STRATEJİK RİSK ANALİZİNDE L TİPİ MATRİS, CARVER, AHP VE TOPSIS ENTEGRE KARAR YAKLAŞIMI İLE DEPREM SONRASI SU GÜVENLİĞİNİN ARTIRILMASI: RİSK DEĞERLENDİRMESİNDEN ACİL DURUM EYLEM PLANLAMASINA

Öz

Türkiye gibi yüksek sismik risk taşıyan bölgelerde deprem sonrası içme suyu güvenliğinin sağlanması kritik bir halk sağlığı önceliğidir. Bu çalışma, Gaziantep ilindeki kentsel su temin sistemlerinin fiziksel ve operasyonel kırılganlıklarını analiz ederek proaktif bir Acil Durum Eylem Planı (ADEP) geliştirmeyi amaçlamaktadır. Dört aşamalı entegre bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) modeli uygulanmıştır: (1) 5×5 L-Tipi Risk Matrisi ile ham risk skorlarının hesaplanması, (2) CARVER tekniği ile normalizasyon, (3) Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ile kriter ağırlıklandırılması, (4) TOPSIS ile makro düzey önceliklendirme. Mikro düzeyde ise en kritik bileşen için AHP tabanlı ağırlıklı risk puanlaması yapılmıştır. Sonuçlar, Hacıbaba İçme Suyu Arıtma Tesisi'nin (Cᵢ*=0.872) en kritik bileşen olduğunu; "Dezenfeksiyon Süreçlerinin Bozulması" ve "Su Kaynaklarının Kirlenmesi" nin en yüksek risk faktörleri olduğunu göstermektedir. Bu bulgulara dayalı dört aşamalı bir ADEP önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Afet Yönetimi
• Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV)
• Deprem
• İçme Suyu Güvenliği
• Risk Matrisi

Teşekkür

Bu çalışma, Gaziantep’te içme suyu kaynaklarının korunması ve suyun musluğa güvenli şekilde ulaştırılmasını amaçlayan “Gaziantep İli Kaynaktan Musluğa İçme ve Kullanma Suyu Güvenliği Planlarının Hazırlanması Projesi” kapsamında elde edilen bilgi, veri ve tecrübelerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Söz konusu proje, Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından, Gaziantep Su ve Kanalizasyon İdaresi (GASKİ) iş birliğinde ve SUİŞ Proje Mühendislik ve Müşavirlik Ltd. Şti. yükleniciliğinde gerçekleştirilmiştir. Projeye katkı sunan tüm kurum, kuruluş ve uzmanlara teşekkür ederiz.

ENHANCING POST-EARTHQUAKE WATER SECURITY USING AN INTEGRATED DECISION-MAKING APPROACH COMBINING THE L-TYPE MATRIX, CARVER, AHP, AND TOPSIS IN STRATEGIC RISK ANALYSIS: FROM RISK ASSESSMENT TO EMERGENCY ACTION PLANNING

Öz

In regions with high seismic risk, such as Türkiye, ensuring the safety of drinking water supplies following an earthquake is a critical public health priority. This study aims to develop a proactive Emergency Action Plan (EAP) by analyzing the physical and operational vulnerabilities of urban water supply systems in Gaziantep Province. A four-stage integrated Multi-Criteria Decision Making (MCDM) model was applied: (1) raw risk scores calculated using a 5×5 L-Type Risk Matrix, (2) normalization using the CARVER methodology, (3) criterion weighting using the Analytic Hierarchy Process (AHP), and (4) macro-level prioritization using TOPSIS. At the micro-level, AHP-based weighted risk scoring was performed for the most critical component. The results indicated that the Hacibaba Drinking Water Treatment Plant (Cᵢ*=0.872) was the most critical component, with "Disruption of Disinfection Processes" and "Contamination of Water Sources" emerging as the highest risk factors. A four-phase EAP was proposed based on these findings.

Anahtar Kelimeler

• Disaster Management
• Multi-Criteria Decision Making (MCDM)
• Earthquake
• Drinking Water Security
• Risk Matrix

Kaynakça

1. Cajilig, P., 2024. The Seawall Helps But—: Using “Material Registers” to Understand Coastal Infrastructure for Disaster Risk Management in an Island Community. Southeast Asia: A Multidisciplinary Journal, 24 (3), 221-239.
2. Chen, H.W.J., Marzo, R.R., Nu, M., Htay, N., Ruhi, S., Mohd, S., Abidin, Z., Nelson, A.A., Anuar, H., Naidu, J.R., Muslimin, I., Salim, A., 2024. Positive Coping and Community Resilience in Disaster Management for Flooding in Malaysia. Journal of Angiotherapy, 8 (2), 1-10.
3. Dojutrek, M., Labi, S., Dietz, J., 2016. A Multi-Criteria Methodology for Measuring the Resilience of Transportation Assets. International Journal of Disaster Resilience in the Built Environment, 7 (3), 290-301.
4. Lewis, T., Darken, R., Mackin, T., Dudenhoeffer, D., 2012. Model-Based Risk Analysis for Critical Infrastructures. 3-19.
5. Martin, N., Rice, J., 2012. Emergency Communications and Warning Systems. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 21 (5), 529-540.
6. Nekooie, M., Gholizadeh, S., 2021. The New Hybrid Method for Vulnerability Assessment in Floodplain Area due to Dam Break.
7. Petraroli, I., Nagahama, A., Baars, R., Terumoto, K., 2025. Ready for the Worst: Awaiting Disaster in Ageing Rural Japan. Disasters, 49 (2).
8. Saaty, T. L., 2008. Decision Making with the Analytic Hierarchy Process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83-98.

9. Santos, J., Haimes, Y., Lian, C., 2007. A Framework for Linking Cybersecurity Metrics to the Modeling of Macroeconomic Interdependencies. Risk Analysis, 27 (5), 1283-1297.