Toplumsal Bir Sorun Olarak Obezite: Sosyal Bağlantı Modeli ve Şirket Çerçeveleri

Öz

Şirket sorumluluğunu ekonomik, sosyal ve çevresel sorumlulukların ötesinde daha geniş bir sorumluluk alanı olarak tanımlayan ve kurumsal vatandaşlık ekseninde tartışmaya açan bir boyut olarak sosyal bağlantı modeline göre, bir sorun söz konusu olduğunda ilgili ürün, uygulama veya faaliyetle ilgili tüm aktörler sorumluluk üstlenmelidir. Yapılan çalışmanın amacı, obezite sorunuyla ilişkilendirilen fast food, atıştırmalık ve sodalı içecekler üreten şirketlerin obezite sorununa ilişkin çerçevelerini ve sosyal bağlantı modeline göre sorumluluklarını nasıl tanımladıklarını ortaya koymaktır. Şirketlerin obezite sorununa yaklaşımlarında başvurdukları çerçeveleri tespit edebilmek için hem kamuoyunca, hem kanun koyucu nezdinde, hem de akademik yazında obezite ile ilişkilendirilen sekiz şirketin KSS/Sürdürlebilirlik raporlarında ve web sitelerinde paylaştıkları bilgilere MaxQDA 12 kullanılarak karma yöntem çerçeveleme çözümlemesi uygulanmıştır. Gerçekleştirilen içerik çözümlemesinin bulgularına göre şirketler obezite sorununda ürünleri yerine iletişim yönetimi üzerinden sorumluluk üstlenmekte, sorumluluğu bireysel çerçevelemekte ve çözümü ağırlıklı olarak tüketicilerin akılcı ve eğitimli beslenme ve yaşam tercihleri olarak çerçevelemektedir. Şirketler obezite sorununda ihtiyari olarak sorumluluk üstlenmektedir, ancak üstlendikleri sorumluluklar sorunun tanımıyla şekillenmektedir. Sorunun kaynağında ürünlerinin içeriklerini, yerleştirdikleri yeme içme kültürünü ve reklamın etkisini kabul etmedikleri için, yüklendikleri sorumluluklar da tüketicileri sağlıklı beslenme konusunda eğitmek ya da aktif yaşama teşvik etmekle sınırlı kalmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Bağlantı Modeli,Çerçeveleme,Obezite,Kurumsal Sosyal Sorumluluk

Obesity as a Social Problem: Social Connection Model and Company Frames

Öz

The social connection model defines the responsibility of a corporation beyond the economic, social and environmental responsibilities as a broader area of responsibility and as a dimension that leads to discussions of corporate citizenship. According to this model, in case of a problem, all actors involved in the relevant product, application or activity should take responsibility. The aim of this study, is to determine how companies that produce fast food, snacks and soda drinks define their frames and responsibilities in regard to the problem of obesity in accordance with the social connection model. To identify the corporate frames on the issue of obesity, information provided in the corporate social responsibility/sustainability reports and corporate websites is analyzed. Qualitative content analysis is applied to the reports and website texts of eight corporations selected among the leading producers of snacks, fast food, and beverages. Texts and coded using MaxQDA 12. We concluded that corporations take responsibility predominantly in their communication activities rather than in their products. They frame the responsibility on the issue of obesity as an individual responsibility. The solution to the problem of obesity is framed as “the rational and educated nutrition and life choices of consumers”. Corporations’ definition of responsibility and solution is shaped by their definition of the problem. Corporations do not define obesity as a social problem. Thus they deny that the ingredients of their products and the snacking culture that they promote have any part to play in the increase in cases of obesity. Consequently, they focus on reforms in advertisement and endorsement of an active lifestyle as the ultimate solution.

