2015 Genel Seçimlerinden 2024 Yerel Seçimlerine Kürt Partileri: İdeolojik Kaygılar, Propaganda ve Vaatler

Öz

Bu çalışma, 7 Haziran 2015 milletvekili genel seçimlerinden 31 Mart 2024 yerel seçimlerine uzanan süreçte Kürt siyasal hareketini temsilen faaliyet yürüten başlıca siyasi partilerin (Halkların Demokratik Partisi, Yeşil Sol Parti, Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi, Hür Dava Partisi, Hak ve Özgürlükler Partisi) ideolojik kaygılarını, seçim performansları çerçevesinde propaganda ve vaatlerini karşılaştırmalı olarak irdelemeyi amaçlamıştır. Detaylı literatür taramasının sonucunda Türk siyasal yaşamında faaliyet yürüten siyasi partiler üzerine çok sayıda çalışma bulunmakla beraber, başlıca Kürt partilerini bir özne şeklinde ve iç içe karşılaştırmalı olarak ele alan akademik çalışmaların yetersiz sayıda olduğu saptanmıştır. Bundan hareketle, bu çalışma literatürdeki bu eksikliği büyük ölçüde giderme iddiasını taşımaktadır. Söylem analizi tekniği aracılığıyla Kürt muhalefet partilerinin konu edildiği araştırmada; öncelikle Türkiye’deki seçim ve temsil sorunları ana hatlarıyla ele alınmış, sonrasında söz konusu partilerin ideolojik yapısı ve 2015 genel seçimlerinden 2024 yerel seçimlerine uzanan periyottaki tutumları incelenmiştir. Bu çerçevede siyasi partilerin tüzük ve programlarının yanı sıra seçim performansını önemli ölçüde etkileyen seçim beyannameleri ve partili yetkililerin basına yansıyan bazı açıklamaları karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bu çalışmanın temel argümanı, Kürt muhalefet partileri olarak aktif siyasette yer alan başlıca partilerin benzer ideolojik kaygıları taşımalarına rağmen, ayrıştıkları noktaların fazla olduğu önermesine dayandırılmıştır. Araştırma kapsamında Kürt hareketini siyasal alanda temsil eden ve farklı ideolojik çizgileri benimseyen yasal partilerin Kürt sorununu Türkiye’nin öncelikli sorunu olarak görmekle beraber sorunun çözümü noktasında ayrıştıkları, yoğun propaganda ve vaatlerine rağmen Türkiye genelinde etkilerinin seçim sonuçlarına yansımadığı sonucuna varılmıştır

Anahtar Kelimeler

• Kürt Meselesi
• Kürt Partileri
• HDP
• HÜDA PAR
• HAK-PAR.

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Kurdish Parties From 2015 General Elections to 2024 Local Elections: İdeological Concerns, Propaganda and Promises

Öz

This study aimed to comparatively examine the ideological concerns of the main political parties (Peoples' Democratic Party, Green Left Party, Peoples' Equality and Democracy Party, Free Cause Party, Rights and Freedoms Party) operating on behalf of the Kurdish political movement in the period from the 7 June 2015 parliamentary elections to the 31 March 2024 local elections, and their propaganda and promises within the framework of their election performances. As a result of the detailed literature review, it has been determined that although there are many studies on political parties operating in Turkish political life, there are insufficient academic studies that examine the main Kurdish parties as a subject and in a comparative manner. From this point of view, this study claims to address this gap in the literature to a large extent. In the research on Kurdish opposition parties through discourse analysis technique; First of all, the electoral and representation problems in Turkey are discussed in outline, then the ideological structure of these parties and their attitudes in the period from the 2015 general elections to the 2024 local elections are examined. In this context, in addition to the statutes and programs of political parties, election declarations that significantly affect election performance and some statements of party officials reflected in the press were analyzed comparatively. The main argument of this study is based on the premise that although the main parties in active politics as Kurdish opposition parties have similar ideological concerns, they have many points of divergence. Within the scope of the research, it has been concluded that although the legal parties representing the Kurdish movement in the political field and adopting different ideological lines see the Kurdish problem as Turkey's priority problem, but differ on the solution of the problem, and that despite their intense propaganda and promises, their influence throughtout Turkey is not reflected in the election results.

Anahtar Kelimeler

• Kurdish Issue
• Kurdish Parties
• HDP
• HÜDA PAR
• HAK-PAR.

Etik Beyan

This study does not require ethical committee approval, and the data used were obtained from literature reviews/published sources. It is hereby declared that scientific and ethical principles were adhered to during the preparation of this study and that all studies used are cited in the references

Kaynakça

1. Aksu, M. & Dere, A. (2021). İnsani gelişmişlik seviyesi ile terör örgütü arasındaki ilişki: İspanya örneği. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 8(18), 1-18.
2. Alkan, M. Ö. (2006). Türkiye’de seçim sistemi tercihinin misyon boyutu ve demokratik gelişime etkileri (siyaset bilimi ve siyaset sosyolojisi yaklaşımıyla). Anayasa Yargısı, (23), 133-165.
3. Alptekin, H. & Köse, T. (2018). 24 Haziran: Kazananı çok, kaybedeni az seçim. SETA Analiz, 248 (Temmuz 2018), 7-16. Erişim adres: https://www.setav.org/assets/uploads/2018/07/248.-24-Haziran.pdf
4. Anadolu Ajansı (2015, 17 Eylül). HÜDA PAR 1 Kasım’daki seçime katılmayacak. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/politika/huda-par-1-kasimdaki-secime-katilmayacak/119218 (Erişim Tarihi: 19.08.2025).
5. Anayasa Mahkemesi (2008). Siyasi parti kararları. Erişim adresi: https://siyasipartikararlar.anayasa.gov.tr/SP/2008/1/1 (Erişim Tarihi: 27.05.2025).
6. Armağan, S. (2011). Türkiye’de parlamento seçimleri. Journal of Istanbul University Law Faculty, 33(3-4), 45-100.
7. Aygen, M. (2020). Türk siyasal hayatında parti kapatmalara Kürt siyasi hareketi üzerinden çözümlemeler. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(63), 3688-3703.
8. Bayhan, H. (2015, 4 Temmuz). 7 Haziran seçimleri: HDP ve Kürtlerin dönüşümü. Birikim. Erişim adresi: https://birikimdergisi.com/guncel/1229/7-haziran-secimleri-hdp-ve-kurtlerin-donusumu (Erişim Tarihi: 12.07.2025).

