Design Proposals for the Use of Medicinal and Aromatic Plants in the Van Yuzuncu Yıl University Campus

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 3, 219 - 236, 30.12.2025

Mehmet Bayram Kirazlı , Sevgi Sümerli Çakmak , Nursevil Yuca

https://doi.org/10.53472/jenas.1788853

Öz

Due to the environmental problems affecting the world, the concept of sustainability has become a hot topic in many areas. The planning and design of university campuses, which are small-city models in particular, prioritizes the use of naturally growing plants that do not require much maintenance or water. Medicinal and aromatic plant species that fit these characteristics have been used in many areas around the world through trial and error for centuries, becoming an indispensable part of humanity. Throughout history, these plants have been used to treat numerous diseases and produce food and raw materials. Despite their beauty as ornamental plants, they have not gained widespread recognition in landscape applications and design. Turkey, home to a wide variety of plant species due to its geography and climate, possesses a rich flora and a wide variety of natural medicinal and aromatic plant species. In this context, this study examined the medicinal and aromatic plants naturally grown in the Van Yüzüncü Yıl University Medical and Aromatic Garden. Proposed site designs were developed for the areas surrounding the four faculties on the university campus, incorporating medicinal and aromatic plants for ornamental purposes, medicinal use, medicinal properties, and plants with a calming and soothing effect, as well as aesthetically pleasing landscape value. The proposed recommendations aim to both ensure the campus's landscape is sustainable and to raise student awareness of medicinal and aromatic plants. The study results have provided recommendations to raise awareness of the use of medicinal and aromatic plants.

Anahtar Kelimeler

Medicinal and aromatic plants , Open-green areas , University campuses , Sustainability , Landscape design

Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Van Yüzüncü Yıl Üniversite Yerleşkesinde Kullanımına Yönelik Tasarım Önerileri

Öz

Tüm dünyada etkisini gösteren çevre sorunlarından dolayı birçok alanda sürdürülebilirlik kavramı gündeme gelmeye başlamıştır. Özellikle küçük bir kent modeli olan üniversite yerleşkelerinin planlanması ve tasarımlarında sürdürülebilir açık-yeşil alanların tasarlanması bunun içinde fazla bakım ve su ihtiyacı olmayan doğal olarak yetişen bitkilerin kullanılması ön plana çıkmaktadır. Bu özelliklere uyan tıbbi ve aromatik bitki türleri yüzyıllar boyunca dünyanın farklı bölgelerinde deneme yanılma yoluyla birçok alanda kullanılarak insanlığın vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Bu bitkiler tarih boyunca birçok hastalığın iyileştirilmesinde, gıda ve hammadde üretiminde kullanılmış olup süs bitkileri olarak güzellikleri olmasına rağmen peyzaj uygulama ve tasarımlarında çok fazla yer edinememiştir. Bulunduğu coğrafya ve iklim özellikleri ile birçok bitki türüne ev sahipliği yapan ülkemiz, zengin bir floraya sahip olup doğal tıbbi ve aromatik bitki türleri açısından da oldukça fazla tür barındırmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıbbi ve Aromatik Bahçesinde doğal olarak yetiştirilen tıbbi ve aromatik bitkilerinin incelenmiş ve üniversite yerleşkesinde bulunan 4 fakülte çevresine tıbbi ve aromatik bitkilerin süs bitkisi olarak kullanımı, ilaç yapımında kullanımı ve şifa özellikleri açısından dinlendirici, rahatlatıcı etkisi ile peyzaj değeri bakımından estetik yönü kuvvetli olan bitkilerin kullanılmasıyla öneri leke tasarıları geliştirilmiştir. Geliştirilmiş olan öneriler ile hem yerleşkenin peyzaj yönünden sürdürülebilir olması hem de öğrencilerin tıbbi ve aromatik bitkilerle ilgili farkındalığının arttırılması amaçlanmaktadır. Çalışma sonucunda tıbbi ve aromatik bitkilerin kullanımı ile ilgili farkındalığın arttırılabilmesi için öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Tıbbi ve aromatik bitkiler , Açık-yeşil alanlar , Üniversite yerleşkeleri , Sürdürülebilirlik , Peyzaj tasarımı

