Evaluation of nutrient profiling systems of local dishes of Gaziantep and Hatay provinces by different methods
Öz
The globalizing world, developments in the field of science and technology, and an intense work tempo, particularly a lack of time dedicated to nutrition, collectively contribute to a societal shift towards a "fast food" style of nutrition. These types of foods are energy-dense, low in nutritional value, high in salt and saturated fat, and made by using unhealthy cooking methods. With the consumption of more energy-dense, ready-made products that replace the natural foods found in traditional cuisines, the incidence of chronic diseases such as obesity, diabetes, heart disease, hypertension, and cancer has been increased in society (1). It is widely acknowledged that nutrition-related non-communicable chronic diseases represent the most significant causes of mortality and morbidity worldwide. Nutrition-related chronic diseases account for approximately 60% of all deaths worldwide. It has been stated by the World Health Organization (WHO) that nutrients such as fat, saturated fatty acids, trans fatty acids, sugar, and salt/sodium consumed in excessive amounts from the diet are potential risk factors for development of chronic diseases (2). National and international strategies have been developed to reduce potential risk factors that are previously mentioned. The common objective of these strategies is to facilitate the selection of healthy foods in society, to direct society towards healthy food choices, and to raise consumer awareness in order to promote healthy food choices. In this regard, nutrient pattern plans or profiles are created to enable consumers to make healthy food choices and to clarify the term quality food. Nutrient patterning is the science of classifying or ranking foods according to their nutritional composition for the prevention of disease and promotion of health (3). Nutrient pattern profiles have been developed to assist consumers in food selection, to define the suitability of health claims of products, to ensure better and clearer nutritional labeling, and to evaluate nutritional quality (4). When local cuisines are considered in terms of nutrition and health, they are generally evaluated subjectively in line with healthy nutrition principles. The advent of various nutrient pattern profiles in recent years has facilitated objective evaluation of the nutritional value of foods and beverages. Therefore, this study aimed to objectively evaluate local dishes in Gaziantep and Hatay cuisine using five different nutritional element pattern profiles.
Anahtar Kelimeler
Gaziantep ve Hatay ili yöresel yemeklerinin besin ögesi örüntü profillerinin farklı yöntemlerle değerlendirilmesi
Öz
ÖZET
Bu çalışma, geleneksel Gaziantep ve Hatay mutfaklarındaki yöresel tariflerin beş farklı besin ögesi örüntü profiliyle objektif olarak değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada NRF 9.3 modeli, FSA-Ofcom-WXY modeli, SAIN-LIM sistemi, NUTRI-SCORE ve Choices Program (Uluslararası Sağlıklı Seçimler Modeli) uygulanmıştır. Yedi yemek grubu başlığında Hatay mutfağından 48, Gaziantep mutfağından 46 tarif değerlendirilmiştir. NRF 9.3’e göre, Gaziantep iline ait yemek gruplarında en yüksek puanı mezeler-salatalar-piyazlar, en düşük puanı tatlılar - reçeller ve Hatay iline ait yemek gruplarında ise en yüksek puanı sebze yemekleri, en düşük puanı tatlılar-reçeller almıştır. FSA-Ofcom-WXY’e göre, tariflerin Gaziantep ili için %69,6’sı, Hatay ili için ise %77,1’i daha sağlıklı olarak tanımlanmıştır. SAIN-LIM’e göre; Gaziantep ili tariflerinin %36,9’u tercih edilebilir olarak tanımlanırken, bu oran Hatay ili tariflerinde %54,2’dir. NUTRI-SCORE’a göre; Gaziantep ve Hatay illerine ait farklı yemek tariflerinin sırasıyla %36,9 ve %54,2’si A, %19,6 ve %12,5’i B, %32,6 ve %18,7’si C, %10,9 ve %14,6’sı D kategorilerinde sınıflandırılmış, E kategorisinde tarif saptanmamıştır. Uluslararası Sağlıklı Seçimler modeline göre, Gaziantep ili et yemeklerinin %6,25’i, bulgurlu, pirinçli yemeklerin %37,5’i, meze, salata ve piyazların %66,7’si kriterlere uygun bulunmuş; sebze yemekleri, çorbalar, tatlı-reçeller ve hamur işleri uygun bulunmamıştır. Hatay ili sebze yemeklerinin %80’i, bulgurlu, pirinçli yemeklerin %40’ı, meze, salata ve piyazların %8,3’ü, çorbaların %33,3’ü Uluslararası Sağlıklı Seçimler modelinin kriterlerine uygun olarak değerlendirilmiştir. Ancak et yemekleri, tatlı-reçeller ve hamur işleri kriterlere uygun değildir. Sonuç olarak; besin ögesi örüntü profilleri yemek tariflerinin değerlendirilmesi için bilimsel temelli araçlardır. Gaziantep ve Hatay illerine ait yöresel tarifler özellikle eklenmiş yağ, şeker, tuz, posa içeriği ve porsiyon büyüklüğü açısından ele alınmalı, tariflerde düzenlemeler yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler
