INVESTIGATION OF OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY PERCEPTIONS OF PRIVATE SECTOR EMPLOYEES AND AWARENESS OF PARTICULARLY RADIATION EXPOSURE ISSUE

Öz

The frequency of radiation exposure and occupational health and safety awareness of private sector employees working in plastic injection, electrical contracting, construction, and textile sectors were studied according to their gender, age, sector, and education level. The data were examined using the SPSS 25 program with validity, reliability, frequency distribution, arithmetic mean, standard deviation, factor, independent sample t-test, Chi-square, Mann-Whitney U and Kruskal Wallis tests. The perception of knowing the impact on life, one of the sub-dimensions of the Occupational Health and Safety Perception Scale, was found to be higher in female employees but knowing the risks was higher in male employees. The level of perception of knowing the rules in plastic injection sector employees was higher but knowing the risks in metal works sector employees was higher than the others. The age of the employees didn’t affect the sub-dimensions of the Occupational Health and Safety Perception Scale but the level of perception of knowing the rules was found to be high among high school graduates. Outcomes say that the employees must be forced to participate in Occupational Health and Safety meetings so that both their own health and safety at work and that of other employees around them will benefit.

Anahtar Kelimeler

• Kruskal-Wallis test
• Mann-Whitney U test
• Occupational health and safety
• Radiation
• Radiation awareness.

ÖZEL SEKTÖR ÇALIŞANLARINDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ALGILARI İLE ÖZELLİKLE RADYASYONA MARUZ KALMA KONUSUNDAKİ BİLİNÇ DURUMLARININ İNCELENMESİ

Öz

Bu araştırmada plastik enjeksiyon, elektrik taahhüt, inşaat, tekstil gibi farklı sektörlerde çalışan özel sektör çalışanlarının radyasyona maruz kalma sıklıkları ile iş sağlığı ve güvenliği konusundaki bilinçleri katılımcıların cinsiyet, yaş, sektör, eğitim durumlarına göre incelemek amaçlanmıştır. Veriler SPSS 25 paket programı kullanılarak geçerlilik, güvenilirlik, frekans dağılımı, aritmetik ortalama, standart sapma, faktör, bağımsız örneklem t testi, Ki-kare, Mann-Whitney U ve Kruskal Wallis testleri ile incelenmiştir. Çıkan sonuçlardan göre İş Sağlığı ve Güvenliği Algı Ölçeği alt boyutlarından Hayata Etkisini Bilme Algısı düzeyinin kadın çalışanlarda Riskleri Bilme Algı düzeylerinin erkek çalışanlarda daha yüksek olduğu görülmüştür. Plastik enjeksiyon sektörü çalışanlarının Kuralları Bilme Algısı düzeyinin diğer sektör çalışanlarından daha yüksek olduğu gözlemlenirken metal işleri sektörü çalışanlarının Riskleri Bilme Algı düzeylerinin diğer sektörlerdeki çalışanlardan daha yüksek olduğu görülmüştür. İş Sağlığı ve Güvenliği Algı Ölçeği alt boyutları için çalışanların yaşlarına bağlı olarak anlamlı bir fark ortaya çıkmazken lise mezunu çalışanlarda İş Sağlığı ve Güvenliği Algı Ölçeği alt boyutlarından Kuralları Bilme Algı düzeyi yüksek çıkmıştır. Bu sonuçlar İş Sağlığı ve Güvenliği bilgilendirme toplantılarına katılımlarının zorunlu hale getirilerek çalışanların bilinçlendirilmesinin sağlanmasının gerektiğini bu şekilde hem kendileri hem etrafındaki diğer çalışanların işteki sağlık ve güvenliklerine olumlu etkileneceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kruskal-Wallis testi
• Mann-Whitney U testi
• İş sağlığı ve güvenliği
• Radyasyon
• Radyasyon bilinci.

