Examining the Educational Status of Children with Special Needs in Terms of Cultural and Social Capital

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 167 - 190, 31.12.2025

Özge Kübra Esin , Gökhan Duman

https://doi.org/10.52974/jena.1780352

Öz

The root cause of the failures children face in their educational and social lives often lies in the deficiencies in the transfer of cultural and social capital. Therefore, this study aimed to examine the educational status of children with special needs in terms of cultural and social capital. The research employed a case study model based on qualitative data. The sample group was determined using a purposive sampling method. Three girls and three boys with special needs, with medical and educational diagnoses, attending full-time inclusive practices and special education services, and their mothers were included in the sample. Data were collected using a semi-structured interview form. Validity was ensured through triangulation. In addition to semi-structured interviews, observations, field notes, and children's end-of-term evaluation forms were used in the study. The qualitative data obtained were analyzed using thematic analysis. The findings indicate that the participants' low educational attainment, limited economic conditions, and rural living conditions limit children's access to out-of-school educational and social activities and their academic success. It was determined that parents support their children with limited cultural practices and gain basic experience in formal procedures and in-school processes. In terms of social capital, parents have strong ties to their communities and are limited in institutional and bridging social networks. The research results reveal that parents' capital is a determinant of their children's educational development and provide findings consistent with Bourdieu's capital theories. Children receive limited academic and social support. Therefore, the development of policies and institutional support programs to increase parents' cultural and social capital is recommended.

Anahtar Kelimeler

Children with special needs , cultural capital , social capital

Kültürel ve Sosyal Sermaye Açısından Özel Gereksinimli Çocukların Eğitsel Durumlarının İncelenmesi

Öz

Çocukların eğitsel ve sosyal yaşamlarında karşılaştıkları başarısızlıkların kökeninde sıklıkla sahip olunan kültürel sermaye ve sosyal sermaye aktarımındaki eksiklikler yatmaktadır. Bu nedenle araştırmada kültürel sermaye ve sosyal sermaye açısından özel gereksinimli çocukların eğitsel durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel verilere dayalı, durum çalışması (case study) modelindedir. Araştırmanın örneklemi, amaçlı örneklem yöntemi ile belirlenmiştir. Bu kapsamda örneklem, okul öncesi eğitim döneminde, tıbbi ve eğitsel tanıya sahip, tam zamanlı kaynaştırma uygulamalarına ve özel eğitim hizmetlerine devam eden 3 kız ve 3 erkek özel gereksinimli çocuk ile çocukların annelerinden oluşmaktadır. Araştırma verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmada görüşmelere ek olarak gözlem, saha notları ve çocukların dönem sonu değerlendirme formları kullanılmıştır. Böylece üçgenleme (triangulation) yolu ile geçerlik sağlanmıştır. Elde edilen nitel veriler, tematik analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgular, katılımcıların düşük eğitim düzeyine, sınırlı ekonomik koşullara ve kırsal yaşam alanlarına sahip olmalarının, çocukların okul dışı eğitsel ve sosyal etkinliklere erişimini ve akademik başarılarını kısıtladığını göstermektedir. Ebeveynlerin sınırlı kültürel pratiklerle çocuklarını destekledikleri, resmi prosedürlerde ve okul içi süreçlerde temel düzeyde deneyim kazandıkları belirlenmiştir. Sosyal sermaye açısından ise ebeveynlerin çevreleri ile güçlü bağlara sahip oldukları, kurumsal ve köprüleyici sosyal ağlarda sınırlı kaldıkları ortaya çıkmıştır. Araştırma sonuçları, ebeveynlerin sahip oldukları sermayenin çocuklarının eğitsel gelişiminde belirleyici olduğunu ve Bourdieu’nün sermaye kuramlarıyla uyumlu bulgular sunduğunu ortaya koymaktadır. Çocuklar akademik ve sosyal açıdan sınırlı bir destek görmektedir. Bu nedenle, ebeveynlerin kültürel sermaye ve sosyal sermayelerini artıracak politika ve kurumsal destek programlarının geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Özel gereksinimli çocuklar , kültürel sermaye , sosyal sermaye.