9. BBC News Türkçe (2015a, 17 Eylül). HÜDA PAR 1 Kasım’da seçime girmiyor. Erişim adresi:https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150917_huda_par_secime_girmiyor (Erişim Tarihi: 21.08.2025).
10. BBC News Türkçe (2015b, 2 Ekim). HDP seçim bildirgesini açıkladı: İnadına barış, inadına HDP. Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/10/151001_hdp_secim_bildirge (Erişim Tarihi: 21.07.2025).
11. BBC News Türkçe (2023, 2 Haziran). HÜDA PAR’ın AKP listelerinden Meclis’e giren dört milletvekili yemin etti. Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/articles/c168k9z1l2go (Erişim Tarihi: 18.07.2025).
12. Bianet (2019, 7 Ocak). Yedi Kürt partisi yerel seçimler için ittifak yaptı. Erişim adresi: https://bianet.org/haber/yedi-kurt-partisi-yerel-secimler-icin-ittifak-yapti-204212 (Erişim Tarihi: 18.05.2025).
13. Bora, T. (2017). Cereyanlar: Türkiye’de siyasi ideolojiler. İletişim yayınları: İstanbul.
14. Bozarslan, M. (2015, 7 Nisan). Hüda Par: Hesaplarımız HDP üzerine değil. Aljazeera Türk. Erişim adresi: https://www.aljazeera.com.tr/al-jazeera-ozel/huda-par-hesaplarimiz-hdp-uzerine-degil (Erişim Tarihi: 24.04.2025).
15. Bruinessen, V. M. (2021). Ağa, şeyh, devlet (Çev. S. B. Yalkut). İletişim yayınları: İstanbul.
16. Bruinessen, V. M. (2023).Kürtlük, Türklük, Alevilik: Etnik ve dinsel kimlik mücadeleleri (Çev. H. Yurdakul). İletişim yayınları: İstanbul.
17. Bruinessen, V. M. (2024). Kürdistan üzerine yazılar (Çev. L. Kafadar, B. Peker, S. Somuncuoğlu, H. Turansal, L. Keskiner, N. Kıraç). İletişim yayınları: İstanbul.
18. Chandra, K. (2011). What is an ethnic party?, Party Politics, Sage Journals, 17(2), 151-169. https://doi.org/10.1177/1354068810391153
19. Coşkun, V. (2015). 7 Haziran seçimine doğru Halkların Demokratik Partisi (HDP). SETA Analiz, (124), 7-27. Erişim adresi: https://file.setav.org/Files/Pdf/20150518171838_7-haziran-secimine-dogru-hdp-pdf.pdf
20. Coşkun, V. (2015b). Hendek, öz yönetim ve siyaset. Liberal Düşünce Dergisi, (79), 69-75.
21. Çelebi, M. B. & Gezici, H. S. (2022). Siyasal parti çeşitleri üzerine bir inceleme. İktisadi ve İdari Yaklaşımlar Dergisi, 4(1), 17-34.
22. Dal, A. (2023, 9 Ocak). Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Şahin, HDP’nin kapatılması istemli davada yarın sözlü açıklama yapacak. Anadolu Ajansı. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/gundem/yargitay-cumhuriyet-bassavcisi-sahin-hdpnin-kapatilmasi-istemli-davada-yarin-sozlu-aciklama-yapacak/2782871 (Erişim Tarihi: 28.05.2025).
23. Devlet Haber (2015, 6 Haziran). Figen Yüksekdağ – Halkların Demokratik Partisi – TRT seçim konuşması – 06.06.2015 [Video]. Youtube. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=tFTTf26aCbo
24. Duvar Gazetesi (2023, 26 Aralık). Yargıtay’dan ‘DEM Parti’ye onay. Erişim adresi: https://www.gazeteduvar.com.tr/yargitaydan-dem-partiye-onay-haber-1656696 (Erişim Tarihi: 14.03.2025).
25. Ekizceleroğlu, R. (2023). Halkların Demokratik Partisi’nin legal Kürt siyasal hareketine etkisi. Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 12(Özel Sayı), 13-26.
26. Erdoğan, M. & Çoşkun, V. (2008). Türkiye’nin Kürt meselesi. Liberal Düşünce, (50), 5-18.
27. Eren, A. (2008). Türkiye’de uygulanan %10 genel seçim barajının serbest seçim hakkını ihlal sorunu. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(2), 63-110.
28. Ete, H. (2018). 24 Haziran seçimleri: Yeni sistemin siyaseti ve sosyolojisi. Muhafazakâr Düşünce, 15(54), 293-321.