Kaynakça

• Akın, C., Eğrilmez, S. & Afrashi, F. (2004). “Renklerin İnsan Davranış ve Fizyolojisine Etkileri”, Türk Oftalmoloji Derneği XXXVI. Kongresi, 33, 274-282.
• Altınçekiç, H. (2000). “Peyzaj Mimarlığında Renk ve Önemi”, İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Dergisi, Seri B. Cilt. 50, Sayı. 2, 59-78.
• Altınterim, B. (2013). Effects of Wıllow Bark Salix alba and Its Salıcylates On Blood Coagulant. Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi, 3(1), 37-39.
• Anonim (2025). https://tr.wikipedia.org/wiki/Van_(il). Erişim tarihi: 11.08.2025
• Arslan, N., Baydar, H., Kızıl, S., Karik, Ü. Şekeroğlu, N. & Gümüşçü, A. (2015) Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Üretiminde Değişimler ve Yeni Arayışlar. TMMOB
• Arslan, M., & Peng, M. (2013). Taiwan ve Türkiye’de tıbbi ve aromatik bitki türlerinin kullanımı. Süs Bitkileri Kongresi, 1, 6-9.
• Barmelgy, H.E. (2013). Healing Gardens’ design. International Journal of Education and Research. 1(6):1-20 Bitkileri Kongresi. 06-09 Mayıs 2013, Yalova.
• Battaglia S. (2003). The Complete Guide to Aromatherapy, 2nd edition. 624 p, Brisbane: The International Centre of Holistic Aromatherapy.
• Başer, K.H.C., Özek, T., Akgül, A. & Tumen, G. (1993). composition of the essential oil of nepeta racemosa Lam., J. Essent. oil. Res., 5(2): 215-217.
• Bridi, H., Meirelles, G. de C. & Von Poser, G. L. (2018). Structural diversity and biological activities of phloroglucinol derivatives from Hypericum species. In Phytochemistry. https://doi.org/10.1016/j.phytochem.2018.08.002
• Bruneton, J. (1999). Farmakognozi, Fitokimya, Tıbbi Bitkiler, 2.baskı; Intercept Ltd.: Londra; s. 539 – 540.
• Ciobanu, A., Mallard, I., Landy, D., Brabie, G., Nistor, D. & Fourmentin, S. (2013). Retention of aroma compounds from Mentha piperita essential oil by cyclodextrins and crosslinked cyclodextrin polymers. Food Chemistry, 138(1): 291- 297.
• Cooper Marcus, C. & Sachs, N. (2014). Therapeutic landscapes an evidence- based approach to designing healing gardens and restorative outdoor spaces. ISBN-13:978-1118231913, ISBN-10:1118231910. Printed In The United States of America.
• Demirezer, L.Ö. (2010). Bitkilerin Tıpta Kullanılması Konusundaki Sorumluluklarımız. Bitkilerle Tedavi Sempozyumu 5-6 Haziran 2010 Zeytinburnu/İstanbul Bildiri Kitabı, s: 87- 88.
• Dönmez, Ş., Çakır, M. & Kef, Ş. (2016). Bartın’da yetişen bazı tıbbi ve aromatik bitkilerin peyzaj mimarlığında kullanımı, Süleyman Demirel Üniversitesi Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 1(2):1-8.
• Düzenli, T., Tarakci Eren, E. & Akyol, D. (2017). Concept of Sustainability and biophilic design in landscape architecture. The Journal of Academic Social Science, 5, 43-49.
• Elings M. (2006). İnsan-bitki etkileşimi: Bitkilerin insanlar üzerindeki fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik etkileri, sağlık için tarım, Editörler: Hassink, J., Majken, VD, Springer, Hollanda, 43-55.
• Erduran Nemutlu, F. (2014). Kentsel koruma alanında bitkisel tasarım: Çanakkale (Türkiye) Örneği. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi (COMU Journal of Agriculture Faculty). 2(1): 91–99.
• Gerlach-Spriggs, N., Kaufman, R. E. & Warner, S. B. (1998). Restorative gardens. Yale University Press, New Haven and London
• Gülpınar Sekban, D. Ü. (2020). Şifa Bahçelerinin Karadeniz Teknik Üniversitesi Kanuni Kampüsü Çerçevesinde Değerlendirilmesi. Journal of International Social Research, 13(74).
• Gürbüz, O. (1994). Van Gölü çevresinin coğrafyası (Beşeri ve iktisadi coğrafya açısından). Doktora tezi. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Beşeri ve İktisadi Coğrafya Anabilim Dalı.
• Hepcan, Ç. C. & Özkan, B. (2005). Botanik bahçelerinin kentsel dış mekânlar olarak kullanıcılara sunduğu olanakların belirlenmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 42(3), 159-170.
• HMPC. (2013). Community herbal monograph on Thymus vulgaris L. and Thymus zygis L., herba Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC), EMA / HMPC / 342332 / 2013, http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/Herbal_Community_herbal_monograph/2014/06/WC500167812.pdf, Erişim tarihi: 12.04.2025
• Kafi, M., Homayouni, G., Ebadi, M.T. & Zare. A. (2015). Application of Medicial And Aromatic Plants İn Landscape Design & Healing Garden, Entesharat Amuzesh Keshavarzi, Tahran.
• Kendir, G., Güvenç, A. (2010). Etnobotanik ve Türkiye’de yapılmış etnobotanik çalışmalara genel bir bakış. Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, 49-80.
