The Case of Hagia Sophia's Opening to Worship As an Example of Political “Anamnesis”

Öz

Hagia Sophia has a history of 1500 years. It has been used as a church for nearly 1000 years and has become a crucial symbol of the power of the Byzantine Empire as well as being a center of worshipping for Christians. The symbolic power of Hagia Sophia, which was used as a mosque for 482 years and was conquered by Ottomans, is important. The conquest of Istanbul has been designated by Prophet Muhammed as a 'heralded victory' or 'chosen destination' and therefore, it has a very different meaning for the Islamic world. It was converted into a museum on November 24, 1934. This decision can be interpreted as neutralizing the space in terms of religion or as an effort to compromise. The issue of whether Hagia Sophia is to be reopened as a mosque or not is discussed from time to time in nationalist-conservative discourse. It has been a monumental place that has important symbolic meanings for different religions and empires throughout history and has caused victories, sadness, joys, losses and collective traumas. These old-world traumas are instrumentalized again in the new world. In this paper, the subject will be discussed in the context of political anamnesis.

Anahtar Kelimeler

• Hagia Sophia
• Anamnesis
• Psycho-political

Bir Politik “Anamnenis” Örneği Olarak Ayasofya’nin İbadete Açılması Meselesi

Öz

Ayasofya 1500 yıllık bir geçmişe sahiptir. 1000 seneye yakın bir süre kilise olarak kullanılmış ve Hristiyanlar için bir ibadet merkezi olmasının yanısıra Bizans Imparatorluğu'nun da önemli bir güç simgesi haline gelmiştir. Osmanlı’nın İstanbul’u fethi ile birlikte 482 yıl boyunca cami olarak kullanılan Ayasofya’nın sembolik gücü önemlidir. Hz. Muhammed tarafından İstanbul’un fethi bir ‘müjdelenmiş zafer’ ya da ‘seçilmiş hedef ’ olarak belirtilerek, İstanbul’u İslam dünyasının gözünde önemli bir yere taşır. Fatih Sultan Mehmet İstanbul’a girer girmez ilk olarak Ayasofya’ya gitmiş ve ilk Cuma namazını burada kılmıştır. Bu sebeple iki farklı din ve topluluk için de Ayasofya’nın psikopolitik anlamı büyüktür. 24 Kasım 1934’de Ayasofyanın müzeye çevrilmesi, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin içinde bulunduğu şartlarda mekânı nötrleştirme ya da bir uzlaşma hareketi çabası olarak yorumlanabilmektedir. Ayasofya’nın cami olarak yeniden ibadete açılıp açılmaması konusu ise milliyetçi- muhafazakâr söylemde zaman zaman tartışılagelir. Tarih boyunca farklı din ve yönetimler tarafından önemli sembolik anlamlar taşıyan Ayasofya bir anıt mekânı olarak zaferlere, hüzünlere, sevinçlere, kayıplara ve kolektif travmalara sebep olmuştur. Eski dünyaya ait bu travmaların yeni dünyada tekrar ve tekrar araçsallaştırılması, politik anamnesis üzerinden tartışılabilir. Unutulanı hatırlamak ve hatırlatmak, bireysel ve kolektif hafızayı nasıl etkiler ve Ayasofyanın geçmişi, bugünü ve geleceği bu durumdan nasıl etkilenir?