Kaynakça

1. Abuzaid, M.M., Elshami, W., Shawki, M., Salama, D., 2019. Assessment of compliance to radiation safety and protection at the radiology department, International Journal of Radiation Research, 17(3): 439-446
2. Akbıyıklı, R., Dikmen, S. Ü., 2018. İnşaat Şantiyelerinde İş Sağlığı ve İş Güvenliği (İSG) Yönetiminin Ana Belirteçleri. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6, 1391-1409
3. Akciğer Bilgisayarlı Tomografisi ve Radyasyon Güvenliği, https://toraks.org.tr/site/news/3220 adresinden erişildi. Erişim tarihi: 01.09.2023
4. Akarsu, H., Burak, A., Çakmak, E., Doğan, B., Boz Eravcı, D., Karaman, E., Koçak., D., 2013. Meslek Hastalıkları, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi, Özyurt Matbaacılık, Ankara, 48s
5. Akyolcu, M. C. ve Ark., 2010. İyonizan Radyasyonun Biyolojik Etkileri. ss.449-468, Editör:Dursun Ş. Biyofizik Ders Kitabı , İstanbul Üniversitesi Yayınevi, 598s
6. Allam, S.M.E., Algany, M.M.A.A., and Khide, Y.I.A., 2024. Radiation safety compliance awareness
7. among healthcare workers exposed to ionizing radiation, BMC Nursing 23, 208
8. Arof , K.Z.M, Ismail, S., Saleh A. L., 2018. Contractor’s Performance Appraisal System in the Malaysian Construction Industry : Current Practice , Perception and Understanding, International Journal of Engineering & Technology, 7 (3.9) 46-51

