Language Functions for Turkish Transition and Linking Words

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 1, 65 - 93, 30.06.2025

Gülşah Aksungur , Kemalettin Deniz

https://doi.org/10.52974/jena.1625808

Öz

“Transition and linking words”, which are included in the Turkish Course Curriculum (2019, 2024) as a function-based learning outcome/learning outcome, are expressions that provide cohesion and consistency of the text by connecting words, word groups, propositions, sentences, paragraphs, sections of the text with different functions. The aim of this study is to present a list of language functions belonging to the language structure/vocabulary used as transition and linking words in Turkish for the purpose of developing programs, writing textbooks, creating materials, and using them in measurement and evaluation processes. Six basic functions are taken as basis for the list of language functions in international literature. In this study, which is a case study of qualitative research methods, literature review and document review methods were used. After the literature review, expert opinions were consulted, and in line with the opinions received from the experts, a list of language functions belonging to Turkish transition and linking words was created. This list consists of 69 functions in total, 5 main functions and 64 sub-functions under the titles of “function of searching and explaining information, function of searching and explaining attitudes/feelings, function of persuasion, function of preventing and compensating/repairing communication problems, function of structuring discourse”. According to this list of functions, a total of 1057 language structures/vocabularies were identified, 801 of which were in the function of structuring discourse as transitional and connecting expressions, 160 in the function of searching and explaining attitudes/feelings, 46 in the function of searching and explaining information, 35 in the function of persuasion, and 15 in the function of preventing and compensating/repairing communication problems.

Anahtar Kelimeler

transition and linking words , language function , cohesion and coherence

Türkçe Geçiş ve Bağlantı İfadelerine Ait Dil İşlevleri

Öz

Türkçe Dersi Öğretim Programlarında (2019, 2024) işlev temelli bir kazanım/öğrenme çıktısı olarak yer alan “geçiş ve bağlantı ifadeleri”; kelimeleri, kelime gruplarını, önermeleri, cümleleri, paragrafları, metnin bölümlerini farklı işlevlerle bağlayarak metnin bağdaşıklığını ve tutarlılığını sağlayan ifadelerdir. Bu çalışmanın amacı; program geliştirilmesi, ders kitabı yazılması, materyal oluşturulması, ölçme ve değerlendirme süreçlerinde kullanılması amacıyla Türkçe geçiş ve bağlantı ifadeleri olarak kullanılan dil yapısı/söz varlığına ait bir dil işlevleri listesi ortaya koymaktır. Uluslararası literatürde dil işlevleri listesi için altı temel işlev esas alınmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden bir durum deseni olan bu çalışmada alan yazın taraması ve doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Alan yazın taramasının ardından uzman görüşlerine başvurulmuş, uzman görüşleri doğrultusunda Türkçe geçiş ve bağlantı ifadelerine ait bir dil işlevleri listesi oluşturulmuştur. Liste, “bilgiyi araştırma ve açıklama, tutumları/duyguları araştırma ve açıklama, ikna etme, iletişim sorunlarını önleme ve telafi etme/onarma, söylemi yapılandırma işlevi” başlıkları altında 5 temel işlev, 64 alt işlevden oluşmaktadır. Bu işlev listesine göre söylemi yapılandırma işlevinde 801, tutumları/duyguları araştırma ve açıklama işlevinde 160, bilgiyi araştırma ve açıklama işlevinde 46, ikna etme işlevinde 35 ve iletişim sorunlarını önleme ve telafi etme/onarma işlevinde 15 olmak üzere toplam 1057 dil yapısı/söz varlığı tespit edilmiştir. Geçiş ve bağlantı ifadelerine ait en fazla dil yapısı/söz varlığının söylemi yapılandırma, en az ise iletişim sorunlarını önleme ve telafi etme/onarma işlevinde bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