Anahtar Kelimeler

• Ayasofya
• Anamnesis
• Politik hatırlama
• Psiko-politik

Kaynakça

1. Agoston, G. and Masters, B.A. (2009). Encylopedia of the ottoman empire. New York, NY: Infobase Publishing. google scholar
2. Ağırakça, A. (1996). Konstantiniyye fethi hadisinin İslam fetih hareketlerine etkisi ve oluşturduğu motivasyon [The Impact of the Conquest of Constantinople Hadith on the Islamic Conquest Movements and the Motivation It Created]. In I. Uluslararası İstanbul’un fethi sempozyumu [I. International Symposium for the Conquest of Istanbul]. İstanbul, Turkey: Kültür İşleri Daire Başkanlığı. google scholar
3. Akgündüz, A., Öztürk, S., Baş, Y. (2015). Üç devirde bir mabed Ayasofya [A Temple, Three Ages: Hagia Sophia]. İstanbul, Turkey: Osmanlı Araştırmaları Vakfı. google scholar
4. Arendt, H. (1958). The human condition. Chicago: Chicago University Press. google scholar
5. Arendt, H. (1996). Geçmişle gelecek arasında [Between past and future]. (S. Şener, Trans.). İstanbul, Turkey: İletişim Yayınları. google scholar
6. Bakieva, G.A. (2007). Cultural heritage and contemporary change. Series, IIIC. Central Asia, Vol.3, Washington, DC: Council for Research in Values and Philosophy. google scholar
7. Bardakçı, M. (2018). Kılıç hakkı [Right of conquest]. Haberturk Gazetesi. https://www.haberturk.com/yazarlar/ murat-bardakci/2144986-kilic-hakki google scholar
8. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi [The Prime Ministry Republican Archives]. 03013010249796, 26.11.1934. google scholar

