REEL EFEKTİF DÖVİZ KURUNUN DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM GİRİŞİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: N11 ÜLKELERİ

Öz

Reel döviz kurunun doğrudan yabancı yatırım girişine etkisi hem teorik hem de ampirik olarak tartışmalı ve net olmayan bir husustur. Bir kısım teorik ve ampirik çalışmalara göre ulusal paranın reel olarak değer kazanması doğrudan yabancı yatırım girişlerini artırabilmekte iken; bir kısım çalışmalara göre ise ulusal paranın reel olarak değer kaybı doğrudan yabancı yatırım girişlerini artırabilmektedir. N11 ülkelerinde 2010 sonrasında iktisadi büyümedeki istikrarsızlıkların halen sürmesi, reel efektif döviz kurunun doğrudan yabancı yatırım girişleri üzerindeki uzun dönemli etkisinin saptanmasını önemli kılmaktadır. Ayrıca N11 ekonomilerinde reel efektif kur endeksinin doğrudan yabancı yatırım girişleri üzerindeki etkisine yönelik herhangi bir çalışmanın bulunmaması çalışmayı değerli kılmaktadır. Araştırmada, N11 ekonomileri için 1992-2024 seneleri arasında reel efektif kur endeksinin uzun dönemde doğrudan yabancı yatırım girişi üzerindeki etkisi panel eşbütünleşme metoduyla incelemiştir. Elde edilen ampirik bulgular, N11 ülkelerinde reel efektif döviz kuru endeksinin doğrudan yabancı yatırım girişleri üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı bir etkiye sahip olmadığını ortaya koymuştur. Bu sonuç, reel efektif döviz kurunda meydana gelen değişimlerin doğrudan yabancı yatırım girişleri üzerinde ortaya çıkarabileceği pozitif ve negatif etkilerin birbirini dengelediğini ve bu nedenle söz konusu değişimlerin doğrudan yabancı yatırım akımlarını anlamlı biçimde etkilemediğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Doğrudan Yabancı Yatırım
• Reel Efektif Döviz Kuru
• Panel Veri Analizi

THE EFFECT OF REAL FOREIGN EXCHANGE ON FOREING DIRECT INVESTMENT INFLOWS: N11 COUNTRIES

Öz

The impact of the real exchange rate on foreign direct investment inflows is a controversial and unclear issue both theoretically and empirically. According to some empirical and theoretical studies, the real appreciation of the national currency can increase foreign direct investment inflows, while other studies suggest that the real depreciation of the national currency can also boost foreign direct investment inflows. The continuance of economic uncertainty in N11 countries after 2010 necessitates a precise estimation of how real effective exchange rates influence foreign direct investment inflows over the long term. Additionally, the absence of any study on the impact of the real effective exchange rate index on foreign direct investment inflows in N11 economies makes this study valuable. Utilizing a panel cointegration framework, this research investigates the long-run nexus between the real effective exchange rate index and FDI inflows within the N11 country group over the 1992–2024 period. The findings derived from the analyses indicated that the real effective Exchange rate index does not affect foreign direct investment inflows in the N11 coşuntuya group. This result reveals that the positive and negative effects that changes in the real effective exchange rate may exert on foreign direct investment inflows offset each other, and therefore, such changes do not significantly impact foreign direct investment flows.

Anahtar Kelimeler

• Foreign Direct Investment
• Real Exchange Rate
• Panel Data Analysis

Kaynakça

1. Agarwal, J. (1980). Determinants of Foreign Direct Investment. Rewiev of World Economics, 116(4), 739-773.
2. Astuty, F. (2021). The Analysis of Foreign Direct Investment and its Affecting Factors in Indonesia. QE Journal, 9(1), 23-36.
3. Baltagi, B. H. (2008). Econometric Analysis of Panel Data. Chichester: John Wiley & Sons.
4. Bayrakdar, S., & Soyyiğit, S. (2020). Yapısal Kırılmalar Altında Ticari Açıklığın ve Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının İstihdam Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi: E7 Ülkeleri Örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 34(1), 39-59.
5. Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1980). The Lagrange Multiplier Test and its Applications to Model Specification in Econometrics. The Review of Economic Studies, 47(1), 239-253.
6. Bruegel. (t.y.). Real Effective Exchange Rates for 178 Countries: A New Database. Erişim adresi https://www.bruegel.org/working-paper/real-effective-exchange-rates-178-countries-new-database, (Erişim Tarihi: 04.03.2026).
7. Chudik, A., & Pesaran, M. H. (2013). Common Correlated Effects Estimation of Heterogeneous Dynamic Panel Data Models with Weakly Exogenous Regressors. Federal Reserve Bank of Dallas Globalization and Monetary Policy Institute Working Paper No. 146. Erişim adresi: https://www.dallasfed.org/~/media/documents/institute/wpapers/2013/0146.pdf
8. Duman, E. (2022). BRICS-T Ülkelerinde Makroekonomik Değişkenlerin Doğrudan Yabancı Yatırımlara Etkisi: Panel Veri Analiz Uygulaması. Sosyoekonomi, 30(53), 277-289.

