Türkiye'nin Afyonkarahisar ve Kütahya illerinde satışa sunulan adaçayı, ıhlamur, kekik ve yeşil çay örneklerinin oksidan/antioksidan aktivite ve mineral düzeylerinin araştırılması

Öz

Günümüzde sanayileşmenin hızla gelişmesi nedeniyle oluşan çevre kirliliği gıdalarda ağır metallerin birikmesine sebep olmaktadır. Bu ağır metallerin belirli seviyeleri aşması insan sağlığını ciddi şekilde tehdit etmektedir. Bu çalışmada Afyonkarahisar ve Kütahya il merkezlerinde aktarlarda/pazarda satışa sunulan tedavi edici amacıyla kullanılan bitkilerde (adaçayı, ıhlamur, kekik, yeşil çay) 20’şer örnek olmak üzere toplam 80 örnekte ağır metal varlığı ve oksidan - antioksidan etkinlik farklılıkları incelenmiştir. Çalışmada Metal içerikleri, Total Antioksidan Statü (TAS), Total Oksidan Statü (TOS) ve Oksidatif stres indeksinin (OSI) düzeyleri tespit edilmiştir. Metal içerikleri ICP-OES cihazı kullanılarak tespit edilmiştir Araştırma sonucunda bitki numunelerinin arsenik (As), antimon (Sb), selenyum (Se) içermediği belirlenmiş olsa da farklı seviyelerde Be, Cd, Cr, Co, Cu, Fe, Pb, Li, Mg, Mn, Mo, Ni, Sr, Tl, Ti, V, Zn içerdiği analizler sonunda görülmüştür. En yüksek TAS, TOS ve OSI değerleri yeşil çay örneklerinde tespit edilmiştir. TAS, TOS, OSI değerleri arasında istatistiksel anlamda fark bulunmaktadır (p < 0.05). Sonuç olarak bitki çaylarının bilinçsizce kullanımından kaçınılmalı, dikkatli kullanılmadığı takdirde sağlık açısından kötü sonuçlar oluşturabileceği bilinmeli, bitki türlerinin her biri için insan beslenmesi açısından belli standartlar ortaya konulmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Yeşil çay
• Ağır metaller
• Bitki çayı
• Ihlamur
• Adaçayı
• Kekik

Investigation of oxidant/antioxidant activity and mineral levels of sage, linden, thyme and green tea samples sold in Afyonkarahisar and Kütahya provinces of Türkiye

Abstract

Nowadays, environmental pollution from rapid industrialisation leads to the breakdown of heavy metals in food. Exceeding certain levels of these heavy metals poses a serious threat to humans. In this study, the presence of heavy metals and differences in oxidant-antioxidant activity were investigated in a total of 80 samples, 20 of which were used for medicinal purposes (sage, linden, thyme, green tea) by herbalists/markets in the city centres of Afyonkarahisar and Kütahya. In the study, the levels of metal content, Total Antioxidant Status (TAS), Total Oxidant Status (TOS), and Oxidative Stress Index (OSI) were determined. Metal contents were determined using the ICP-OES instrument. Metal contents were determined using the ICP-OES instrument. As a result of the research, although it was determined that the plant samples did not contain arsenic (As), antimony (Sb), selenium (Se), different levels of Be, Cd, Cr, Co, Cu, Fe, Pb, Li, Mg, Mn, Mo, Ni, Sr, Tl, Ti, V, Zn It was seen at the end of the analysis that it contains. The highest TAS, TOS and OSI values were detected in green tea samples. There is a statistical difference between TAS, TOS, and OSI values (p < 0.05). As a result, the unconscious use of herbal teas should be avoided; if used carelessly, they can cause adverse health effects, and specific standards for human nutrition should be set for each plant species.

