi durumunda düzeltme yayımlanabilir.
• Geri Çekme: Ciddi hatalar, güvenilir olmayan bulgular, intihal, veri uydurma, çarpıtma veya diğer ciddi etik ihlallerin yayımlanmış araştırmanın geçerliliğini ya da bütünlüğünü zedelemesi durumunda makale geri çekilebilir.
• Endişe Bildirimi: Yayımlanmış bir makaleye ilişkin ciddi endişelerin bulunduğu ancak incelemenin sürdüğü ya da mevcut kanıtların kesin sonuca ulaşmaya yetmediği durumlarda endişe bildirimi yayımlanabilir.

Tüm düzeltmeler, geri çekmeler ve endişe bildirimleri şeffaf biçimde kayıt altına alınır ve özgün yayınla ilişkilendirilir.

Etik Kurul Onayı ve Bilgilendirilmiş Onam

NEVÜ JEA’ya gönderilen araştırmalar ilgili ulusal ve uluslararası araştırma etiği düzenlemelerine uygun olmalıdır.

İnsan katılımcıları, kişisel verileri, hayvan deneylerini veya etik onayın yasal ya da kurumsal olarak zorunlu olduğu diğer araştırma faaliyetlerini içeren çalışmalar için etik kurul onayı gereklidir.

Bu çalışmalar şunları içerebilir:

• İnsan katılımcıların yer aldığı anket, görüşme, odak grup, gözlem çalışmaları ve diğer araştırma yöntemleri.
• İnsan katılımcıların veya hayvanların yer aldığı deneysel çalışmalar.
• Kişisel, hassas veya kimliği belirlenebilir verileri içeren araştırmalar.
• Katılımcılardan veri toplanan, insan odaklı mimarlık ve şehir planlama araştırmaları.
• Kullanılabilirlik testleri, insan-bilgisayar etkileşimi deneyleri ve kullanıcı deneyimi çalışmaları gibi insan katılımcıların yer aldığı mühendislik araştırmaları.

Yazarlar, uygun olduğu durumlarda onayı veren etik kurulun adını, onay tarihini ve onay numarasını açıkça belirtmelidir.

Bilgilendirilmiş onam gerektiren çalışmalarda yazarlar, katılımcılardan uygun şekilde onam alındığını teyit etmelidir.

Yalnızca kuramsal, hesaplamalı veya simülasyona dayalı çalışmalar ile bazı laboratuvar temelli mühendislik çalışmaları gibi etik kurul onayı gerektirmeyen çalışmalar da ilgili kurumsal ve yasal gerekliliklere uygun olmalıdır.

Bilimsel Araştırmada ve Makale Hazırlığında Yapay Zekâ Kullanımı

NEVÜ JEA, yapay zekâ teknolojilerinin bilimsel araştırma ve akademik yazımda giderek artan kullanımını göz önünde bulundurmaktadır.

• Yazarlar, makale hazırlığında veya araştırma faaliyetlerinde yapay zekâ araçlarını kullanırken şeffaflığı ve hesap verebilirliği sağlamalıdır.
• Makalenin hazırlanmasına veya içerik üretimine önemli ölçüde katkı sağlayan üretken yapay zekâ araçlarının kullanımı beyan edilmelidir.
• Yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez.
• Yazarlar, yapay zekâ tarafından üretilen veya yapay zekâ desteğiyle hazırlanan içeriğin doğruluğundan, özgünlüğünden ve bilimsel geçerliliğinden tamamen sorumludur.
• Uydurma kaynaklar, manipüle edilmiş araştırma bulguları veya yanıltıcı yapay zekâ üretimi bilimsel görseller kabul edilemez.
• Makine öğrenmesi, derin öğrenme ve üretken modeller dâhil olmak üzere yapay zekânın bir araştırma yöntemi olarak kullanılması, bilimsel tekrarlanabilirliği destekleyecek ayrıntıda açıklanmalıdır.
• Editörler ve hakemler, yapay zekâ destekli araçlar kullanırken makalelerin gizliliğini korumalıdır.

Etik İhlaller ve Yaptırımlar

Yayın etiği ihlallerine ilişkin iddialar, yayın kurulu tarafından COPE yönergeleri ile hakkaniyet ve orantılılık ilkeleri doğrultusunda değerlendirilir.

İhlalin niteliğine ve ağırlığına bağlı olarak aşağıdaki işlemler uygulanabilir:

• Gönderilen makalenin reddedilmesi.
• Açıklama, düzeltme veya araştırmayı destekleyici belgelerin talep edilmesi.
• İnceleme tamamlanana kadar değerlendirme veya yayın sürecinin durdurulması.
• Düzeltme, geri çekme veya endişe bildirimi yayımlanması.
• Gerekli görülmesi hâlinde ilgili kurumların veya araştırma kuruluşlarının bilgilendirilmesi.
• Ciddi veya tekrarlanan suistimal durumlarında, uygun bir inceleme sonrasında gelecekteki gönderimlere kısıtlama getirilmesi.

Nihai karar verilmeden önce yazarlara iddialara yanıt verme fırsatı tanınır.

NEVÜ JEA; etik standartları korumayı, akademik iletişimin bütünlüğünü gözetmeyi ve mühendislik ile mimarlık alanlarında sorumlu bilimsel araştırmayı desteklemeyi taahhüt eder.