29. Gunther, R. & Diamond, L. (2003). Species of political parties: A new typology party politics. SAGE Publications, 9(2), 167-199.
30. Günay, İ. E. (2022). Van Dijk’in eleştirel söylem analizi bağlamında Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki savaşa ilişkin Le Monde ve Le Figaro’da kullanılan haber başlık ve girişlerinin analizi. Aksaray İletişim Dergisi, 4(1), 46-65.
31. Gündüz, Ş. (2019, 16 Ocak). HÜDA PAR yerel seçimlere katılmama kararı aldı. Anadolu Ajansı. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/gunun-basliklari/huda-par-yerel-secimlere-katilmama-karari-aldi/1362624 (Erişim Tarihi: 12.08.2025).
32. Hak ve Özgürlükler Partisi (2020). Parti programı. Erişim adresi: https://hakpar.org.tr/2020/05/17/3440/hak-ve-ozgurlukler-partisi-programi-2/
33. Hak ve Özgürlükler Partisi (2024). Parti tüzüğü. Erişim adresi: https://hakpar.org.tr/2020/05/17/1382/parti-tuzugu/ (27.05.2025).
34. Hak ve Özgürlükler Partisi. (2023). HAK-PAR 14 Mayıs 2023 seçim bildirgesi: Federal Cumhuriyet İçin HAK-PAR. Erişim adresi: https://hakpar.org.tr/2023/04/10/11995/federal-cumhuriyet-icin-hak-par-hak-par-14-mayis-2023-secim-bildirgesi/
35. Hak ve Özgürlükler Partisi. (2024). HAK-PAR 2024 yerel seçim bildirgesi. Erişim adresi: https://hakpar.org.tr/2024/03/01/13326/hak-parin-2024-yerel-secim-bildirgesi/
36. Halkların Demokratik Partisi (2015). HDP 2015 seçim bildirgesi. Erişim adresi: https://static.bianet.org/system/uploads/1/files/attachments/000/001/383/original/HDP_Se%C3%A7im_Bildirgesi_Tam_Metin.pdf?1429617147
37. Halkların Demokratik Partisi (2018). HDP 2018 Seçim Bildirgesi. Erişim adresi: https://static.bianet.org/system/uploads/1/files/attachments/000/002/124/original/HDP_Se%C3%A7im_Bildirgesi.pdf?1526306774 (30.05.2025).
38. Halkların Demokratik Partisi (2019). 2019 yerel yönetimler seçim bildirgesi. Erişim adresi:https://www.hdp.org.tr/Images/UserFiles/Documents/Editor/YerelBildirge2019-Turkce.pdf
39. Halkların Demokratik Partisi (2023a). Parti tüzüğü. Erişim adresi: https://www.hdp.org.tr/tr/parti-tuzugu/10/
40. Halkların Demokratik Partisi (2023b). Parti programı. Erişim adresi: https://www.hdp.org.tr/tr/parti-programi/8/ Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (2025). Parti tüzüğü. Erişim adresi: https://www.demparti.org.tr/Images/UserFiles/Documents/Editor/Parti%20metinleri/dem-parti-tuzuk.pdf
41. Hamsici, M. (2015a, 22 Mayıs). Genel seçimlere katılan 'diğer partiler' kimler? BBC. Erişimadresi:https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/05/150522_diger_siyasi_partiler_gs2015 (Erişim Tarihi: 113.08.2025).
42. Hamsici, M. (2015b, 28 Ekim). Hüda-Par’ın oyları nereye gidecek? BBC News Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/10/151028_hudapar_hamsici (Erişim Tarihi: 13.08.2025).
43. Harmancî, A. (2015, 2 Mayıs). Hak-Par: Seçime giren tek Kürt partisiyiz. Rûdaw. Erişim adresi: https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/020520154 (Erişim Tarihi: 13.08.2025).
44. Hür Dava Partisi (2018). HÜDA PAR 24 Haziran 2018 seçim beyannamesi. Erişim adresi:https://static.bianet.org/system/uploads/1/files/attachments/000/002/160/original/H%C3%9CDA_PAR.pdf?1529568811
45. Hür Dava Partisi (2021). Parti programı. Erişim adresi: https://hudapar.org/yayin-detay/4cfk2bgfs5ssmy1r0qwq917m4c-PartiProgram%C4%B1-T%C3%9CRK%C3%87E
46. Hür Dava Partisi (2022). Parti tüzüğü. Erişim adresi: https://files.hudapar.org/media/StatikIcerikGorselleri/Yayinlar/PdfDosyalari/tuzuk.pdf
47. Hür Dava Partisi (2023). 2023 seçim vizyon belgesi. Erişim adresi: https://files.hudapar.org/media/StatikIcerikGorselleri/Yayinlar/PdfDosyalari/Hudapar2023SecimVizyonBelgesi.pdf