geçiş ve bağlantı ifadeleri , dil işlevleri , bağdaşıklık ve tutarlılık

Kaynakça

• Akbaba, S. R., & Yalçın, K. S. (2016). 6. sınıf öğrencilerinin yazma becerilerinde görülen hataların sınıflandırılması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(3), 1320-1338.
• Akın, L. (2004). Türkiye Türkçesinde bağlaçlar. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Atabay, N., Kutluk, İ., & Özel, S. (1976). Sözcük türleri I (ad, sıfat, ilgeç, adıl, belirteç). Doğan
• Aksan (Ed.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Atabey, İ. (2007). Cümle bağlayıcıları ve Türkiye Türkçesindeki kullanımı. Studia Uralo-Altaica, 47, 39-54.
• Banguoğlu, T. (2015). Türkçenin grameri. (10. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Bilgegil, M. K. (2014). Türkçe dilbilgisi. (2. Baskı). Salkımsöğüt Yayınları.
• Blundell, J., Higgens, J., & Middlemiss, N. (1982). Function in English. Oxford University.
• Boz, E. (2005). Bir birleşik zarf-fiil yapısı üzerine. İlmî Araştırmalar, 19, 43-48.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. A., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (2. Baskı). Pegem.
• Ceylan, N. (2005). Haldun Taner'in öykülerinde cümle bağlayan bağlaçlar. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi.
• Coşkun, E. (2005). İlköğretim öğrencilerinin öyküleyici anlatımlarında bağdaşıklık, tutarlılık ve metin elementleri. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Çekici, Y. E. (2021). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi açısından dil işlevleri listesi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Çelik, M. (1999). dA’nın işlevleri. Dilbilim Araştırmaları, 10, 25-32.
• Çetinkaya, G., Ülper, H., & Bayat, N. (2016). Bağlayıcı kullanımına ilişkin yanlışların çözümlenmesi. Journal of Theoretical Educational Science, 9(2), 200-213.
• Çetintaş-Yıldırım, F. (2010). Türkçede belirteç tümcecikleri: sözbilimsel yapı çözümlemesi çerçevesinde bir sınıflandırma önerisi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Demir, E., & Deniz, K. (2021). Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarında dil işlevleri. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 5(1), 23-46.
• Demir, E. (2024). Türkçe eğitiminde anlatma becerilerine yönelik dil işlevleri. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Demir, E., & Deniz, K. (2024). Ana dili eğitiminde karşılıklı konuşma becerisine yönelik dil işlevleriyle ilgili öğretmen görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(2), 317-338. https://doi.org/10.16916/aded.1396907
• Demir, E., Günaydın, Y., & Deniz, K. (2024). Bağlama ögelerinin işlevleri. International Journal of Language Academy, 12(1), 172-195. http://dx.doi.org/10.29228/ijla.74894
• Deniz, K., & Çekici, Y. E. (2023). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi kapsamında ihtiyaç analizine dayalı güncel dil işlevleri listesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 374-401. https://doi.org/10.38151/akef.2023.60
• Deniz, K., & Çekici, Y. E. (2021). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik dil işlevleri. Journal of World of Turks/Zeitschrift für die Welt der Türken, 13(1), 01-26. http://dx.doi.org/10.46291/ZfWT/130101
• Deniz, K., & Demir, E. (2019). İşlevlerine göre bağlaçları konu edinen araştırmalar. Millî Eğitim Dergisi, 48(1), 903-915.
• Deniz, K., & Çekici, Y. E. (2019a). Dil işlevleri açısından çocuklar için Türkçe (ÇİT) ders kitabı [Bildiri sunumu]. Uluslararası Diller Kongresi, Adana.
• Deniz, K., & Çekici, Y. E. (2019b). Dil işlevleri açısından Türkçe öğreniyorum ders kitabı. Turkish Studies, 14(6), 3043-3062. http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.39410