9. Bilgin, N. (1994). Kimlik sorunu [Identity crisis]. İzmir, Turkey: Ege Yayıncılık. google scholar
10. Bilgin, N. (1999). Kollektif kimlik [Collective identity]. İstanbul, Turkey: Sistem Yayıncılık. google scholar
11. Curtis, N. (2004). Art and the immemorial. Space & Culture, 7 (3): 302-312. google scholar
12. Çevik, A. (2005). Sahnedeki kültürel travma: oyunlarla yaşayanlar [Cultural trauma on stage: oyunlarla yaşayanlar]. Tiyatro Araştırmaları Dergisi, 20: 41-71. google scholar
13. Deringil, S. (2014). İktidarın sembolleri ve ideoloji, II. Abdülhamid dönemi (1876-1909) [Symbols of power and ideology, the reign of Abdulhamid II (1876-1909)]. İstanbul, Turkey: Doğan Kitap. google scholar
14. Dikici, A. (2006). İbadet dilinin Türkçeleştirilmesi bağlamında Türkçe ezan denemesi ve buna gösterilen tepkiler [The experiment of the Turkish ezan within the context of conversion of the language of the worship into Turkish and the reactions to this experiment]. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, 5 (10): 77-104. google scholar
15. Dukas, M.V. (1956). Bizans tarihi [Byzantine history]. (V. Mırmıroğlu, Trans.). İstanbul, Turkey: İstanbul Matbaası. google scholar
16. Eldem, E. (2015). Ayasofya: Kilise, cami, abide, müze, simge [Hagia Sophia: church, mosque, monument, museum, symbol]. Toplumsal Tarih, 254: 76-85. google scholar
17. Faulkner, W. (2011). Requiem for a nun. New York, NY: Vintage Books. google scholar
18. Göle, N. (2010). Modern mahrem [The Forbidden Modern]. İstanbul, Turkey: Metis Yayınları. google scholar
19. Güngör, F. Ş. (2015). An assessment over the constructive role of the memory in the novel of “in search of lost time” of Marcel Proust. Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, 55(2): 59-74. google scholar
20. Hagia Sophia: A Symbol of Christian Europe, or of Muslim Turkey? google scholar
21. http://www.culturaldiplomacy.org/europeanamericanrelationship/content/articles/events/2010foufp/participant-papers/Hagia_Sophia_after_1950.pdf google scholar https://ayasofyamuzesi.gov.tr/tr/content/tarihce google scholar
22. Ismayilov, M. (2015). Cultural trauma and ‘genocide’ rhetoric as an imagination. Turkish Journal of TESAM Academy, 2 (1): 107-125. google scholar
23. İnalcık, H. (2017). Osmanlı ve Avrupa; Osmanlı ve Avrupa-Osmanlı Devleti’nin Avrupa tarihindeki yeri [The Ottoman Empire and Europe; The Ottoman Empire and its place in European history]. İstanbul, Turkey: Kronik Kitap. google scholar
24. Kısakürek, N. F. (2018). Ayasofya Hitabesi (Kendi Sesinden) [Speech on Hagia Sophia (From his own voice)]. https://www.youtube.com/watch?v=0TfMfrVFtbg google scholar
25. Kulat, M.A. (2001). İstanbul’un fethini müjdeleyen hadisin değerlendirilmesi [Evaluation of the hadith that heralds the conquest of Istanbul]. Diyanet İlmi Dergi, 37(2): 5-23. google scholar
26. Lee, H. W.S. (2014). The Danger of China’s Chosen Trauma. http://www.chinafile.com/reporting-opinion/ viewpoint/danger-chinas-chosen-trauma google scholar
27. Mc Mullin, I. (2011). The amnesia of the modern: Arendt on the role of memory, in the constitution of the political. Philosophical Topics, 39(2): 91-116. google scholar
28. Neal, A. G. (1998). National trauma and collective memory: Major events in the American century. New York, NY: Routhledge. google scholar
29. Ortaylı, I. (2009). Tarih yazıcılık üzerine [On historiography]. Ankara, Turkey: Cedid Neşriyat. google scholar
30. Özekmekçi, M.I. (2016). Türk sağında Ayasofya imgesi [Hagia Sophia image in Turkish right-wing]. In İ. Ö. Kerestecioğlu and G. G. Öztan (Ed.) Türk sağı: Mitler fetişler düşman imgeleri [Turkish right-wing: myths, fetishes, enemy images] (pp. 283-307). İstanbul, Turkey: İletişim Yayıncılık. google scholar
31. Öztürk, L. (2005). İlk Osmanlı fetihlerinde kiliselerle ilgili uygulamalar [Policies towards churches in the early Ottoman conquests]. Uluslararası İznik Sempozyumu [International İznik symposium]. https://www.academia. edu/19916983/%C4%B0lk_Osmanl%C4%B1_Fetihlerinde_Kiliselerle_%C4%B0lgili_Uygulamalar google scholar
32. Randall, W. L. (2014). The stories we are, an essay on self-creation. London, UK: University of Toronto Press. google scholar
33. Smith, M.L. (1998). Ionian vision, Greece in Asia minor:1919-1922. London, UK: Hurst Publishers. google scholar
34. Suber, D. (2006). Myth, collective trauma, and war in Serbia: a cultural-hermeneutical appraisal. Anthropology Matters, 8(1): 1-9. https://www.anthropologymatters.com/index.php/anth_matters/article/view/74/145 google scholar
35. Şenlen, S. (2007). Ottoman Turks in the English renaissance period. AÜDTCF Dergisi, 47(1): 131-139. google scholar
36. Volkan, V. (1998). Transgenerational transmissions and chosen traumas: An aspect of large group identity, opening adress. XIII International Congress, International Association of Group Psychotherapy. https://www. researchgate.net/publication/247735625_Transgenerational_Transmissions_and_Chosen_Traumas_An_ Aspect_of _Large-Group_Identity google scholar
37. Volkan, V. (1999). Kanbağı; etnik gururdan etnik teröre [Bloodlines: From ethnic pride to ethnic terrorism]. İstanbul, Turkey: Bağlam Yayınları. google scholar Volkan, V. (2000). Large group identity and chosen trauma. Psyche, 54(9): 931-953. google scholar
38. Volkan, V. (2002). Bosnia Herzegovina: Chosen trauma and its transgenerational Transmission. In Shatzmiller, M. (Ed.) İslam and Bosnia, conflict resolution and foreign policy in mult-ethnic statesQuebec. Montreal, Quebec: Mc Gill-Queen’s University Press. google scholar
39. Volkan, V., Atabey, N. (2010). Osmanlı’nın yasından Atatürk’ ün Türkiye’sine: onarıcı liderlik ve politik psikoloji [From mourning the Ottomans to Atatürk’s Turkey: reparative leadership and political psychology]. Ankara, Turkey: Kripto Yayınları. google scholar
40. Yerasimos, S. (1993). Ayasofya [Hagia Sophia]. In Nuri Akbayar et.al. (Ed.), Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi [Encyclopedia of Istanbul from past to today]. Volume I. İstanbul, Turkey: Kültür Bakanlığı Tarih Vakfı Yayınları. google scholar
41. Yılmaz, S. (2017). Kaybolan anlamı ararken: Arendt’in düşüncesinde öznellik [In pursuit of the meaning: The problem of subjectivity in Arendt’s thought]. Mülkiye Dergisi, 41 (4): 29-53. google scholar Zürcher, E. J. (1998). Modernleşen Türkiye’nin tarihi [Turkey: A modern history]. İstanbul, Turkey: İletişim Yayınları. google scholar