48. Hür Dava Partisi (2024). 2024 yerel seçim beyannamesi. Erişim adresi: https://files.hudapar.org/media/H%C3%9CDA%20PAR%202024%20SE%C3%87%C4%B0M%20BEYANNAMES%C4%B0.pdf
49. Işık, M. (2023). Türk siyasal hayatında Kürt siyasal hareketi: Siyasal partiler üzerinden bir analiz. S. Alan & Ö. Taylan (Ed.), Siyaset ve Afet Yönetimine İlişkin Çalışmalar (s. 37-57) içinde. Kalan yayınları: İstanbul.
50. Işık, M. (2024). Kürt muhalefet partisi olarak Hür Dava Partisi’nin (HÜDA PAR) Kürt meselesine yaklaşımı. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(28), 1098-1124.
51. Işık, M. (2025). Türk siyasal hayatında federasyon yanlısı bir Kürt muhalefet partisi: Hak ve Özgürlükler Partisi (HAK-PAR) örneği. Artuklu Kaime Dergisi, 8(1), 79-95.
52. İlke Haber (2015, 7 Kasım). 1 Kasım seçimleri üzerine HAK-PAR’ın başarısının nedenleri. https://www.ilkehaber.com/yazi/1-kasim-secimleri-uzerine-2-hak-parin-basarisinin-nedenleri-14551.htm (Erişim Tarihi: 28.12.2025).
53. İnsan Hakları Derneği (2023, 9 Ocak). HDP’ye karşı kapatma davası hakkında ulusal ve uluslararası hak ve hukuk örgütlerinin ortak açıklaması: Bu dava, seçimlerden önce siyasi muhalefete ve demokratik kurallara karşı bir saldırıdır! Erişim adresi: https://www.ihd.org.tr/hdpye-karsi-kapatma-davasi-hakkinda-ulusal-ve-uluslararasi-hak-ve-hukuk-orgutlerinin-ortak-aciklamasi-bu-dava-secimlerden-once-siyasi-muhalefete-ve-demokratik-kurallara-karsi-bir-saldiridir/ (Erişim Tarihi: 11.08.2025).
54. Jongerden, J., Akkaya, A. H. & Şimşek, B. (Der.) (2015). İsyandan inşaya Kürdistan özgürlük hareketi. Dipnot yayınları: Ankara.
55. Kamer, H. (2024, 1 Ekim). Kürt siyasi hareketinin Meclis’te temsili: HEP’ten DEM’e neler yaşandı? BBC News Türkçe. Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/articles/cx259l4w693o (Erişim Tarihi: 21.07.2025).
56. Karakaş, B. (2015). Bulgaristan’daki Türk azınlığı ve Türkiye’deki Kürtler etnik partiler: DPS ve HDP karşılaştırması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Atılım Üniversitesi.
57. Kaya, A. (2013). Ulus inşa sürecinde etnik partiler: Sinn Fein ve BDP [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
58. Kaynar, M. K. (2021, 6 Eylül). HDP kapatılma davası, alternatif planlar ve bir d(emokrasi) planı. Birikim. Erişim adresi: https://birikimdergisi.com/guncel/10716/hdp-kapatilma-davasi-alternatif-planlar-ve-bir-demokrasi-plani
59. Koçak, M. (2016). Seçim sistemleri ve demokrasi karşılaştırmalı analiz: İHAM ve AB ölçütleri. Anayasa Yargısı, (23), 115-132.
60. Koçer, J. (2015, 25 Ekim). HAK-PAR Genel Başkanı Fehmi Demir’in Yaptığı Son TV Konuşması [Video]. Youtube. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=h-1I2s1Wkp4&t=339s
61. Mem Mirxan (2023, 7 Mayıs). Yeşil Sol Partisi Eş Sözcüsü Başkanı Çiğdem Kılıçgün Uçar’ın TRT 1 seçim konuşması [Video]. Youtube. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=DI_1pM6dZ9Q
62. Mezopotamya Ajansı (2023, 13 Mayıs). Yeşil Sol Parti’nin TRT propaganda konuşması İbrahim Akın [Video]. Youtube. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=9KfkYaCgad8
63. Miş, N. (2018). Yeni siyasal sistemin ilk seçimleri ve sonuçlarının karşılaştırmalı analizi. Muhafazakâr Düşünce, 15(54), 323-355.
64. NTV Haber (2019, 1 Nisan). HDP’den seçim açıklaması. Erişim adresi: https://www.ntv.com.tr/turkiye/hdpden-secim-aciklamasi-rm0Lv7PCcEyAGNp5DXtIGA (Erişim Tarihi: 28.11.2025).
