AKDENİZ BÖLGESİ İLLERİNDE YAPI DENETİM SİSTEMİNİN KAPASİTE VE İNŞAAT FAALİYETİ YOĞUNLUĞU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Yapı denetim sistemi, özellikle afet riski fazla olan bölgelerde, güvenli ve mevzuata uygun projelerin hazırlanmasında ve yapı imalatının sağlanmasında kritik bir işleve sahiptir. Bu çalışmada, Akdeniz Bölgesi’nde yer alan illerdeki yapı denetim sisteminin kapasitesi ile inşaat faaliyeti yoğunluğu arasındaki ilişki incelenmiştir. Analiz dahilinde belirtilen illerdeki laboratuvar altyapısı, denetçi sayıları, görev ve meslek grupları, yardımcı kontrol elemanlarının dağılımları ve şantiye şefi profilleri değerlendirilmiştir. İnşaat faaliyeti yoğunluğunun belirlenmesinde yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesine ilişkin göstergeler esas alınmıştır. Antalya, Adana ve Mersin insan kaynağı ve kurumsal altyapı bakımından öne çıkarken, Burdur ve Isparta daha sınırlı ve görece durağan bir profil sergilemiştir. Osmaniye ise mutlak büyüklük bakımından sınırlı olmakla birlikte kendi içinde artış eğilimi göstermiştir. Buna karşılık Hatay ve Kahramanmaraş’ta 2023 depremleri sonrasında yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi sayılarında belirgin artış gözlenmiştir. Elde edilen bulgular, Akdeniz Bölgesi ölçeğinde yapı denetim kapasitesiyle yapı üretim faaliyetleri arasında dengeli bir dağılım bulunmadığını, bazı illerdeyse mevcut kapasitenin artan yapı üretim hacmi karşısında daha belirgin bir baskı altında kaldığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapı Denetim Sistemi
• İnşaat Faaliyeti
• Karşılaştırmalı Analiz

Etik Beyan

Çalışmanın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun olduğunu, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyduğumu beyan ederim.

EVALUATION OF THE BUILDING INSPECTION SYSTEM IN TERMS OF CAPACITY AND CONSTRUCTION ACTIVITY INTENSITY IN THE PROVINCES OF THE MEDITERRANEAN REGION

Öz

The building inspection system plays a critical role in ensuring the preparation of safe and legally compliant projects and construction, especially in regions with high disaster risk. This study examines the relationship between the capacity of the building inspection system and the intensity of construction activity in the provinces of the Mediterranean Region. The analysis evaluates the laboratory infrastructure, number of inspectors, job and professional groups, distribution of auxiliary control personnel, and site manager profiles in the specified provinces. Building permits and occupancy permits were used as indicators to determine the intensity of construction activity. Antalya, Adana, and Mersin stand out in terms of human resources and institutional infrastructure, while Burdur and Isparta exhibit a more limited and relatively stagnant profile. Osmaniye, while limited in absolute magnitude, shows an increasing trend within itself. In contrast, a significant increase in the number of building permits and occupancy permits was observed in Hatay and Kahramanmaraş after the 2023 earthquakes. The findings reveal that there is no balanced distribution between building inspection capacity and construction activities on a Mediterranean scale, and in some provinces, the existing capacity is under more significant pressure in the face of increasing construction volume.

Anahtar Kelimeler

• Building Inspection System
• Construction Activities
• Comparative Analysis

Etik Beyan

I declare that all processes of this study comply with research and publication ethics, and that I have adhered to ethical rules and principles of scientific citation.

Kaynakça

1. Akar, F., Işık, E., Avcil, F., Büyüksaraç, A., Arkan, E., İzol, R., 2024. Geotechnical and structural damages caused by the 2023 Kahramanmaraş Earthquakes in Gölbaşı (Adıyaman). Applied Sciences, 14 (5), 2165.
2. Ali, P.J.M., Faraj, R.H., Koya, E., Ali, P.J.M., Faraj, R.H., 2014. Data normalization and standardization: a technical report. Mach Learn Tech Rep, 1 (1), 1-6.
3. Ata, N.S., 2023. Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin kriz yönetimi bağlamında değerlendirilmesi. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 7 (Özel Sayı), 59-77.
4. Atabey, İ.İ., Bozdoğan, K.B., 2012. Yapı denetim kanunu uygulamalarında Sivas örneği. e-Journal of New World Sciences Academy, 7 (1), 119-128.
5. Bayram, S., Aydınlı, S., Budak, A., Oral, E., 2018. Türkiye’de yapı üretiminde ve denetiminde yaşanan etik sorunlar. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 24 (3), 461-467.
6. Çelik, G.T., Ünal, C., 2017. Yapı Denetim Firmalarının Sorunlarının Belirlenmesi ve Adana Örneği. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 32 (4), 71-78.
7. Demir, A., 2025. Post-earthquake structural damage assessment, lessons learned, and addressing objections following the 2023 Kahramanmaras, Turkey earthquakes. Bulletin of Earthquake Engineering, 23 (3), 1107-1127.
8. Engin, V., Özbil, B., 2022. Türkiye’de uygulanan yapı denetim sisteminin sorunları ile ilgili yaklaşımlar. Kent Akademisi, 15 (4), 1575-1590.

