Behavioral Trends and Demographic Differences in Financial Decision-Making: An Analysis of Individual Investors

Öz

Traditional finance theories' rational, human-centered approach has demonstrated insufficiency in clarifying investor behavior. In this context, behavioral finance trends, such as cognitive illusions, external factors, herd behavior, and demographic and socioeconomic influences on decision-making processes, have gained prominence over time. The Behavioral Finance Scale was employed in this study to determine whether the behavioral finance tendencies of individual investors when making decisions differed significantly based on demographic characteristics. The scale in question consists of the following dimensions: “External Factors and Herd Behavior”, “Demographic and Socioeconomic Factors”, and “Cognitive Illusions”. The research sample included 401 participants aged 18 and over living in Istanbul, Çanakkale, and Izmir. In the first stage of data analysis, the demographic characteristics of the participants were evaluated using frequency analysis, and then the normality of the data related to the research variables was examined using skewness and kurtosis coefficients. Then, in order to determine the factor structure of the scale, Exploratory Factor Analysis was carried out and reliability was examined by Cronbach’s Alpha. In the last step, the study hypotheses were tested using independent samples t-test and one-way ANOVA. The research results show different tendencies of behavioral finance according to demographic variables. Remarkable differences were found particularly in the fields of Cognitive Illusions, External Factors and Herd Behavior, affected by different demographic characteristics. In contrast, only in the dimension Demographic and Socioeconomic Factors there was a significant difference, depending on the work status variable. In summary, the segmenting of investors on the basis of demographic characteristics is expected to result in more effective strategies for financial decision making.

Anahtar Kelimeler

• Behavioral Finance
• Individual Investors
• Herd Behavior
• Cognitive Illusions
• Demographic Variables

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the Çanakkale Onsekiz Mart University Graduate Education Institute Ethics Committee on September 12, 2024, with approval number 13/08. It is hereby declared that scientific and ethical principles were adhered to during the preparation of this study and that all studies used are cited in the references. This study is based on the master's thesis entitled “Analysis of Behavioral Finance Trends in Individual Investors”, which we presented on 12.08.2025 under the supervision of Asst. Prof. Filiz MUTLU.

Finansal Karar Almada Davranışsal Eğilimler ve Demografik Farklılıklar: Bireysel Yatırımcılar Üzerine Bir İnceleme

Öz

Geleneksel finans teorilerinin rasyonel insanı temel alan yaklaşımı, yatırımcı davranışlarını açıklamada yetersiz kalmıştır. Bu çerçevede karar verme süreçlerinde etkili olan bilişsel yanılsamalar, dışsal faktörler ve sürü davranışı ile demografik ve sosyoekonomik özellikler gibi davranışsal finans eğilimleri zaman içerisinde önem kazanmıştır. Çalışmada bu amaçla, bireysel yatırımcıların karar alırken sergiledikleri davranışsal finans eğilimlerinin demografik değişkenlere bağlı olarak anlamlı bir farklılık gösterip göstermediği Davranışsal Finans Ölçeği kullanılarak incelenmiştir. Söz konusu ölçek; “Dışsal Faktörler ve Sürü Davranışı”, “Demografik ve Sosyoekonomik Özellikler”, “Bilişsel Yanılsamalar” boyutlarını kapsamaktadır. Çalışma örneklemini İstanbul, Çanakkale ve İzmir illerinde ikamet eden 18 yaş ve üzerindeki toplam 401 katılımcı oluşturmaktadır. Veri analizinin ilk aşamasında; katılımcıların demografik özellikleri, frekans analizi ile değerlendirilmiş, ardından araştırma değişkenlerine ilişkin verilerin normal dağılıma uygunluğu, çarpıklık ve basıklık katsayıları kullanılarak incelenmiştir. Ardından, ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi uygulanmış, bu analizin güvenilirliği ise Cronbach’ın Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Son aşamada araştırma hipotezleri, bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü ANOVA ile test edilmiştir. Araştırma bulguları, davranışsal finans eğilimlerinin demografik değişkenlere bağlı olarak farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle Bilişsel Yanılsamalarla Dışsal Faktörler ve Sürü Davranışı boyutlarında, çeşitli demografik değişkenlere bağlı olarak anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Buna karşılık, Demografik ve Sosyoekonomik Özellikler boyutunda ise sadece çalışma durumu değişkenine bağlı olarak anlamlı bir farklılık gözlenmiştir. Sonuç olarak, yatırımcıların demografik özelliklerine göre segmentasyonunun, finansal karar alma süreçlerinde daha etkin stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Davranışsal Finans
• Bireysel Yatırımcılar
• Sürü Davranışı
• Bilişsel Yanılsamalar
• Demografik Değişkenler