• Deniz, K., & Çekici, Y. E. (2019c). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi açısından toplu taşıma araçlarında dil işlevleri. International Journal of Languages’ Educationand Teaching, 7(4), 24-36. https://doi.org/10.29228/ijlet.39459
• Deniz, K., & Çekici, Y. E. (2021). Türkçenin yabanci dil olarak öğretimine yönelik dil işlevleri. Journal of World of Turks/Zeitschrift für die Welt der Türken, 13(1), 1-26. http://dx.doi.org/10.46291/ZfWT/130101
• Dilidüzgün, Ş. (2008). Türkçe öğretiminde metindilbilimsel bağlamda uygulamalı bir yaklaşım. [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Dohrman, S. D. (2017). The effect of transition word and pre-speaking activities on text type: Moving from Intermediate to Advanced Speech. [Master dissertations]. Brigham Young University.
• Durmuş, A. O. (2022). Türkçede bağlantı ögesi olarak ulaçlar. International Journal of Language
• Academy, 10(3). 161-179. http://dx.doi.org/10.29228/ijla. 63971
• Dursunoğlu, H. (2015). Türkiye Türkçesinde “ne… ne” bağlama edatının (bağlacının) işlevleri ve anlama katkısı. Ekev Akademi Dergisi, 19(64), 91-99.
• Ediskun, H. (2004). Türk dilbilgisi (9. baskı). Remzi Kitabevi.
• Efendioğlu, S. (2006). Cümle menşeli edatlar. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 12(31), 193-207.
• Eminoğlu, E. (2017). Türkiye Türkçesinde {+ casına} biçim biriminin işlenişi ve yapısı üzerine. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41(2), 21-32.
• Ergin, M. (2009). Türk dil bilgisi. Bayrak Basım Yayınları.
• Gencan, T. N. (1992). Dilbilgisi. Ayraç Yayınevi.
• Green, A. (2012). Language functions revisited theoretical and empirical bases forlanguage construct definition across the ability range. CambridgeUniversity Press.
• Gülensoy, T. (2015). Türkçe el kitabı. (7. Baskı). Akçağ Yayınları.
• Gülsevin, S. (2020). Zarf-fiil eklerinin cümle sıralama işlevi ve bunun söz dizimindeki yeri üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 69(Haziran), 135-146. http://dx.doi.org/10.32925/tday.2020.41
• Günduğdu, G. (2023). 5. sınıf Türkçe ders kitabında bağlaçların anlamsal görünümleri ve metinsel işlevleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Güneş, S. (1997). Türk dili bilgisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlük Matbaası.
• Gürkan, D. Ö. (2016). Türkçede belirteç işlevli bağımlı cümleler. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Güven, E. (2019). Türkçenin belirteç tümceciklerinin yabancı dil olarak öğretimi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Hacıeminoğlu, N. (2015). Türk dilinde edatlar: En eski Türkçe metinlerden zamanımıza kadar –yazı dilinde-. (1. Baskı). Bilge Kültür Sanat.
• Halliday, M. A. K., & Hasan, R. (1976). Cohesion in English. Longman Group UK Limited. Huber, E. (2008). Dilbilime giriş. Multilingual.
• İşsever, S. (1995). Türkçe metinlerdeki bağlantı öğelerinin metinbilim ve kullanımbilim açısından işlevleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Karaağaç, G. (2017). Türkçenin söz dizimi. (6. Baskı). Kesit Yayınları.
• Karaoğlu, S. (2021). -{(y) AsIyA} zarf-fiil ekinin işlevleri üzerine. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 24, 498-530. http://dx.doi.org/10.29000/rumelide.997531.
• Karaşin, H. (2008). Bağlaç görevinde kullanılan ya’nın anlamsal işlevleri. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(14), 215-227.
• Kaya, R. Ç., & Kahtalı, B. D. (2021). Sekizinci sınıf öğrencilerinin cümle düzeyinde yaşadıkları yazma becerisi sorunları. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 1218-1246. http://dx.doi.org/10.29299/kefad.885918
• Kaynak, O. (1969). Türkçede bağlaçlar. Türk Dili Dergisi, 19(209), 697-705.
• Kılıç, V. (2002). Dilin işlevleri ve iletişim. Papatya Yayıncılık.