Anahtar Kelimeler

• Social Connection Model,Framing,Obesity,Corporate Social Responsibility

Kaynakça

1. .Adams, R. J. (2005). Fast food, obesity, and tort reform: An examination of industry responsibility for public health. Business and Society Review, 110(3), 297–320. https://doi.org/10.1111/j.0045-3609.2005.00017.x
2. Aktif Yaşam Derneği. (2019a). Aktif yaşam derneği hakkında. Erişim adresi: https://aktifyasam.org.tr/hakkinda/
3. Aktif Yaşam Derneği. (2019b). Eti sarı bisiklet projesi. Erişim adresi: https://aktifyasam.org.tr/proje/eti-saribisiklet/
4. Anadolu Grubu. (2019). Grup şirketleri. Erişim adresi: https://www.anadolugrubu.com.tr/grupsirketi/39/mcdonalds
5. Burger King. (2019). Hakkında. Erişim adresi: https://www.burgerking.com.tr/hakkimizda/burger-king-hakkinda
6. Cantürk, S. (2018). Abur cubura reklam yasağı. Erişim adresi: https://www.sabah.com.tr/yasam/2018/03/30/aburcubura-reklam-yasagi Coca-Cola Türkiye. (2019a). Fiziksel aktivite ve sağlık alanında yaptığımız yatırımlar. Erişim adresi: https://www. coca-colaturkiye.com/surdurulebilirlik/seffaflik
7. Coca-Cola Türkiye. (2019b). Sıkça sorulan sorular. Erişim adresi: https://www.coca-colaturkiye.com/sikcasorulan-sorular/seffaflik Coca-Cola Türkiye. (2019c). Obezite - Meşrubatlar obezitenin nedeni olabilir mi? Erişim adresi: https://www.cocacolaturkiye.com/sikca-sorulan-sorular/obezite
8. Coca-Cola Türkiye. (2019d). Sürdürülebilirlik - Tüketici sağlığı. Erişim adresi:https://www.cci.com.tr/ sürdürülebilirlik/öncelikli-alanlarimi/tüketici-sağlığı