Etik Beyan

Bu çalışma için Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Etik Kurulundan 12.09.2024 tarih ve 13/08 sayılı etik kurul onayı alınmıştır. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Bu çalışma Dr. Öğr. Üyesi Filiz MUTLU danışmanlığında 12.08.2025 tarihinde sunduğumuz “Bireysel Yatırımcılarda Davranışsal Finans Eğilimlerinin İncelenmesi” başlıklı yüksek lisans tezi esas alınarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

1. Al Rahahleh, N., & Gazzaz, H. (2025). The impact of emotional and cognitive biases on the investment decisions of Saudi investors: A multigroup analysis approach. Asian Economic and Financial Review, 15(6), 979–995.
2. Ali, H. F., Ahmad, N., & Shah, S. S. H. (2026). Psychological drivers of investment behavior: Examining overconfidence, self-attribution, and herding. Center for Management Science Research, 4(5), 184–198.
3. Almansour, B.Y., Almansour, A.Y., Elkrghli, S., & Shojaei, S.A. (2025). The ınvestment puzzle: unveiling behavioral finance, risk perception, and financial literacy. Economics: Innovative & Economic Research Journal, 13(1).
4. Arslan, E., & Boztosun, D. (2022). Demografik faktörler ve davranışsal finans: Bireysel yatırımcılar üzerine bir araştırma. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 4(1), 30-46.
5. Banerjee, A.V. (1992). A simple model of herd behavior. The Quarterly Journal of Economics, 107(3), 797–817. Barber, B.M., & Odean, T. (2000). Trading is hazardous to your wealth: The common stock investment performance of individual investors. The Journal of Finance, 55(2), 773–806.
6. Barber, B.M., & Odean, T. (2001). Boys will be boys: Gender, overconfidence, and common stock investment. The Quarterly Journal of Economics, 116(1), 261–292.
7. Barberis, N., & Thaler, R. (2003). A survey of behavioral finance. Handbook of the Economics of Finance, 1, 1053-1128.
8. Benos, A.V. (1998). Aggressiveness and survival of overconfident traders. Journal of Financial Markets, 1(3-4), 353-383.