9. Durmuş, S. (2017). Eğitim Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Ampirik Bir Çalışma. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 54(629), 9-18.
10. Eberhardt, M., & Bond, S. (2009). Cross-Section Dependence in Nonstationary Panel Models: A Novel Estimator. Sweden, 29–31 October.
11. Erdal, B. (2019). Türkiye’ye Gelen Yabancı Doğrudan yabancı yatırımları Uzun Dönemde ve Kısa Dönemde Etkileyen Makroekonomik Değişkenler. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 11(2), 48-63.
12. Erünlü, Z. (2018). Do Depreciations Really Trigger an Inflow of Foreign Direct Investment? The Case of Turkey. Sosyoekonomi, 26(37), 257-273.
13. Froot, K. A., & Stein, J. C. (1991). Exchange Rates and Foreign Direct Investment: An Imperfect Capital Markets Approach. The Quarterly Journal of Economics, 106(4), 1191-1217.
14. Giap, T. K., Gopalan, S., & Luthra, S. (2020). Real Effective Exchange Rates and Foreign Direct Investment Inflows: Empirical Evidence from India’s Sub-National Economies. Journal of Economics and Public Finance, 6(2), 78-103.
15. Gültekin, E. (2019). OECD Ülkelerinde Yenilenebilir Enerji Tüketiminin Makro Ekonomik Belirleyicileri ve Türkiye İçin Politika. (Yayımlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
16. Huong, T. T. X., Nguyen, M. L. T., & Lien, N. T. K. (2020). An Empirical Study of The Real Effective Exchange Rate and Foreign Direct Investment in Vietnam. Investment Management & Financial Innovations, 17(4), 1-13.
17. Jabri, A., Guesmi, K., & Abid, I. (2013). Determinants of Foreign Direct Investment in MENA Region: Panel Co-Integration Analysis. Journal of Applied Business Research, 29(4), 1103.
18. Kaplan, F., & Aktaş, A. R. (2016). Petrol Bağımlısı Ülkelerde Reel Petrol Fiyatlarının Reel Döviz Kuruna Etkisi. Business and Economics Research Journal, 7(2), 103-113.
19. Kar, M. & Tatlısöz, F. (2008). Türkiye'de Doğrudan Yabancı Sermaye Hareketlerini Belirleyen Faktörlerin Ekonometrik Analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi. 10(1), 436-458.
20. Kar, M., Ağır, H., & Türkmen, S. (2019). Seçilmiş Gelişmekte Olan Ülkelerde Elektrik Tüketiminin Ekonomik Büyümeye Etkisinin Panel Ekonometrik Analizi. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(3), 38-48.
21. Kızılkaya, O., Üçler, G., & Ay, A. (2015). The Interaction Between Exchange Rate and Foreign Direct Investments: Evidence from Turkey. Journal of Business and Economics, 6(2), 337-347.
22. Kosteletou, N., & Liargovas, P. (2000). Foreign Direct Investment and Real Exchange Rate Interlinkages. Open Economies Review, 11(2), 135-148.
23. Lawson, J., Du, K., & Bentum-Micah, G. (2019). The Impact of Macroeconomic Variables, Investment Incentives and Government Agreements on FDI Inflows in Ghana. Journal of Economics and Business, 2(3), 1039-1056.
24. Lizondo, J. S. (1990). Foreign Direct Investment. IMF Working Paper, 90(63).
25. Lindström, V., & Sten, E. (2018). The Relationship Between Foreign Direct Investments and Exchange Rates-A Quantitative Analysis of How The Exchange Rate is Affecting The FDI Inflows in South Korea and China. Erişim adresi: https://gupea.ub.gu.se/items/12879cf1-c16a-4803-86ed-55f1a131d064
26. MacDermott, R. (2008). Linking Exchange Rates to Foreign Direct Investment. The International Trade Journal, 22(1), 3-16.
27. Mccoskey, S., & Kao, C. (1998). A Residual-Based Test of The Null of Cointegration in Panel Data. Econometric Reviews, 17(1), 57-84.
28. Mohammadvandnahidi, M. R., Jaberikhosroshahi, N., & Norouzi, D. (2012). The Determinants of Foreign Direct Investment in Iran: Bounds Testing Approach. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 25(3), 560-579.
29. Okafor, H. O. (2012). Do Domestic Macroeconomic Variables Matter for Foreign Direct Investment Inflow in Nigeria. Research Journal of Finance and Accounting, 3(9), 55-67.
30. Ogun, O., Egwaikhide, F. O., & Ogunleye, E. K. (2012). Real Exchange Rate and Foreign Direct Investment in Sub-Saharan Africa: Some Empirical Results. Economía Mexicana. Nueva Epoca, 21(1), 175-202.