• Kıvırcık, Ş. Y. (2004). Türkçedeki bazı bileşik yapıların (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) yabancı dil olarak öğretiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Kurt, P. (2006). Zarf-fiillerin anlam farklılıkların kavratılması. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Kocaman, A. (1983). Dilin temel işlevleri. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 378, 342-247.
• Korkmaz, Z. (2017). Türkiye Türkçesi grameri şekil bilgisi. (5. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Kurtul, K. (2011). Türkçe ve İngilizcedeki bağlaçların yazılı metinlerde kullanımı. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Marcella, A. D. (2023). Students’difficulties in writing linking word. Teaching English and Language Learning English Journal, 3(1), 45-51. https://doi.org/10.36085/telle.v3i1.5573
• Merriam, S. B. (2023). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber. (Çev. S. Turan). Atlas Akademik Basım Yayın, No: 349.
• Millî Eğitim Bakanlığı (2019). Türkçe dersi öğretim programı: İlkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Oshima, A., & Hogue, A. (2007). Introduction to academic writing. Pearson/Longman.
• Öner, M. (2018). Türkçede eş sesli son çekim edatı bile ve kuvvetlendirme edatı bile. Dil Araştırmaları, 12(23), 7-21.
• Özel, S., & Atabay, N. (1976). Sözcük türleri II (bağlaç, ünlem, eylem). Doğan Aksan (Ed.) Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Özezen, M. Y. (2013). Türkiye Türkçesinde pekiştirme işlevli ki. Electronic Turkish Studies. 8(9), 367-373.
• Pul, M. (2002). Türkiye Türkçesinde edat. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Rajagukguk, R. (2023). Student’s difficulties in using transition signals in writing descriptive paragraph of the second year students of smp gajah mada medan. JETAL: Journal of English Teaching and Applied Linguistic, 5(1), 1-7.
• Sugita, Y. (2012). Enhancing students’ fluency in writing: Learning to use transition words. Open Journal of Modern Linguistics, 2(01), 18.
• Tarakçı, R., Yıldırım, D., & Karagöl, E. (2021). Ortaokul Türkçe ders kitabı yazarlarının Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndaki anlatma becerisi kazanımlarına yönelik görüşleri. Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 1(2), 148-170. http://dx.doi.org/10.47834/utoad.20
• Taşçı, Y. (2003) Anadolu ağızlarında zarf-fiil ekleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Türk Dil Kurumu (2023). Güncel Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Tiken, K. (1999). Türkiye Türkçesinde basit ve birleşik zarf-fiillerin ifade ve işlevleri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 47(1999), 279-364.
• Toker, M., & Uygun, M. (2016). Kemal Tahir’in Devlet Ana romanından hareketle göre edatının söz dizimindeki kullanılışı ve anlam özellikleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 36, 110-118.
• Toklu, O. (2003). Dilbilime giriş. Akçağ Yayınları.
• Tuncer, H. (1996). Türk dilinde zarf-fiiller. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Uzun, L. S. (1995). Türkçede bazı metindilbilimsel görünümler üzerine. IV. Dilbilim Sempozyumu Bildirileri, 17-18 Mayıs 1990, 71-80.
• Üstünova, K. (2006). Ama’nın işlevleri. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(10), 79-92.
• Van Maanen, J. (1979). Reclaiming qualitative methods for organizational research: A preface. Administrative Science Qarterly, 24(4), 520-526.
• Vardar, B. (2002). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. Multilingual.
• Yavuz, S. (2010). Türkiye Türkçesi ağızlarında bağlaçlar. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Fırat Üniversitesi.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.