9. İnce, H.H., Soylu, E.N., 2024. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Yapı Denetim Sisteminin Değerlendirilmesi. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 8 (2), 172-181.
10. Kara, O., Saka, F., Kaplan, H., Yulu, T., 2013. Yapı denetimi kanununda meslek etiği ihlalleri. 3. Yapı Denetimi Sempozyumu Sempozyum Kitabı içinde. TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası. Diyarbakır, 5–6 Ekim 2013.
11. Kartal, M., Alan, H., 2026. 4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanuna Muhalefet Suçu (M. 9/1) Bakımından Tartışmalı Hususların Değerlendirilmesi. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 16 (1), 193-236.
12. Koca, B., 2016. Yapı denetim sisteminde belediyenin karşılaştığı sorunlar ve çözüm yolları için sistem önerisi. Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü.
13. Kural, R., Ünal, O., 2015. İnşaat sektöründe yapı denetimi ve Afyonkarahisar ilindeki uygulamaların araştırılması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 15 (3), 1-10.
14. Mazziotta, M., Pareto, A., 2017. Synthesis of indicators: The composite indicators approach. In Complexity in society: From indicators construction to their synthesis (pp. 159-191). Cham: Springer International Publishing.
15. Mertol, H.C., Tunç, G., Akış, T., Kantekin, Y., Aydın, İ.C., 2023. Investigation of RC buildings after 6 February 2023, Kahramanmaraş, Türkiye earthquakes. Buildings, 13 (7), 1789.
16. Nar, A., 2023. Yapı Denetim Kuruluşlarının Depremde Meydana Gelen Zararlardan Dolayı Yapı Sahibine Karşı Sözleşmeden Doğan Sorumluluğu. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27 (1), 77-115.
17. Nardo, M., Saisana, M., Saltelli, A., Tarantola, S., 2005. Tools for composite indicators building. European Commission, Ispra, 15 (1), 19-20.
18. Patro, S.G., Sahu, K.K., 2015. Normalization: A preprocessing stage. arXiv preprint arXiv:1503.06462.
19. Sakallı, F., 2008. Yapı denetim sisteminde yaşanan sorunlar, 4708 sayılı Yapı Denetim Hakkında Kanun'daki eksiklikler ve çözüm önerileri.
20. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2026. Ulusal Yapı Denetim Sistemi (UYDS). https://yds.csb.gov.tr/pages/login
21. Türkiye Cumhuriyeti, 4708 sayılı, 2001. Yapı denetimi hakkında kanun. Resmî Gazete, 24461. https://www.resmigazete.gov.tr
22. Türkiye Cumhuriyeti, 2008. Yapı denetimi uygulama yönetmeliği. Resmî Gazete, 26778. https://www.resmigazete.gov.tr
23. Türkiye İstatistik Kurumu, 2026. İl göstergeleri. https://biruni.tuik.gov.tr/ilgosterge/?locale=tr
24. Türkiye İstatistik Kurumu, 2026. Yapı izin istatistikleri: IV. çeyrek, 2025 metadata ve veri açıklamaları. TÜİK Veri Portalı.
25. Vuran, E., Serhatoğlu, C., Timurağaoğlu, M.Ö., Smyrou, E., Bal, İ.E., Livaoğlu, R., 2025. Damage observations of RC buildings from 2023 Kahramanmaraş earthquake sequence and discussion on the seismic code regulations. Bulletin of Earthquake Engineering, 23 (3), 1153-1182.
26. Yapı Sahipleri ile Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğ, 2018. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü.
27. Yavuz, S., Deveci, M., 2012. İstatiksel normalizasyon tekniklerinin yapay sinir ağın performansina etkisi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (40), 167-187.