31. Özcan, B., & Arı, A. (2014). Araştırma-Geliştirme Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi. Maliye Dergisi, 166(1), 39-55.
32. Pehlivan, M. (2019). An Econometric Analysis on Determinants of Foreign Direct Investment in Turkey, 34. International Public Finance Conference 2019 içinde (452-458. ss.). Antalya, Türkiye. Erişim adresi https://iupress.istanbul.edu.tr/book/34-international-public-finance-conference/home
33. Pesaran, M. H. (2004). General Diagnostic Tests for Cross Section Dependence in Panels. Cambridge: University of Cambridge, Working Paper.
34. Pesaran, M. H., & Yamagata, T. (2008). Testing Slope Homogeneity in Large Panels. Journal of Econometrics, 142, 50-93.
35. Pesaran, M. H., Ullah, A., & Yamagata, T. (2008). A Bias-Adjusted Lm Test of Error Cross-Section Independence. Econometrics Journal, 11, 105-127.
36. Polat, M. (2018). Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Borsa ve Reel Sektörde Firmalara Etkisi: Gelişmekte Olan Ülkeler Üzerine Eşbütünleşme ve Nedensellik Analizi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 509-526.
37. Sabado, J. R. F., Garcia, P. G. A. T., Formentera, J. B., & Arcebal, G. S. (2023). Foreign Direct Investment Determinants in The Philippines. European Journal of Economic and Financial Research, 7(4), 148-169.
38. Sachs, G. (2007). BRICS and Beyond. Erişim adresi https://www.goldmansachs.com/insights/archive/archive-pdfs/brics-book/brics-full-book.pdf
39. Smith, L. V., Leybourne, S. T., Kim, T. H., & Newbold, P. (2004). More Powerful Panel Data Unit Root Tests with an Application to Mean Reversion in Real Exchange Rates. Journal of Applied Econometrics, 19(2), 147-170.
40. Şahin, D., & Durmuş, S. (2019). Türkiye’de Reel Efektif Döviz Kuru, İhracat ve İthalat Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Analizi. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 210-223.
41. Tarı, R. (2010). Ekonometri. Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
42. Tatoğlu, F. Y. (2012). Panel veri ekonometrisi. İstanbul: Beta Yayınları.
43. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (t.y.). Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513/REERMetaveri.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513-nrijWpb, (Erişim Tarihi: 04.03.2026).
44. Topal, M. H. (2017). Vergi Yapısının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: OECD Ülkelerinden Ampirik Bir Kanıt. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(3), 183-206.
45. Tortian, A. (2007). International Investment Agreements and their Impact on Foreign Direct Investment: Evidence from Four Emerging Central European Countries. (PhD thesis). Pantheon-Sorbonne University, Paris.
46. Uçkaç, M., Bal, H., & Erdoğan, E. (2022). Türkiye Ekonomisine Yönelik Doğrudan Yabancı Yatırımlar Neden Geriliyor? International Conference on Eurasian Economies 2022 içinde (81-89. ss.). Bakü, Azerbaycan. https://congress.avekon.org/proceedings/avekon14.pdf
47. Uğur, B., & Atılgan, D. (2023). Beşeri Sermayenin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Kırılgan Beşli Örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24(1), 181-198.
48. Ünkaracalar, T. (2020). Reel Döviz Kurlarının Yabancı Sermaye Yatırımları Üzerindeki Etkisinin Panel Veri Analizi ile İncelenmesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
49. Ünsal, E. (2005). Uluslararası iktisat (1. Baskı). Ankara: İmaj Yayınevi.
50. Vergil, H., & Çeştepe, H. (2006). Döviz Kuru Değişkenliği ve Yabancı Doğrudan yabancı yatırım Akımları: Türkiye Örneği. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 55(1), 975-986.
51. Westerlund, J., & Edgerton, D. L. (2007). A Panel Bootstrap Cointegration Test. Economics Letters, 97, 185-190.
52. WB. (World Bank). (t.y). World Development Indicators. Erişim adresi https://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=world-development-indicators, (Erişim Tarihi: 04.03.2026).