TÜRKİYE’DE YÜKSEK TEKNOLOJİLİ ÜRÜN İHRACATI İLE BÜYÜME İLİŞKİSİ

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 249 - 264, 31.12.2025

Kaan Ali Dağlı , Deniz Dilara Dereli

https://doi.org/10.58654/jebi.1722902

Öz

İktisadi büyüme, ülkelerin makro ekonomik hedeflerini gerçekleştirme ve bireylerin refahını arttırmada önem bir gösterge haline gelmiştir. Büyümenin temel lokomotifini üretim ve ihracat oluşturmuştur. Engel ve kısıtlamaların kalktığı, ülkelerarası ticaret hacminin genişlediği, finansal sistem ve para hareketlerinin daha serbest hale geldiği günümüz dünyasında yapılan dış ticaret hareketleri iktisadi büyüme üzerindeki etkisi daha da artmıştır. Bu durum dünya pazarında rekabatçi olma ve üstünlük sağlayabilme adına yüksek teknolojili ürün ihracını, iktisadi büyümenin önemli taşlarından biri haline getirmiştir. Teknolojik yenilik ve ilerlemeleri etkileyen Ar-Ge harcamaları ve patent başvuruları, yüksek teknolojili ürün ihracını belirleyen önemli faktörlerin başında gelmektedir . Bu çalışma Türkiye’de yüksek teknolojili ürün ihracı ile büyüme üzerindeki ilişkiyi ekonomik açıdan ele almayı amaçlamıştır. Ayrıca yüksek teknolojili ürün ihracı ve bu ihracı belirleyen çeşitli faktörler arasındaki uzun dönemli nedensellik ilişkisini incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Yüksek Teknolojili Ürün İhracı , Ekonomik Büyüme , Dış Ticaret , Ar-Ge , Patent

THE RELATIONSHIP BETWEEN HIGH-TECHNOLOGY EXPORTS AND ECONOMIC GROWTH IN TURKEY

Öz

Economic growth has become an important indicator in achieving the macroeconomic goals of countries and increasing the welfare of individuals. The main locomotives of growth have been production and export. In today's world, where obstacles and restrictions have been removed, the volume of international trade has expanded, and financial systems and money movements have become more liberal, the impact of foreign trade movements on economic growth has increased even more. This situation has made high-technology product exports one of the important cornerstones of economic growth in order to be competitive and to gain superiority in the world market. R&D expenditures and patent applications, which affect technological innovations and advancements, are among the most important factors determining high-technology product exports. This study aims to address the relationship between high-technology product exports and growth in Turkey from an economic perspective. In addition, the long-term causality relationship between high-technology product exports and various factors determining this export has been examined.