9. Coca-Cola Türkiye. (2017e). CCI sustainability report 2017. Retrieved fromhttps://cci.com.tr/Portals/3/images/ CCI_SUST_2017_SR.pdf
10. Coca-Cola İçecek. (2015). The Coca-Cola company’s responsible marketing policy. Retrieved from https://www. coca- colacompany.com/content/dam/journey/us/en/private/fileassets/pdf/our-company/responsiblemarketing-policy.pdf
11. Deren van het Hof, S. D., & Hoştut, S. (2017). Instrumental, strategic and political conception of corporate social responsibility. Online Journal of Communication and Media Technologies, 7(1), 126–146. Retrieved from https://www.ojcmt.net/article/instrumental-strategic-and-political-conception-of-corporate-socialresponsibility
12. Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x
13. Eti. (2019a). Eti gıda sanayi ve ticaret A.Ş. Erişim adresi: https://www.etietieti.com/eti-gida-sanayi-ve-ticaret
14. Eti. (2019b). Sarı bisiklet. Erişim adresi: https://www.etietieti.com/eti-sari-bisiklet-projesi
15. Eti. (2019c). Lifli gıdalarla beslenme. Erişim adresi: https://www.etietieti.com/eti-lifli-gidalarla-beslenme
16. Ferrero Group. (2019a). Reklam ve pazarlama ilkeleri. Erişim adresi: https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/ferrerostatic/globalcms/documenti/3523.pdf
17. Ferrero Group. (2019b). Meslek ahlak kuralları. Erişim adresi: https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/ferrero-static/ globalcms/documenti/3155.pdf
18. Ferrero Group. (2017). Corporate social responsibility report 2017. Retrieved from https://s3-eu-west-1.amazonaws. com/ferrero-static/globalcms/documenti/3588.pdf
19. Gioia, A. G. (1992). Pinto fires and personal ethics: A script analysis of missed opportunities. Journal of Business Ethics, 11, 379–389. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/25072287?seq=1#metadata_info_tab_contents
20. Gostin, L. O., Brandt, A. M., & Cleary, P.D. (1991). Tobacco liability and public health policy. Journal of Law and Medicine, 266(22), 3178–3182. Retrieved from https://www.researchgate.net/profile/Paul_Cleary/ publication/21200105_Tobacco_Liability_and_Public_Health_Policy/links/5668af9d08ae8d6928fbc410/ Tobacco-Liability-and-Public-Health-Policy.pdf
21. Hendrix, J., & Hayes, D. (2010). Public relations cases. Boston, USA: Wadsworth Cengage Learning.
22. Honoré, T. (1999). Responsibility and fault. Oxford, UK: Oxford University Press.
23. Hopf, W. H., Huber, G. L., & Weiß, R. H. (2008). Media violence and youth violence. A 2-year longitudinal study. Journal of Media Psychology, 20(3), 79–96. http://dx.doi.org/10.1027/1864-1105.20.3.79
24. McDonald’s. (2019). Hakkımızda. Erişim adresi: https://www.mcdonalds.com.tr/hakkimizda
25. McDonald’s. (2017). Türkiye 2017 sürdürülebilirlik raporu 2017. Erişim adresi: https://www.mcdonalds.com.tr/ surdurulebilirlik-raporu
26. Moss, M. (2013). Salt, sugar, fat. How the food giants hooked us. NewYork: Random House. Nestlé. (2019a). Obeziteye karşı hareket zamanı projesi. Erişim adresi: https://www.nestle.com.tr/csv/obeziteyekarsi-hareket-zamani-projesi
27. Nestlé. (2019b). Sağlıklı adımlar programı. Erişim adresi: https://www.nestle.com.tr/csv/saglikliadimlar
28. Nestlé. (2015). Nestlé in society creating shared value and meeting our commitments. Retrieved from http://www. nestle.com/assetlibrary/documents/library/documents/corporate_social_responsibility/nestle-csv-full-report2015-en.pdf
29. Nestlé. (2011). Nestlé tüketici iletişim ilkeleri. Erişim adresi: https://www.nestle.com.tr/hakkimizda/documents/ nestle_tuketici_iletisim_ilkeleri.pdf Nestlé. (2010).
30. Nestlé kurumsal iş ilkeleri. Erişim adresi: https://www.nestle.com.tr/hakkimizda/documents/nestle_ kurumsal_is_ilkeleri.pdf
31. OECD. (2017). OECD health statistics 2017. Retrieved from http://www.oecd.org/health/health-data
32. PepsiCo. (2019a). A-Z sustainability topics. Retrieved from https://www.pepsico.com/docs/album/a-z-topics-policies/ sugar.pdf?sfvrsn=39a63ad6_4
33. PepsiCo. (2019b). Responsible advertising and marketing to children. Retrieved from https://www.pepsico.com/ sustainability/advertising
34. PepsiCo Türkiye. (2019). Ürünler. Erişim adresi: https://www.pepsico.com.tr/purpose/products/
35. PepsiCo Türkiye. (2017). Fayda gözeten performans türkiye sürdürülebilirlik dosyası 2017. Erişim adresi: https:// www.pepsico.com.tr/media/pdf/Sustainability_Report.pdf
36. Resmi Gazete. (28.12.2018). Ticari reklam ve haksız ticari uygulamalar yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik. Erişim adresi: http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/12/20181228-10.htm
