17. Yüzyılın İlk Yarısında Galata’da Müflislerin Tereke Kayıtları Üzerinden Analizi: Guremâ Usulü ve Borçlanma Dinamikleri

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 247 - 258, 31.12.2025

Gökhan Gelegen

https://doi.org/10.47138/jeaa.1819017

Öz

Finans kaynaklarının ve insan davranışlarının değişmesiyle birlikte, borçlanma ilk bakışta her ne kadar bugüne ait bir kavram gibi görünse de sanayi öncesi döneme ait araştırmalar kişisel borçlanmanın endüstri öncesi dönemde dahi oldukça yaygın olduğunu ortaya koymaktadır. Bu anlamda borçluluk dinamikleri Batıda endüstrileşmeye giden yolun olası bir açıklayıcısı olarak sıklıkla incelenmiştir. Aşırı borçlanma ise ekonomik krizin göstergesi ya da yatırımlar için sermaye bağlamında tartışılmıştır. Bu çalışmanın da ana sorunsalı ilgili dönemde son derece aktif bir ticarete konu olan Galata bölgesinde terekesi iflas edenlerin yaygınlığı ve borçlanma motivasyonlarıdır. Şer’iyye sicilleri içerisinde bulunan miras envanterleri kişinin hayatı boyunca edindiği malvarlığının donuk bir görüntüsünü sunsa da ilgili kayıtlarda bulunan borç – alacak bilgileri kişinin hayattayken kurduğu parasal ilişkileri anlamamıza olanak tanır. Bu bilgiler sayesinde kişinin borçlanma büyüklüğü, sebepleri ve daha genel anlamda sahip olduğu varlıklarla borçlanma dinamiği arasındaki dengeyi anlamak mümkün olur. Nitekim miras dökümleri içerisinde yer alan ve varlıkları borçlarını ödemeye yetmeyecek şekilde ölen, terekesi iflas edenler bu çalışmanın kaynağını oluşturmaktadır. Bulgular her ne kadar sosyal bunalım ve ekonomik kriz ile karakterize edilse de bu dönemde “negatif servet” ile ölmenin yaygın olmadığını, büyük ölçekli ticari borçlanmadan ziyade daha küçük miktarda ancak daha çok kişiye, gündelik yaşamın getirdiği zorlukları aşma amacıyla borçlanıldığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Tereke , Borçluluk , İflas , Guremâ

Analysis of Insolvent Estates Using Probate Records in Galata in the First Half of the 17th Century: Guremâ Method and Dynamics of Indebtedness

Öz

Although indebtness may seem like a modern concept at first glance, with the change of financial sources and human behavior, researches on pre-industrial period revealed that it was quite common even in the pre-industrial period. In this sense, in Western studies indebtedness has often been discussed as a possible explanation of the path to industrialization. Overindebtedness was discussed in the context of an indicator of economic crise or capital investments. The main research problem of this study is the prevalence of those whose estates went bankrupt and their debt motivation in the Galata, in which was the subject of extremely active trade in the relevant period. Although the probate inventories contained in the court records provide a dull image of the assets acquired during a person's lifetime, the debt - credit information contained in the relevant registers allows us to understand the monetary relations established by a person while he was alive. So, it is possible to understand the balance between the size of personal indebtedness, its causes and, more generally, the balance between the assets owned and the borrowing dynamics by means of this information. The source of this study consists of those estates in probate records and whose assets were not sufficient to pay their debts, and whose estates were in bankruptcy. Research findings reveal that it is not common to die with “negative wealth” during this period, in which characterized by social depression and economic crisis, rather than large-scale commercial borrowing, a smaller amount but more people are owed in order to overcome the difficulties of daily life.