• Keville, K. (2016). The Aromatherapy Garden Growing and Fragnant Plants for Happiness and Well-Being. Portland: Timber Press.
• Koçyiğit, M. (2005). Yalova ilinde etnobotanik bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Farmasötik Botanik Anabilim Dalı, İstanbul.
• Kösa, S. & Güral, S. M. (2019). “Tıbbi ve aromatik bitkiler ve peyzajda kullanımları”, Peyzaj- Eğitim, Bilim, Kültür ve Sanat Dergisi, 1: 41- 54.
• Lawless, J. (2002). The Encyclopedia of Essential Oils. London: Thorsons. p107.
• Lawless, J. (2019). The Essantial Aromatherapy Garden Growing and Using Scented Plants and Herbs. Massachusetts: Hampton Roads Publishing Company.
• Mimica-Dukić, N., Božin, B., Soković, M., Mihajlović, B. & Matavulj, M. (2003). Antimicrobial and antioxidant activities of three Mentha species essential oils. Planta Medica, 69(5): 413-419.
• Moerman, D. E. (1998). Yerli Amerikan Etnobotaniği. Oregon: Timber Press . ISBN 0-88192-453-9.
• OSİB (2005). Çölleşme ile Mücadele Türkiye Ulusal Eylem Programı, Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi, Ankara: T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Yayınları.
• Öztürk Tel, H. (2021). Tıbbı ve Aromatik Bitkiler Vadisi Tasarımı: Şanlıurfa Örneği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (27), 1118-1131.
• Pinson, M. (2013). The role of altered window views on feelings and preferences of pediatric patients and parents, Master Thesis, Environmental Design, Faculty of Texas Tech University, pp. 96, Texas.
• Pouya, S. & Demir, S. (2017). Peyzaj Mimarlığında Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Kullanımı. Journal of International Social Research, 10(54).
• Sarı, D., & Karaşah, B. (2019, November). İç ve dış mekanlarda kullanılabilecek tıbbi-aromatik bazı süs bitkileri. In 4th International Symposium on Innovative Approaches in Architecture, Planning and Design. SETSCI Conference Proceedings (Vol. 4, No. 7, pp. 152-156).
• Serez, A. (2011). Tarihsel süreç içinde sağlık bahçeleri, yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Stigsdotter, U. A. (2005). Landscape architecture and health. evidence-based health-promoting design and planning. doctoral thesis. Faculty of Landscape Planning, Horticulture and Agricultural Science Department of Landscape Planning, Swedish University of Agricultural Sciences, pp. 37, Alnarp.
• Surat, H. (2020). Artvin'de doğal olarak yetişen bazı tıbbi aromatik ve ekonomik değere sahip odunsu bitkilerin peyzaj mimarlığında kullanım alanlarının değerlendirilmesi. Journal of International Social Research, 13(74).
• Temel M, Tınmaz A. B., Öztürk, M. & Gündüz, O. (2018) Dünyada ve Türkiye’de Tıbbi-Aromatik Bitkilerin Üretimi ve Ticareti. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 21 (Özel Sayı): 198-214.
• Torusdağ, G. B. & Bakkalbaşı, E. (2019). An Overview of the Rose (Rosa spp.) Plant. ISPEC International Conference on Agriculture, Animal Science and Rural Development-III (pp.764-776). Van, Turkey.
• Ulrich, R. S. (1979). Visual landscapes and psychological well-being. Landscape Research, 4 (1), 17-23
• Ulrich, R. S. (1999). Effects of gardens on health outcomes: Theory and research. In C. Cooper-Marcus & M. Barnes (Eds.), Healing Gardens: Therapeutic Benefits and Design Recommendations. New York: John Wiley, pp. 27-86
• Üstü, Y. & Uğurlu, M. (2019). Lavantanın Tıbbi Kullanımı. Ankara Medical Journal, 19(2), 416-418. https://doi.org/10.17098/amj.575563
• Yenikalayca, A. & Arslan, M. (2019). Dikim Sıklığının Ekinezyada (Echinacea purpurea) Herba verimi ve Uçucu Yağ Oranı Üzerine Etkisi. Türkiye 13. Ulusal, 1. Uluslararası Tarla Bitkileri Kongresi. November, 2019. Antalya, Türkiye.
• Yılmaz, H. & Irmak, M.A. (2012). Yerleşke Planlamasında Bitkisel Tasarım İlkeleri; Atatürk Üniversitesi Yerleşkesi Örneği, Atatürk Üniversitesi Yayınları No:1011, ISBN: 978-975- 442-184-2.
• Yoğunlu, A. (2011). “Fırat Kalkınma Ajansı, Tunceli Ekonomik Değeri Olan Bitkiler Raporu”, Sektörel Araştırmalar Serisi-5, Fırat Kalkınma Ajansı, 1-25.
• Yuca, N. ve Aşur, F. (2021). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Kampüs Yerleşkesi Kıyı Alanında Peyzaj Planlama Örneği. Stratejik Kamu Yönetimi Dergisi, 7(13), 78-89. https://doi.org/10.25069/spmj.810697
• Zeybek, U. & Haksel, M. (2010). Türkiye’de ve Dünyada önemli Tıbbi Bitkiler ve Kullanımları. İzmir: Meta Basım; 112-5. 9.
• Zhou, W., Zhang, Q., Sun, Y., Yang, L. & Wang, Z. (2020). Genome-wide identification and characterization of R2R3-MYB family in Hypericum perforatum under diverse abiotic stresses. International Journal of Biological Macromolecules. https://doi.org/10.1016/j.ijbiomac.2019.12.100.