Anahtar Kelimeler

High-Tech Product Exports , Economic Growth , Foreign Trade , R&D , Patents

Kaynakça

• Alper, A. (2018). Türkiye’de Patent, Ar-Ge Harcamaları, İhracat ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Bayer-Hanck Eş Bütünleşme Analizi. In ICPESS (International Congress on Politic, Economic and Social Studies) (No. 3), 17-26.
• Aksu , L. (2014). İktisat Ekollerinin İktisadî Büyüme Konusundaki Düşünceleri ve Modellerinin Analizi. Türk Dünyası Araştırmaları.
• Braunerhjelm, P., & Thulin, P. (2006). Can Countries Create Comparative Advantages? Centre of Excellence for Studies in Science and Innovation (CESIS) Electronic Working Paper Series, 61.
• Çakmak, E., & Gümüş, S. (2005). Türkiye'de Beşeri Sermaye ve Ekonomik Büyüme: Ekonometrik Bir Analiz (1960-2002). Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 60.01, 59-72.
• Çalışkan, Z. (2014). Ekonomik Büyüme Süreçlerinin Analizinde Yeni Açılımlar ve Büyümenin Yersel Dinamikleri. Journal of Academic Social Sciences.
• Dağlı, K. A. (2025). Türkiye'de yüksek teknolojili ürün ihracatı ile büyüme ilişkisi / The relationship between high-tech product exports and economic growth in Turkey [Doktora Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Develi, E. (2020). Çin'in Küresel Ekonomi Politikalarının Merkantalizm Kapsamında İncelenmesi. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 2.1, 36-48.
• Dickey, D., & Fuller, W. (1979). Distribution Of The Estimators For Autoregressive Time Series With A Unit Root. Journal of the American statistical association 74.366a, 427-431.
• Durgun, A., & Çapik, E. (2018). Ar-Ge Harcamaları ve Yüksek Teknolojili Ürün İihracatının Büyümeye Etkisi: Türkiye Örneği. Journal of Management and Economics Research 16.4, 301-314.
• Erdinç, Z., & Aydışbaş, G. (2020). Yüksek Teknoloji Ürünleri İhracı ve Belirleyicileri: Panel Veri Analizi. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, (30), 496-507.
• Göçer, İ. (2013). Ar-Ge harcamalarının yüksek teknolojili ürün ihracatı, dış ticaret dengesi ve ekonomik büyüme üzerindeki etkileri. Maliye Dergisi, 165(2), 215-240.
• Güloğlu, B., & Tekin, R. (2012). A panel Causality Analysis Of The Relationship Among Research and Development, Innovation, and Economic Growth In High-income OECD Countries. Eurasian Economic Review, 2, 32-47.
• Güneş, S., & Akın, T. (2019). Yüksek Teknolojili Ürün İhracatı: Lider Ülkeler ve Türkiye Analizi. Sosyoekonomi 27.40, 11-29.
• Granger, C. (1969). Investigating Causal Relations By Econometric Models and Cross-spectral Methods. Econometrica: journal of the Econometric Society, 424-438.
• Işık, C. (2014). Patent Harcamaları ve İktisadi Büyüme Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği. Sosyoekonomi, 21(21), 70-86.
• Johansen, S. (1991). Estimation and Hypothesis Testing Of Cointegration Vectors in Gaussian Vector Autoregressive Models. Econometrica: journal of the Econometric Society, 1551-1580.
• Kar, M., & Taban, S. (2003). Kamu Harcama Çeşitlerinin Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 58(03).
• Kazgan, G. (1969). İktisadî Düşünce, veya, Politik İktisadin Evrimi. Ankara: Bilgi Yayınevi.
• Kılavuz, E., & Topcu, B. (2012). Export and Economic Growth In TheCase Of The Manufacturing Industry: Panel Data Analysis Of Developing Countries. International Journal of Economics and Financial Issues, 2(2), 201-215.
• Lee, J.-W., & Hong, K. (2012). Economic Growth In Asia: Determinants and Prospects. Japan and the World Economy 24.2 (2012), 101-113.
• Nart, E. (2010). Gümrük Birliği'nin Türkiye'nin Dış Ticareti Üzerindeki Etkileri Panel Veri Analizi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 5.17, 2874-2885.
• Oğuz, S. (2018). Araştırma Geliştirme Harcamalarının Yüksek Teknolojili Ürün İhracatına Etkisi: OECD Ülkeleri Üzerine Bir Panel Veri Analizi. YÖK.
• Özel, H. (2012). Ekonomik Büyümenin Teorik Temelleri. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 63-72.
• Özsağır, A. (2008). Dünden Bugüne Büyümenin Dinamiği. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 2008.1, 332-347.
• Pamuk, Ş. (2012). Türkiye’nin 200 Yillik İktisadi Tarihi. İstanbul: Turkiye Is Bankasi Kultur Yayinlari.
• Seyoum, B. (2005). Determinants of Levels of High Technology Exports: An Empirical Investigation. Advances in Competitiveness Research, 13(1), 64-79.
• Şimşek, M., & Kadılar, C. (2010). Türkiye’de Beşeri Sermaye, İhracat ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin Nedensellik Analizi. CÜ İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(1), 115-140.
• Taban, S., & Kar, M. (2006). Beşeri Sermaye ve Ekonomik Büyüme Nedensellik Analizi, 1969-2001. Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 159-181.
• Taş, Ş., Taşar, İ., & Açcı, Y. (2017). Ar-Ge Harcamaları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 10.2, 178-187.
• Telater, O. (2016). Teknoloji Yoğunluklu Ürün İhracatının Ekonomik Büyümeye Etkisi: Türkiye Örneği (1996: Q1-2015: Q3). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 30.4.
• The World Bank. (2023). The World Bank: https://www.worldbank.org/en/home
• Türlüoğlu, E. (2019). Türkiye’deki Ekonomik Büyüme Dinamikleri: Ekonomik Büyüme ve Dış Ticaret İlişkisi Nedensellik Analizi. Trakya Üniversitesi.
• Uçak, S., Kuvat, Ö., & Aytekin, G. (2018). Türkiye'de Ar-Ge Harcamaları – Büyüme İlişkisi ARDL Yöntemi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 129-160.
• Yıldız, Ü. (2017). BRICS Ülkeleri ve Türkiye’de Yüksek Teknoloji İhracatı ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Panel Veri Analizi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 53, 26-34.
• Yılmaz, Ö. (2005). Türkiye ekonomisinde Büyüme ile İşsizlik Oranlari Arasindaki Nedensellik İlişkisi. Istanbul University Econometrics and Statistics e-Journal 2, 63-76.
• Yıldırım, H., Akkılıç, M., & Dikici, M. (2019). Ar-Gh Harcamalarının Ekonomik Büyüme ve Dış Ticaret Dengesi Üzerindeki Etkisi: G-20 Ülkeleri Üzerine Bir Uygulama. International Review of Economics and Management, 43-58.