Anahtar Kelimeler

Guremâ , Probate Records , Indebtness , Bankruptcy

Kaynakça

• Abacı, Z. D. ve Ergene, B. (2022). The Price of Justice: Revenues Generated by Ottoman Courts of Law in the Late Seventeenth and Early Eighteenth Centuries. Journal of Near Eastern Studies, 81(1), 25-52. Doi: 10.1086/718561
• Akbel, M. (2018). Osmanlı’da Milyoner Olmak; 18. Yüzyıl Başlarında Galata Zenginleri. Vakanüvis Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 3(1). Doi: 10.24186/vakanuvis.415865
• Coşgel, M., Genç, H., Özer, E. ve Yıldırım, S. (2024). Gender and justice: The status of women in Ottoman courts. The Economic History Review, 77(4), 1251-1281. Doi: 10.1111/ehr.13310
• Ergenç, Ö. (1995). XVI. Yüzyılda Ankara ve Konya. Ankara Enstitüsü Vakfı: Ankara.
• Faroqhi, S. (2004). Osmanlı Dünyasında Üretmek, Pazarlamak, Yaşamak. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 20.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 28.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 32.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 33.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 46.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 47.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 54.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 55.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 61.
• Galata Şer’iyye Sicilleri No 65.
• Gelegen, G. (2025). 17. Yüzyılın İlk Yarısında Galata’da Servet Eşitsizliği: Tereke Kayıtlarından Bulgular. Tarih Dergisi, (86), 45-70. Doi: 10.26650/iutd.1591105
• Gürhan, V. ve Gümüş, E. (2016). Osmanlı Kadı Sicilleri’nde Bir Borç Ödeme Yöntemi Olarak “Guremâ Usulü” ve Uygulanışı, Turkish Studies, 11(6), 61-74. Doi: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9522
• Helmholz, R. (1983). Bankruptcy and Probate Jurisdiction before 1571. Missouri Law Review, 48(2), 415-429. https://scholarship.law.missouri.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2721&context=mlr
• Hobsbawm, E. (2009). Tarih Üzerine. Agora Kitaplığı: İstanbul.
• Kafadar, C. (1986). A Death in Venice (1575): Anatolian Muslim Merchants Trading in the Serenissima. Journal of Turkish Studies, 10, 191-218. https://www.academia.edu/68041356/A_Death_in_Venice_1575_Anatolian_Muslim_Merchants_Trading_in_the_Serenissima_full_text_
• Karaman, K. ve Pamuk, Ş. (2016). Osmanlı devleti ve Avrupa devletlerinde tağşişler ve nedenleri (1326-1844). ODTÜ Gelişme Dergisi, 43(1), 229-256. https://share.google/31mOQQUXmkjijMwKF
• Kılınç, A. (2011). Eflak-Boğdan ve Karadeniz’de Bal ve Balmumu. Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi, 3(1), 40-56. https://actaturcica.wordpress.com/wp-content/uploads/2020/01/iii_1a_5.pdf
• Köse, M. Z. (2020). Galata’da Müslüman Osmanlı Tüccarı ve İç Ticaret (1600-1650). Tarih Okulu Dergisi, 49, 3871-3907. Doi: 10.29228/joh.42790
• Marcus, A. (1989). The Middle East on the Eve of Modernity Aleppo in the Eighteenth Century. Columbia University Press: New York.
• Ogilvie, S., Küpker, M. ve Maegraith, J. (2011). Household Debt in Seventeenth-Century Württemberg: Evidence from Personal Inventories. Cambridge Working Paper in Economics, 1148, https://www.econ.cam.ac.uk/sites/default/files/pub ... pe-pdfs/cwpe1148.pdf
• Oğul, M. G. (2024). Tereke Kayıtlarına Göre Gurema Usulü ve Servet-Borç İlişkisi: Bursa Örneği (1703-1710). Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, 11(29), 205-223. Doi: 10.17822/omad.1458244
• Özer, E. (2018). Osmanlı’da Unvanların Servet Üzerine Etkileri: Merkez ve Taşra Karşılaştırması (1800-1840). Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 3(2), 43-59. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1501970
• Pakalın, M.Z. (1993). Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü. Milli Eğitim Basımevi: İstanbul.
• Pamuk, Ş. (2000). İstanbul ve Diğer Kentlerde 500 Yıllık Fiyatlar ve Ücretler 1469-1998. Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası: Ankara.
• Sneath, K. G. (2008). Consumption, wealth, indebtedness and social structure in early modern England [Doctoral dissertation, Darwin College] Sneath_phd_32093.pdf (185.96 MB)