Derleme

UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR

Cilt: 50 Sayı: 2 19 Mayıs 2026
PDF İndir
EN TR

UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR

Öz

Amaç: İnsan Genom Projesi ile insan DNA’sını oluşturan baz çiftleri ortaya çıkartıldığında, genomun sadece %2-3’lük kısmının mRNA’ya çevrildiği, %10-18’lik kısmının ise protein sentezine yardımcı RNA’ları kodladığı belirlenmiştir. Genomun geriye kalan yaklaşık %80-87’lik kısmı ise ‘Çöp DNA’ olarak adlandırılmıştır.  Daha sonraki süreçte, çöp olarak adlandırılan bu bölgeler üzerine yapılan çalışmalarda, protein kodlamayan ancak transkripsiyon sonrası gen düzenlenmesinde görev alan RNA’lar keşfedilmiştir. Kodlamayan RNA’lar (ncRNAs); biyolojik reaksiyonların katalizlenmesinden hücresel savunmaya, gelişimsel süreçlerden hücresel cevaba kadar pek çok göreve sahiptir. Çalışmalar uzun kodlamayan RNA (long non-coding RNA, lncRNA)’ların gen ekspresyonunun kontrolünde, gelişim ve farklılaşma gibi hücresel süreçlerde anahtar rollere sahip olduklarını göstermiştir. lncRNA’larda meydana gelen bozuklukların; kanserler, nörodejeneratif hastalıklar, mitokondriyal hastalıklar, immün yetmezlik hastalıkları ve kardiyovasküler hastalıklar gibi birçok hastalığın patogenezinde rol oynadığı yapılan çalışmalarda görülmüştür. Gerçekleştirilen çalışmalara göre lncRNA’lar, yeni tedavi yaklaşımlarında hem terapötik hedef hem de biyobelirteç olabilme kapasiteleri ile ilaç geliştirme ve tasarlama yaklaşımında umut verici olarak görülmektedir. lncRNA’ların bitki bağışıklığında ve çevredeki değişikliklere tepkide önemli işlevlere hizmet ettiği de düşünülmektedir. Bazı lncRNA’ların bitkilerde doku farklılaşması ve gelişiminin kontrolü, sinyal iletimi, abiyotik ve biyotik stres gibi çevresel etmenlere verilen cevaplarda rol oynadığı görülmüştür.

Sonuç ve Tartışma: Bu derlemede uzun kodlamayan RNA’ların canlı biyolojisi üzerindeki düzenleyici fonksiyonlarının anlaşılmasındaki son gelişmelere değinilmiştir. 

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Moraes, F., Góes, A. (2016). A decade of human genome project conclusion: Scientific diffusion about our genome knowledge. Biochemistry and Molecular Biology Education, 44(3), 215-223. [CrossRef]
  2. 2. Richard Boland, C. (2017). Non-coding RNA: It’s not junk. Digestive Diseases and Sciences, 62, 1107-1109. [CrossRef]
  3. 3. Luo, Y., Hitz, B.C., Gabdank, I., et al. (2020). New developments on the Encyclopedia of DNA Elements (ENCODE) data portal. Nucleic Acids Research, 48(D1), 882-889. [CrossRef]
  4. 4. Snyder, M.P., Gingeras, T.R., Moore, J.E., et al. (2020). Perspectives on ENCODE. Nature, 583(7818), 693-698.
  5. 5. Binici, N.C., Şahbudak, B. (2023). Otizm spektrum bozukluklarında epigenetik değişiklikler: Kısa kodlamayan RNA'lara genel bakış. Turkish Journal of Child & Adolescent Mental Health, 30(2), 117-122.
  6. 6. Bayoğlu, B., Cengiz, M. (2017). Kalp ve damar hastalıklarında uzun kodlanmayan RNA transkriptlerinin rolleri. Bezmialem Science, 5(2), 74-79.
  7. 7. Herman, A.B., Tsitsipatis, D., Gorospe, M. (2022). Integrated lncRNA function upon genomic and epigenomic regulation. Molecular Cell, 82(12), 2252-2266. [CrossRef]
  8. 8. Bridges, M.C., Daulagala, A.C., Kourtidis, A. (2021). LNCcation: lncRNA localization and function. Journal of Cell Biology, 220(2), e202009045. [CrossRef]

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Farmakogenomik, Farmasotik Biyoteknoloji, Klinik Farmakoloji ve Terapötikler

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

13 Mayıs 2026

Yayımlanma Tarihi

19 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

14 Mart 2025

Kabul Tarihi

25 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 50 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Ünal, N., Aras, S., & Büyük, İ. (2026). UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR. Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University, 50(2), 443-456. https://doi.org/10.33483/jfpau.1658047
AMA
1.Ünal N, Aras S, Büyük İ. UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR. Ankara Ecz. Fak. Derg. 2026;50(2):443-456. doi:10.33483/jfpau.1658047
Chicago
Ünal, Neslihan, Sümer Aras, ve İlker Büyük. 2026. “UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR”. Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University 50 (2): 443-56. https://doi.org/10.33483/jfpau.1658047.
EndNote
Ünal N, Aras S, Büyük İ (01 Mayıs 2026) UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR. Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University 50 2 443–456.
IEEE
[1]N. Ünal, S. Aras, ve İ. Büyük, “UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR”, Ankara Ecz. Fak. Derg., c. 50, sy 2, ss. 443–456, May. 2026, doi: 10.33483/jfpau.1658047.
ISNAD
Ünal, Neslihan - Aras, Sümer - Büyük, İlker. “UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR”. Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University 50/2 (01 Mayıs 2026): 443-456. https://doi.org/10.33483/jfpau.1658047.
JAMA
1.Ünal N, Aras S, Büyük İ. UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR. Ankara Ecz. Fak. Derg. 2026;50:443–456.
MLA
Ünal, Neslihan, vd. “UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR”. Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University, c. 50, sy 2, Mayıs 2026, ss. 443-56, doi:10.33483/jfpau.1658047.
Vancouver
1.Neslihan Ünal, Sümer Aras, İlker Büyük. UZUN KODLAMAYAN RNA’LAR (lncRNA’LAR) VE CANLILARDAKİ ETKİ BİÇİMLERİ: YENİ YAKLAŞIMLAR. Ankara Ecz. Fak. Derg. 01 Mayıs 2026;50(2):443-56. doi:10.33483/jfpau.1658047

Kapsam ve Amaç

Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, açık erişim, hakemli bir dergi olup Türkçe veya İngilizce olarak farmasötik bilimler alanındaki önemli gelişmeleri içeren orijinal araştırmalar, derlemeler ve kısa bildiriler için uluslararası bir yayım ortamıdır. Bilimsel toplantılarda sunulan bildiriler supleman özel sayısı olarak dergide yayımlanabilir. Ayrıca, tüm farmasötik alandaki gelecek ve önceki ulusal ve uluslararası bilimsel toplantılar ile sosyal aktiviteleri içerir.