Araştırma Makalesi

Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu

Cilt: 38 Sayı: 2 30 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu

Öz

Bu çalışmada, kamu kurumlarının internet sitelerinin kullanılabilirlik değerlendirmelerinde kullanılan Kamu Kurumları İnternet Siteleri Rehberi (KAMİS)’nin uzman değerlendirmesinin zaman alıcı olması ve öznel yargıya açık olması nedeniyle, Büyük Dil Modelleri (LLM) aracılığıyla otomatik olarak yapılabilmesi araştırılmıştır. Bu kapsamda, rehber tabanlı değerlendirmelerin insan uzmanlardan bağımsız, hızlı ve nesnel bir biçimde gerçekleştirilebilmesi hedeflenmiştir. Çalışmada altı güncel LLM, KAMİS Rehberi’nin iki başlıkta yer alan 17 maddesi üzerinde test edilmiştir. Her madde için özel komutlar hazırlanmış; modellerden “Evet/Hayır/Kısmen” yanıtları ve gerekçeleri istenmiştir. Üretilen gerekçeler BLEU, METEOR ve BERTScore ölçütleri ile benzerlik açısından karşılaştırılmıştır. Modeller 17 maddenin 9’unda ortak sonuca ulaşmış; özellikle ChatGPT 5, Gemini Flash 2.5 ve Deepseek-V3’ün yüksek tutarlılık sergilediği görülmüştür. Benzerlik analizlerinde en güvenilir yöntemin BERTScore olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma, kullanılabilirlik rehberlerinin LLM’lerle otomatik değerlendirilmesine yönelik ilk kapsamlı uygulamalardan biri olup, kullanılabilirlik testlerinin dakikalar içinde, insan etkisinden bağımsız ve tekrarlanabilir biçimde yapılabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma TÜBİTAK BİLGEM Yazılım Test ve Kalite Değerlendirme Laboratuvarı'nın öz kaynakları ile gerçekleştirilmiştir.

Etik Beyan

Yazar(lar) tarafından bu çalışmada bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan edilmiştir.

Teşekkür

Yazarlar, TÜBİTAK BİLGEM’de yürütülen nitelikli projelerin yapay zekâdaki güncel gelişmelere uyumu için desteklerini esirgemeyen Merkez Başkanı V. Doç. Dr. Ali GÖRÇİN’e, bu çalışmada kullanılan 4 büyük dil modeline ilave olarak TÜBİTAK BİLGEM Yazılım Teknolojileri Enstitüsü’nde geliştirilmekte olan AskAI’a dahil 2 modelin de teste dahil olmasına verdikleri katkıdan dolayı AskAI ekibine ve Proje Yürütücüsü Mehmet Emin KÜÇÜKER’e teşekkür eder.

Kaynakça

  1. Bemers-Lee T, Cailliau R. Proposal for a HyperText Project 1990.
  2. Bemers-Lee T, Cailliau R. Proposal for a HyperText Project 1990.
  3. Matera M, Rizzo F, Carughi GT. Web Usability: Principles and Evaluation Methods. In: Mendes E, Mosley N, editors. Web Engineering, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2006, p. 143–80. https://doi.org/10.1007/3-540-28218-1_5.
  4. Matera M, Rizzo F, Carughi GT. Web Usability: Principles and Evaluation Methods. In: Mendes E, Mosley N, editors. Web Engineering, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2006, p. 143–80. https://doi.org/10.1007/3-540-28218-1_5.
  5. Çağıltay K, Alacam O, Ocak N, et al. Developing ISO 9241-151 Product Certification Process: Challenges. In: Marcus A, editor. Design, User Experience, and Usability. Web, Mobile, and Product Design, vol. 8015, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2013, p. 334–41. https://doi.org/10.1007/978-3-642-39253-5_36.
  6. Çağıltay K, Alacam O, Ocak N, et al. Developing ISO 9241-151 Product Certification Process: Challenges. In: Marcus A, editor. Design, User Experience, and Usability. Web, Mobile, and Product Design, vol. 8015, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2013, p. 334–41. https://doi.org/10.1007/978-3-642-39253-5_36.
  7. Bevan N, Spinhof L. Are Guidelines and Standards for Web Usability Comprehensive? In: Jacko JA, editor. Human-Computer Interaction. Interaction Design and Usability, vol. 4550, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2007, p. 407–19. https://doi.org/10.1007/978-3-540-73105-4_45.
  8. Bevan N, Spinhof L. Are Guidelines and Standards for Web Usability Comprehensive? In: Jacko JA, editor. Human-Computer Interaction. Interaction Design and Usability, vol. 4550, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2007, p. 407–19. https://doi.org/10.1007/978-3-540-73105-4_45.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilgi Sistemleri Kullanıcı Deneyimi Tasarımı ve Geliştirme, Makine Öğrenme (Diğer), Yapay Zeka (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

2 Aralık 2025

Kabul Tarihi

11 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 38 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Öztürk, S., Altınözen, M., Uzun Yenigün, B., Gül, T., Odabaşı, M., Şahin, A. S., & Öztanır, O. (2026). Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences, 38(2), 351-364. https://doi.org/10.7240/jeps.1834806
AMA
1.Öztürk S, Altınözen M, Uzun Yenigün B, vd. Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu. JEPS. 2026;38(2):351-364. doi:10.7240/jeps.1834806
Chicago
Öztürk, Savaş, Merve Altınözen, Bengisu Uzun Yenigün, vd. 2026. “Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu”. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences 38 (2): 351-64. https://doi.org/10.7240/jeps.1834806.
EndNote
Öztürk S, Altınözen M, Uzun Yenigün B, Gül T, Odabaşı M, Şahin AS, Öztanır O (01 Haziran 2026) Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences 38 2 351–364.
IEEE
[1]S. Öztürk vd., “Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu”, JEPS, c. 38, sy 2, ss. 351–364, Haz. 2026, doi: 10.7240/jeps.1834806.
ISNAD
Öztürk, Savaş - Altınözen, Merve - Uzun Yenigün, Bengisu - Gül, Tolga - Odabaşı, Merve - Şahin, Ahmet Samet - Öztanır, Olcay. “Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu”. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences 38/2 (01 Haziran 2026): 351-364. https://doi.org/10.7240/jeps.1834806.
JAMA
1.Öztürk S, Altınözen M, Uzun Yenigün B, Gül T, Odabaşı M, Şahin AS, Öztanır O. Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu. JEPS. 2026;38:351–364.
MLA
Öztürk, Savaş, vd. “Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu”. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences, c. 38, sy 2, Haziran 2026, ss. 351-64, doi:10.7240/jeps.1834806.
Vancouver
1.Savaş Öztürk, Merve Altınözen, Bengisu Uzun Yenigün, Tolga Gül, Merve Odabaşı, Ahmet Samet Şahin, Olcay Öztanır. Kamu Web Sitelerinin Rehber Tabanlı Kullanılabilirlik Değerlendirmelerinin Yapay Zekâ Destekli Otomasyonu. JEPS. 01 Haziran 2026;38(2):351-64. doi:10.7240/jeps.1834806