9. Bayguş, D., 2019. Bir Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Öğrencilerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Bilgi Düzeyi ve İş Kazaları Sıklığı, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Türkiye
10. Bedük, A.,Eryeşil,K., Oğuz,H., 2016. Kadın ve Erkek Girişimcilerin Algılama Farklılıkları. Selçuk Üni. Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi. 19(41),1-15
11. Ceylan, H., 2011. Türkiye’deki İş Kazalarının Genel Görünümü ve Gelişmiş Ülkelerle Kıyaslanması. International Journal of Engineering Research and Development,3 (2),18-24.
12. Ceylan, H., Kaplan, A., 2024. Fatal Occupational Accidents in Turkey from a City and Country Perspectiv , Urban Academy, 17(1), 231-254
13. Coşkun, Ö., 2011. İyonize Radyasyonun Biyolojik Etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi. 1(2),13-17
14. Çerezci,D., Tutgun-Ünal, A., Cerezci, F., 2024. Elektromanyetik Radyasyon Maruziyet Algısı Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Analizleri. Düzce Üni.Bilim ve Teknoloji Dergisi. 12(1),247-263
15. Durgut, Ş. V.,1999. Sağlık kuruluşlarında iş ve güvenliği ve meslek hastalıkları ve İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi ile S.S.K. İstanbul Hastanelerinde İş Güvenliği ve Meslek Hastalıklarına ilişkin bir araştırma, T.C. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi, Hastane ve Sağlık Kuruluşlarında Yönetim Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul,133s
16. Ergun, A. R., Atalay, Ö., Tülü, M., Acar, İ., Özmen, M., Işık, M. K., 2019. Kamuda İş Sağlığı ve Güvenliği (6331 Sayılı İSG Kanununun Kamuda Uygulanması), T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Matus Basımevi, Ankara, 68s
17. Güdük,Ö.,Kılıç,C. H, Güdük,Ö., 2018. Radyasyonun zararlı etkileri Hakkında Hastaların Bilgi Düzeyinin Değerlendirilmesi: Bir Hastane Örneği. Adıyaman Üni.Sağlık Bilimleri Derg. 4(2),874-889.
18. Harris, A., Loomis, J., Hopkins, M., Bylund, J., 2019. Assessment of Radiation Safety Knowledge Among Urology Residents in the United States, Journal of Endourology 33(6): 492-497.
19. Kumar P., Gupta S., Agarwal M., Singh U., 2016. Categorization and standardization of accidental risk-criticality levels of human error to develop risk and safety management policy, Safety Science (85) 88–98,
20. Kyaw, S.S., 2024. A Study On Radiation Protection Awareness Among Radiation Workers (Case Study: Selected Hospitals In Yangon), Yüksek Lisans Tezi, Yangon Üniversitesi, Mynmar
21. Liu W., Chen X., and Sun Q., 2019. Development of Enterprise Accident Early Warning System Based on IOT. Springer International Publishing AG, part of Springer Nature 2019 P. M. F. M. Arezes (Ed.): AHFE 2018, AISC 791, 139–148
22. Malysa, T., Furman, J., Kuczynska-Chalada, M., Tyranski, M., Blasko, P., 2023. Survey of Employees' Awareness Regarding Occupational Health and Safety in the Automotive Industry, Scientific Papers of Silesian University of Technology Organization and Management Series No.182, 229-243
23. Nişancı, Z. N., Demirören, J. K., 2020. Davranış Odaklı İş Güvenliği Uygulamalarının İş Güvenliği Kültürüne Etkisi. Journal of Yasar University, 2020, Special Issue on 3rd International EUREFE Congress, 21-39
24. Orhan, S., Uysal, S., 2019. İş Sağlığı ve Güvenliğinin Sağlanmasında Çalışan Temsilciliğinin Önemi. Yorum-Yönetim-Yöntem Uluslararası Yönetim-Ekonomi ve Felsefe Dergisi 7(1), 1-16
25. Özabacı, M. N., 1990. Tedavi edici saglık hizmetlerinde çalışan hemşirelerde görülen meslek hastalıkları ve nedenlerinin araştırılması, T.C. İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 94s
26. Özdemir, M., 2024. Work Accidents, Occupational Diseases, and Lost Workdays in Türkiye's Forestry Sector:
27. Increasing Risks and Improvement Proposals for the 2019-2023 Period, Journal of Apitherapy and Nature 7(2), 141-153
28. Patterson J. M., Shappell S. A., 2010. Operator error and system deficiencies: Analysis of 508 mining incidents and accidents from Queensland, Australia using HFACS, Accident Analysis and Prevention, 42, 1379–1385
29. Radiation Health Effects - Canadian Nuclear Safety Commission, https://www.cnsc-ccsn.gc.ca/eng/resources/radiation/radiation-health-effects/ adresinden erişildi. Erişim tarihi: 06.03.2024
30. Radyasyon Ölçüm Birimleri ve Dönüşümleri, https://www.afad.gov.tr/kbrn/radyasyon-olcum-birimleri-ve-donusumleri adresinden erişildi. Erişim tarihi: 01.09.2023
31. Reis, B.L.dos, Leal, G.C.L., Souza, R.C.T.de., 2024. Work accidents in Brazil: a perspective from registered accidents in the manufacturing industry from 2018 to 2023, Brazilian Journal of Health Review, 7(9) p. e75263
32. Suhma F. M., Marchianti A. C. N., Ma’rufi I., 2021. Effect of Unsafe Actions and Conditions with Work Accidents in the Rotary Section of Plywood Industry Pt.x Jember, Indonesia. Medico-legal Update, 21(3), 274-279
33. Tasnova, S.I., Rafizul, I.M., 2024. Assessing the Efficacy of Training Program to Promote a Positive Occupational Health and Safety Culture Among Informal Workers at Open Dump Site in Khulna Using Inductıve Thematic Analysis, 7th International Conference on Civil Engineering for Sustainable Development (ICCESD 2024), Bangladesh
34. Uçak, U., 2021. İş sağlığı ve güvenlı̇ğı̇ algılarının radyasyona maruz kalma sıklığı kapsamında değerlendı̇rı̇lmesı̇ (Bazı Özel Sektör Çalışanlarına Yönelik Uygulama). T.C. İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Türkiye
35. Uçar, M., Akkoç, A., Topçuoğlu, M., Öztürk, S. A., Demir, M., 2020. Evaluation of exposure and awareness of radiation in healthcare professionals exposed to ionizing radiation, Acta Medica Alanya 4(3):285-290
36. Widyasmoro, A., Elnardy, M.C., Supriyadi, S., Zaharuddin, Z., 2025. The Influence of Safety Briefing, Knowledge and Awareness of Occupational Safety and Health in Realizing Zero Accidents in the Work Environment, 6 (1),14-21
37. Yeyin, N., 2015. Radyasyonun Biyolojik Etkileri. Nükleer Tıp Seminerleri, Galenos Yayınevi,3,139-43
38. Yılmaz, F., 2021. Analysis of the interaction between safety measures and workers’ safety awareness from the
39. construction workers’ perspective, Engineering, Construction and Architectural Management 30 (1), 41-55
40. Yuliana L., Ardhyaksa D.,2019. Analysis Of Unsafe Action And Unsafe Condition Based On Occupational Health And Safety Card reporting programs. Journal of Global Research in Public Health, 4 (2), 78-86
41. Yunus, N.A., Abdullah, M.H.R.O., Said, M.A., Ch’ng, P.E., 2014. Assessment of radiation safety awareness among nuclear medicine nurses: a pilot study, Journal of Physics: Conference Series 546 , 012015.