37. RTÜK. (2019). Aşırı tüketimi tavsiye edilmeyen gıda maddelerinin ticari iletişimine ilişkin yeni düzenleme. Erişim adresi: https://www.rtuk.gov.tr/duyurular/3788/5536/asiri-tuketimi-tavsiye-edilmeyen-gida-maddelerininticari-iletisimine-iliskin-yeni-duzenleme.html Sabri Ülker Vakfı. (2019). Kuruluş amacımız. Erişim adresi: https://sabriulkerfoundation.org/tr/Hakkimizda
38. Sabri Ülker Vakfı. (2018). Faaliyet raporu. Erişim adresi: https://sabriulkerfoundation.org/tr/pdf/faaliyet_ raporu_2018.pdf
39. Sağlıklı Hayatı Teşvik ve Sağlık Politikaları Derneği. (2019). Beslenme standartlarının yükseltilmesi projesi. Erişim adresi: http://saglikliturkiye.org/proje/beslenme-standartlarinin-yukseltilmesi-projesi/
40. Schrempf, J. (2014). A social connection approach to corporate responsibility: The case of the fast-food industry and obesity. Business and Society, 53(2), 300–332. https://doi.org/10.1177/0007650312449577
41. T24. (21.07.2011). Milli Eğitim Bakanı Ömer Dinçer tarafından yayımlanan genelgeye göre, okul kantinlerinde gazlı-kolalı içecekler ve cips satışı yapılmayacak. Erişim adresi: https://t24.com.tr/haber/okullarda-gazliicecek-yasak,157911
42. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. (2016). Okul kantinlerinde satılacak gıdalar ve eğitim kurumlarındaki gıda işletmelerinin hijyen yönünden denetlenmesi, 10.03.2016. Erişim adresi: file:///C:/Users/TR/Downloads/milliegitim-bakanligi-genelgesi%20(2).pdf
43. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. (2011). Okul kantinlerinin denetimi ve uygulanacak hijyen kuralları genelgesi 21.07.2011/41. Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-hareketli-hayat-db/ okul- sagligi/Okullarda-Yiyecek-ve-Icecek-Standartlari/Kitapcik/kitapcik-turkce.pdf
44. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. (2007). Okul kantinlerinin denetimi ve uygulanacak hijyen kuralları. B.08.0.SDB.0.31.06.01/1008. Erişim adresi: http://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/554.pdf
45. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2018). Obezite merkezlerinin açılması, tescil edilmesi, çalışma usul ve esasları hakkında genelgesi, 2018/29. Erişim adresi: https://shgm.saglik.gov.tr/TR,50203/201829-sayili-obezite-merkezlerininacilmasi-tescil-edilmesi-calisma-usul-ve-esaslari-hakkinda-genelgesi.html
46. TFI-TAB Food Investments. (2019). Burger King® Turkey. Retrieved from https://www.tabfoods. com/?gclid=CjwKCAjwqqrmBRAAEiwAdpDXtKRXyGqTfpQdMId7e4F6CJS0CoF864VTtbsXSPOUur 7DtpwZeOSY0BoCFAMQAvD_BwE
47. TAB Gıda. (2019). TAB gıda ailesi olarak 1200’e yakın restoran. Erişim adresi: https://www.tabgida.com.tr/
48. TRT Haber. (28.12.2018). Çocuk programlarında “abur cubur” reklamına yasak. Erişim adresi: https://www. trthaber.com/haber/yasam/cocuk-programlarinda-abur-cubur-reklamina-yasak-399230.html
49. Ülker. (2019a). Sorumlu pazarlama. Erişim adresi: http://ulkerbiskuviyatirimciiliskileri.com/surdurulebilirlik/ toplumsal-sorumluluk/sorumlu-pazarlama.aspx
50. Ülker. (2019b). Daha sağlıklı ve besleyici ürünler. Erişim adresi: http://ulkerbiskuviyatirimciiliskileri.com/ surdurulebilirlik/toplumsal-sorumluluk/daha-saglikli-ve-besleyici-urunler.aspx
51. Ülker. (2019c). Çocuk ve spor platformu. Erişim adresi: http://ulkerbiskuviyatirimciiliskileri.com/surdurulebilirlik/ toplumsal-sorumluluk/sosyal-sorumluluk.aspx
52. Ülker. (2019d). Harvard Üniversitesi’nde Sabri Ülker Merkezi. Erişim adresi: http://ulkerbiskuviyatirimciiliskileri. com/surdurulebilirlik/liderlik/gida-arastirmalarina-destek.aspx
53. Ülker. (2017). Bu dünya bizim – sürdürülebilirlik raporu. Erişim adresi: http://ulkerbiskuviyatirimciiliskileri.com/_ assets/pdf/surdurulebilirlik/surdurulebilirlik-raporu-2017-tr.pdf
54. Waddock, S. (2008). The development of corporate responsibility/corporate citizenship. Organization Management Journal, 5(1), 29-39. doi: 10.1057/omj.2008.5
55. Yıldız Holding. (2019a). Gıdada sorumluluk. Erişim adresi: https://www.yildizholding.com.tr/yarinlar-icin/gidadasorumluluk
56. Yıldız Holding. (2019b). Sorumlu beslenme iletişimi kılavuzu. Erişim adresi: https://www.yildizholding.com.tr/ media/13520/yh_sorumlu_beslenme2.pdf
57. Yıldız Holding. (2017). Sürdürülebilir gelecek nesillere vaadimiz – sürdürülebilirlik raporu. Erişim adresi: https:// www.yildizholding.com.tr/media/79162/y%C4%B1ld%C4%B1z-holding-surdurulebilirlik-raporu.pdf
58. Young, I. M. (2006). Responsibility and global justice: A social connection model. Social Philosophy and Policy, 23(1), 102–130. https://doi.org/10.1017/S0265052506060043