9. Bikhchandani, S., & Sharma, S. (2000). Herd behavior in financial markets. IMF Staff Papers, 47(3), 279-310.
10. Coayla, E. (2020). Risk aversion, behavioral finance and green bonds for the sustainability of environmental assets in Peru. Journal of Economics and Behavioral Studies, 12(6), 1-10.
11. Çavuş, T.D., & Baraz, E.H. (2024). Finansal risk algısının yatırımlarda davranışsal finans eğilimi üzerindeki etkisinde finansal okuryazarlığın aracı rolü. International Journal of Management Academy, 7(4).
12. Da, Z., Engelberg, J., & Gao, P. (2011). In search of attention. The Journal of Finance, 66(5), 1461–1499.
13. De Bondt, W.F., & Thaler, R. (1985). Does the stock market overreact? The Journal of Finance, 40(3), 793-805.
14. Doğan, Z., & Evlimoğlu, U. (2022). Bireysel yatırımcıların yatırım kararlarında davranışsal finansın rolü: Aydın ili örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(4), 1983-2010.
15. Dhandapani, D. B., & Kathiravan, C. (2026). The impact of behavioural determinants on investment decisions with evidence from meta analysis and meta structural equation modelling. Discover Sustainability.7(572).
16. Dohmen, T., Falk, A., Huffman, D., Sunde, U., Schupp, J., & Wagner, G. G. (2011). Individual risk attitudes: Measurement, determinants, and behavioral consequences. Journal of the European Economic Association, 9(3), 522-550.
17. Fama, E.F. (1970). Efficient capital markets: A review of theory and empirical work. The Journal of Finance, 25(2), 383–417.
18. Finet, A., Kristoforidis, K., & Laznicka, J. (2025). Investor emotions and cognitive biases in a bearish market simulation: A qualitative study. Journal of Risk and Financial Management, 18(9), 493.
19. Fischhoff, B. (2003). Hindsight≠ foresight: the effect of outcome knowledge on judgment under uncertainty. BMJ Quality & Safety, 12(4), 304-311.
20. Geetha, V. (2026). Behavioural finance and investment decisions among young investors. Scriptora International Journal of Research and Innovation (SIJRI), 98-104.
21. Goetzmann, W.N., & Kumar, A. (2008). Equity portfolio diversification. Review of Finance, 12(3), 433-463.
22. Kahneman, D., & Tversky, A. (1984). Choices, values, and frames. American Psychologist, 39(4), 341–350.
23. Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect theory: An analysis of decision under risk. Econometrica, 47(2), 263–291. Kalaycı, Ş. (Ed.). (2018). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (9. bs.). Asil Yayın Dağıtım.
24. Kavlakoğlu, A., & Ulusoy, T. (2025). Davranışsal finans bağlamında bireylerin finansal kararları üzerine bir inceleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(5), 2752-2775.
25. Koilyenda, N. F., & Mbogela, C. S. (2026). The influence of behavioural finance biases on individual investment decisions: Evidence from the Dar es Salaam stock exchange, Tanzania. Science Mundi, 6(1), 96-107.
26. Laarits, T., & Wurgler, J. (2025). The research behavior of individual investors. National Bureau of Economic Research.
27. Lakonishok, J., Shleifer, A., & Vishny, R.W. (1992). The impact of institutional trading on stock prices. Journal of Financial Economics, 32(1), 23-43.
28. Lonkani, R., Changchit, C., Cutshall, R., Treerotchananon, A., & Prasertsoontorn, T. (2025). The effect of investors’ emotional and depressive states on perceived returns and risk. Journal of Asian Business and Economic Studies, 32(3), 134-146.
29. Markowitz, H. (1952). Modern portfolio theory. Journal of Finance, 7(11), 77-91.
30. Medetoğlu, B., & Saldanlı, A. (2022). Bireylerin yatırım kararlarında maruz kaldığı anomali ve hevristikler üzerine ampirik bir çalışma. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 9(1), 53-74.
31. Miller, M.H. (1999). The history of finance. Journal of Portfolio Management, 25(4), 95.
32. Muharrem, Ş. (2026). Yatırımcı davranışlarının demografik özellikler bakımından değerlendirilmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 463-486.
33. Odean, T. (1998). Are investors reluctant to realize their losses? The Journal of Finance, 53(5), 1775–1798.
34. Oflaz, Y., Erkuş, A., & Kangal, E. (2025). Investigating the effect of behavioural finance on retail ınvestors’ stock performance in Borsa Istanbul and moderator role of psychological capital in this effect. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 8(1), 7-20.
35. Ricciardi, V., & Simon, H.K. (2000). What is behavioral finance? Business, Education & Technology Journal, 2(2), 1–9.
36. Rosdiana, R., Hariani, S., Pramudena, S. M., Bakti, I. G. M. Y., Syahlani, N., Utomo, A. W., ... & Shiratina, A. (2026). Understanding the future of investment: an analysis of millennials and generation Z. Future Business Journal, 12(1), 16.
37. Ross, S.A. (1976). The arbitrage theory of capital asset pricing. Journal of Economic Theory, 13(3), 341–360.
38. Scharfstein, D.S., & Stein, J.C. (1990). Herd behavior and investment. The American Economic Review, 465-479.
39. Sharpe, W.F. (1964). Capital asset prices: A theory of market equilibrium under conditions of risk. The Journal of Finance, 19(3), 425–442.
40. Shefrin, H. (2002). Beyond greed and fear: Understanding behavioral finance and the psychology of investing. Oxford University Press.
41. Shefrin, H., & Statman, M. (1985). The disposition to sell winners too early and ride losers too long: Theory and evidence. The Journal of Finance, 40(3), 777-790.
42. Shiller, R.J. (2003). From efficient markets theory to behavioral finance. Journal of Economic Perspectives, 17(1), 83-104.
43. Soydaş, Ş.S. (2023). Finansal bilgi düzeyinin finansal yönetim davranışı ve yatırım davranışına etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(4), 2816–2822.
44. Statman, M. (1999). Behavioral finance: Past battles and future engagements. Financial Analysts Journal, 55(6), 18–27.
45. Staw, B.M. (1976). Knee-deep in the big muddy: A study of escalating commitment to a chosen course of action. Organizational Behavior and Human Performance, 16(1), 27-44.
46. Taber, K. S. (2018). The use of Cronbach’s alpha when developing and reporting research instruments in science education. Research in Science Education, 48(6), 1273-1296.
47. Tetlock, P.C. (2007). Giving content to investor sentiment: The role of media in the stock market. The Journal of Finance, 62(3), 1139–1168.
48. Thaler, R.H. (1985). Mental accounting and consumer choice. Marketing Science, 4(3), 199–214.
49. Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: heuristics and biases: biases in judgments reveal some heuristics of thinking under uncertainty. Science, 185(4157), 1124-1131.
50. Üstün, G., & Hancıoğlu Başköy, Y. (2024). Davranışsal finans bağlamında yatırımcı kararlarının demografik faktörlere göre incelenmesi. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 114-136.