Kaynakça

• Aksoy, A., & Enlil, Z. (2010). Kültür ekonomisi envanteri. Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Aral, N. (2011). Okul öncesi eğitimde kaynaştırma. Morpa.
• Avcı, Y. E., & Yaşar, M. (2012). Kültürel sermaye ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Social Science Research, 3(4), 65–76.
• Aysever, H., & Sakallı Demirok, M. (2019). Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin sosyal destek algılarının ve yılmazlık düzeylerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(3), 561–595.
• Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgment of taste. Routledge & Kegan Paul.
• Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.
• Bourdieu, P., & Passeron, J. C. (1977). Reproduction in education, society and culture. Sage.
• Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. Sage.
• Breitkreuz, R., Wunderli, L., Savage, A., & McConnell, D. (2014). Rethinking resilience in families of children with disabilities: A socioecological approach. Community, Work & Family, 17(3), 346–365. https://doi.org/10.1080/13668803.2014.893228
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (43. baskı). Pegem Akademi.
• Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94(Suppl.), S95–S120.
• Datta, L. (1990). Case study evaluations (Transfer Paper No. 10.1.9). U.S. General Accounting Office.
• Dijkstra, A. B., Veenstra, R., & Peschar, J. L. (2003). Social capital in education: Functional communities around high school in the Netherlands. In H. Flap & B. Völker (Eds.), Creation and returns of social capital: A new research program (pp. 129–145). Routledge.
• Dika, S. L., & Singh, K. (2002). Applications of social capital in educational literature: A critical synthesis. Review of Educational Research, 72(1), 31–60.
• Ding, Q., & Wu, Q. (2023). Effects of economic capital, cultural capital and social capital on the educational expectation of Chinese migrant children. Applied Research in Quality of Life, 18, 1407–1432. https://doi.org/10.1007/s11482-022-10118-5
• Dong, S. (2023). Cultural capital growth and students’ reading achievement: A growth mixture model (Doctoral dissertation, Florida State University). https://purl.lib.fsu.edu/diginole/Dong_fsu_0071E_18121
• Erden, R. Z., & Aslan, M. (2022). Kaynaştırma eğitiminde aile katılımı: Bir karma yöntem araştırması. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 54, 854–877.
• Graaf, N. D., & Graaf, P. M. (2002). Formal and popular dimensions of cultural capital: Effects on children's educational attainment. The Netherlands’ Journal of Social Sciences, 38(2), 167–186.
• Grootaert, C. (1998). Social capital: The missing link? (Social Capital Initiative Working Paper No. 3). World Bank. http://www.worldbank.org/poverty/scapital/wkrppr
• Güler, G., Bedel, A., & Çelik, S. (2022). Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerde tükenmişlik: Aile stresi, aile yaşam doyumu ve aile işlevselliğinin rolü. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(1), 274–292.
• Hajızada, B. (2022). Özel gereksinimli çocuğu olan ailelerin yaşam boyu öğrenme gereksinimleri (Yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Hancock, R. D., & Algozzine, B. (2006). Doing case study research. Teachers College Press.
• Israel, G. D., Beaulieu, L. J., & Hartless, G. (2001). The influence of family and community social capital on educational achievement. Rural Sociology, 66(1), 43–68.
• Lareau, A. (2011). Unequal childhoods: Class, race, and family life (2nd ed.). University of California Press.
• Lareau, A., & Calarco, J. M. (2012). Class, cultural capital, and institutions: The case of families and schools. In S. T. Fiske & H. R. Markus (Eds.), Facing social class: How societal rank influences interaction (pp. 61–86). Russell Sage Foundation.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Okul öncesi eğitim programı. MEB.
• Pearce, L. (2003). Unequal childhoods: Class, race, and family life [Book review of Unequal childhoods, by A. Lareau]. American Journal of Sociology, 82(4), 1661–1663.
• Plagens, G. (2011). Social capital and education: Implications for student and school performance. Education and Culture, 27(1), 40–64. https://doi.org/10.1353/eac.2011.0007
• Print, M., & Coleman, D. (2003). Toward understanding of social capital and citizenship education. Cambridge Journal of Education, 33(1), 123–149. https://doi.org/10.1080/0305764032000047549
• Putnam, R. D. (2004). Education, diversity, social cohesion and social capital. OECD.
• Resmî Gazete. (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
• Ripamonti, E. (2023). Cultural capital, economic capital, and participation in early childhood education: A place-based approach. Regional Science Policy & Practice, 15(2), 387–402. https://doi.org/10.1111/rsp3.12601
• Selanik Ay, T., & Aydoğdu, B. (2016). Sınıf öğretmenlerinin aile katılımına yönelik görüşleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (23), 562–590. https://doi.org/10.14520/adyusbd.04626
• Stopforth, S., & Gayle, V. (2021). Parental social class and GCSE attainment: Re-reading the role of cultural capital. British Journal of Sociology of Education, 43(5), 680–699. https://doi.org/10.1080/01425692.2021.1958074
• Toy, A. B., & Kesici, İ. (2020). Özel gereksinimli çocuğu olan annelerin eğitim ihtiyaçları. Journal of Advanced Education Studies, 2(1), 61–93.
• Trainor, A. A. (2010). Reexamining the promise of parent participation in special education: An analysis of cultural and social capital. Anthropology & Education Quarterly, 41(3), 245–263. https://doi.org/10.1111/j.1548-1492.2010.01086.x
• Tümkaya, G. S. (2025). Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin eğitsel sorumluluklarına ilişkin özel eğitim öğretmenlerinin görüşleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1628–1651.
• Vongprateep, K. P. (2014). Parents’ social and cultural capital: One parent group’s influence on student engagement in an upper middle class high school (Doctoral dissertation). University of Redlands.
• Willig, C. (2013). Introducing qualitative research in psychology (3rd ed.). Open University Press. Woolcock, M. (2001). The place of social capital in understanding social and economic outcomes. Canadian Journal of Policy Research, 2(1), 11–17.
• Xiang, H. (2014). Habitus and cultural capital in educational field: Research on the educational situation of rural-to-urban migrant workers’ children in Xiamen city. In Proceedings of the International Conference on Applied Social Science Research (pp. 55–58). Atlantis Press. https://www.atlantis-press.com/proceedings/icassr-14/13581
• Yavuzer, H. (2000). Çocuğunuzun ilk altı yılı (11. baskı). Remzi Kitabevi.
• Yazar, F. B. (2021). Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin yaşadığı zorluklar hakkında görüşler. Pearson Journal, 6(11), 107–122. https://doi.org/10.46872/pj.228
• Yıldırım, B. (2022). Ebeveynlerin özel gereksinimli çocuklarının eğitim sürecindeki rollerine ilişkin görüşleri. HAYEF: Journal of Education, 19(3), 210–215.
• Yıldız, S. (2017). Sosyal bilimlerde örnekleme sorunu: Nicel ve nitel paradigmalar perspektifinden örnekleme kuramına bütüncül bir bakış. Kesit Akademi, 3(11), 421–442.
• Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.