65. Özdemir, M. (2022). Dünyanın farklı bölgelerinde terörizm: ETA, IRA ve PKK terör örgütlerinin karşılaştırılması. Cappadocia Journal of Area Studies (CJAS), 4(1), 87-111.
66. Rûdaw. (2015a, 2 Eylül). Yeni slogan ‘inadına barış inadına HDP’. Erişim adresi: https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/021020152 (Erişim Tarihi: 21.08.2025).
67. Rudaw. (2015b, 2 Eylül). HÜDA-PAR’dan seçim itirazı. Erişim adresi: https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/020920155 (Erişim Tarihi: 24.08.2025).
68. Rûdaw. (2023, 2 Mayıs). HAK-PAR’lı Çelebi: TİP’e reva görülen Kürde neden görülmüyor? Erişim adresi: https://www.rudaw.net/turkish/kurdistan/020520235 (Erişim Tarihi: 14.08.2025).
69. Rûdaw. (2024, 18 Şubat). DEM Parti yerel yönetimler seçim bildirgesini açıkladı. Erişim adresi: https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/1802202410 (Erişim Tarihi: 14.06.2025).
70. Tekin, F. (2022). Demokratik gerilemeye ilişkin yaklaşımlar ve gerilemenin sonuçları. Anadolu Strateji Dergisi, 4(1), 47-61.
71. Tezcür, G. M. (2009). Kurdish nationalism and identity in Turkey: A conceptual reinterpretation. European Journal of Turkish Studies, 10, 1-18. Erişim adresi: https://www.pensamientocritico.org/gunmur0110.pdf
72. Tezcür, G. M. (2010). When democratization radicalizes: The Kurdish nationalist movement in Turkey. Journal of Peace Research, 47(6). https://doi.org/10.1177/0022343310386156
73. TRT Haber (2018, 17 Haziran). Hüda Par genel başkanı seçim konuşması [Video]. Youtube. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=KjEfQeNF4II
74. TRT Haber (2019, 1 Nisan). HDP’nin Türkiye genelindeki oy oranı yüzde 4’e geriledi. Erişim adresi: https://www.trthaber.com/haber/gundem/hdpnin-turkiye-genelindeki-oy-orani-yuzde-4e-geriledi-410458.html (Erişim Tarihi: 28.11.2025).
75. Turan, İ. (2022). Demokrasi, seçim ve seçim sistemleri. Toplum, Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 3(2), 94-120.
76. Vali, A. (2005). Kürt milliyetçiliğinin kökenleri. Avesta yayınları: İstanbul.
77. Vali, A. (2013). Kürt tarihi, kimliği ve siyaseti: Kuramsal bir yaklaşım. Avesta yayınları: İstanbul.
78. Watts, N. F. (2014). Sandıkla meydan okumak: Türkiye’de Kürtlerin siyasi yolculuğu (Çev. B. Sümer). İletişim yayınları: İstanbul.
79. Xani TV. (2024, 23 Mayıs). Yan Etki - Hak-Par’da demokrasi mücadelesi [Video]. Youtube. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=AjLfgLJ-IE0
80. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı (2025). Siyasi parti genel bilgileri. Erişim adresi: https://www.yargitaycb.gov.tr/item/1093/siyasi-parti-genel-bilgileri
81. Yayman, H. (2011). Kürt meselesinden demokratik açılıma Türkiye’nin Kürt sorunu hafızası. SETA yayınları: Ankara. Erişim adresi: https://file.setav.org/Files/Pdf/20130130121531_seta-turkiyenin_kurt_sorunu_hafizasi.pdf (Erişim Tarihi: 16.05.2025).
82. Yenigün Haber. (2023, 7 Mayıs). TRT seçim konuşmaları: HAK-PAR [Video]. Youtube. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=l3g4rZZxHnE
83. Yeşil Sol Parti (2023). 2023 seçim bildirgesi. Erişim adresi: https://www.hdp.org.tr/Images/UserFiles/Documents/Editor/2023/yesil-sol-parti-2023-sbildirgesi.pdf
84. Yüksek Seçim Kurulu (2018). Karar. Karar No: 264. Erişim adresi: https://www.ysk.gov.tr/doc/karar/dosya/77541/2018-264.pdf
85. Yüksek Seçim Kurulu (2025). Seçim istatistikleri. Erişim adresi: https://www.ysk.gov.tr/tr/secim-i%CC%87statistikleri/78318
86. Zariç, S. (2019). Türkiye’de seçim barajı ve Avrupa ülkelerinde durum. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 247-259.