Keywords

• Green tea
• Heavy metals
• Herbal tea
• Linden
• Sage
• Thyme

References

1. Acar, S. (2019). Şanlıurfa’da Tüketilen Siyah Çay Çeşitlerinin Ağır Metal İçeriklerinin Saptanması, Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Şanlıurfa.
2. Akçakaya, F.G. (2018). Bazı Bitki çaylarının farklı demleme sıcaklığı ve depolama koşullarına bağlı olarak biyoaktif özelliklerinde meydana gelen değişimlerin belirlenmesi. Adana Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 4s, Adana.
3. Akdağ, G., Hazman, Ö., Aksoy, L., Savrık, M., Büyükben, A., Yılmaz, M. A., Cakir, O., & Kara, R. (2024). Phytochemical composition, antimicrobial, antioxidant, and wound healing activities of Thermopsis turcica. Zeitschrift für Naturforschung. C, Journal of Biosciences, 80(5-6), 261–274. https://doi.org/10.1515/znc-2024-0102
4. Akram, M., Laila, U., Zainab, R., Itoandon, E. (2022). Herbal Treatment of Chest Pain International Journal of Multidisciplinary Research and Development, 9(12), 93–95.
5. Balkır, Ş., Hazman, Ö., Aksoy, L., Yılmaz, M.A., Çakır, O., Kara, R. ve diğerleri. (2023). Phytochemical profile, antioxidant and antimicrobial potency of aerial parts of Salvia tomentosa Miller. Acta Chimica Slovenica, 70(2), 218-225. https://doi.org/10.17344/acsi.2023.8008
6. Bedir, N. (2010). Açık ve Paket Çaylarda Bulunan Ağır Metallerin ICP-OES ile Analizleri, Sakarya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Sakarya.
7. Erol, I., Hazman, Ö., Aksu, M., & Bulut, E. (2022). Synergistic effect of ZnO nanoparticles and hesperidin on the antibacterial properties of chitosan, Journal of Biomaterials Science. Polymer edition, 33(15), 1973–1997. https://doi.org/10.1080/09205063.2022.2099668
8. Hazman, Ö., Aksoy, L., Büyükben, A., Kara, R., Kargioğlu, M., Kumral, Z.B., & Erol, I. (2021). Evaluation of antioxidant, cytotoxic, antibacterial effects and mineral levels of Verbascum lasianthum Boiss. Ex Bentham. Anais da Academia Brasileira de Ciências, 93(supl. 4), e20210865. https://doi.org/10.1590/0001-3765202120210865

9. Hazman, Ö., Evin, H., Bozkurt, M.F. Ciğerci İ.H. (2022). Two faces of arbutin in hepatocellular carcinoma (HepG2) cells: Anticarcinogenic effect in high concentration and protective effect against cisplatin toxicity through its antioxidant and anti-inflammatory activity in low concentration. Biologia, 77, 225–239. https://doi.org/10.1007/s11756-021-00921-8
10. Kaya, D.B. (2006). Piyasada satışa sunulan bazı bitkisel çayların mikrobiyolojik kalitesi. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
11. Korkmaz, N., Dayangaç, A., Sevindik, M. (2021). Galium aparine’nin antioksidan, antimikrobiyal ve antiproliferatif aktiviteleri. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, 45(3), 554–564. https://doi.org/10.33483/jfpau.977776
12. Leblebici, S., Bahtiyar S.D., Özyurt, M.S. (2012). Kütahya aktarlarında satılan bazı tıbbi bitkilerin ağır metal miktarlarının incelenmesi, Dumlupınar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 29(1), 1302-3055.
13. Mohammed, F.S., Dastan, T., Sevindik, M., Selamoğlu, Z. (2019). Erzincan bölgesinde toplanan Satureja hortensis bitkisinin antioksidan, antimikrobiyal aktivite veterapotik profilinin belirlenmesi, Cumhuriyet Tıp Dergisi, 41(3), 558-562.
14. Mohammed, F.S., Korkmaz, N., Doğan, M., Şabik, A.E., Sevindik, M. (2021). Glycyrrhiza glabra’ nın bazı tıbbi özellikleri (Meyan Kökü), Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, 45(3), 554–564.
15. Okut, N. (2019). Van ilinden seçilmiş bazı tıbbi bitkilerin ağır metal içerikleri, Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 533-544. https://doi.org/10.21597/jist.491129
16. Özer, Z., Tursun, N., Önen, H. (2001). Yabancı otlarla sağlıklı yaşam (Gıda ve Tedavi). 4Renk Yayınları, Ankara, s:133. ISBN: 975-8205-08-0
17. Pohl, P., Bielawska-Pohl, A., Dzimitrowicz, A., Greda, K., Jamroz, P., Lesniewicz, A. (2018). Understanding element composition of medicinal plants used in herbalism: A case study by analytical atomic spectrometry. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 159, 262–271. https://doi.org/10.1016/j.jpba.2018.06.017
18. Rajan, J., Singh, K., Kumar, S., Mishra, R.K. (2014). Trace elements content in the selected medicinal plants used for curing skin diseases by the natives of Mizoram, India, Asian Pacific Journal of Tropical Medicine, 7, 410–414. https://doi.org/10.1016/S1995-7645(14)60267-4
19. Tavli, Ö. F., Aobuliaikemu, N., Hazman, Ö., Büyükben, A., Gazioğlu, İ. & Eroğlu-Özkan, E. (2025). Safety Data on Hypericum perforatum L. products: Phenolic profiles, antioxidant activity, and trace element assessment. Journal of Research in Pharmacy, 28(6), 1861–1868. https://doi.org/10.29228/jrp.859
20. Tavlı, Ö., Hazman, Ö., Büyükben, A., Yılmaz, F., Çelik, B., Özkan, E. (2020). İstanbul aktarlarında satılan Hypericum perforatum örneklerinin farmakognozik açıdan incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, 44(2), 265–280. https://doi.org/10.33483/jfpau.686546
21. Üstü, Y., Uğurlu, M. (2018). Fitoterapide Bitkisel Çaylar. Ankara Medical Journal, 1, 137–40.