Tek doz metotreksat modelinde dexpanthenolün nöroprotektif etkileri: dişi fare çalışması

Öz

Amaç: Ektopik gebelikte yaygın kullanılan metotreksatın (MTX) nörotoksik etkileri öğrenme ve hafıza bozukluklarına yol açabilir. Bu çalışma, tek doz MTX uygulaması sonrası ortaya çıkan bilişsel ve duygudurum değişikliklerine karşı deksapantenolün (DEX) olası koruyucu etkilerini araştırmayı amaçladı. Gereç ve Yöntemler: Dişi fareler üç gruba ayrıldı (n=7/grup): Kontrol (SF), MTX (40 mg/kg, i.p.) ve MTX+DEX (DEX 500 mg/kg, i.p., MTX’ten 1 saat önce). MTX enjeksiyonundan 24 saat sonra açık alan (OF), kuyruk süspansiyon testi (TST) ve yeni nesne tanıma (NOR) testleri uygulandı. Veriler tek yönlü ANOVA ve Tukey testi ile değerlendirildi (p<0,05). Bulgular: MTX, OF’de merkezde kalma süresini azalttı ve TST’de hareketsizlik süresini artırdı; NOR ayrım indeksinde düşüşe yol açtı. DEX, bu MTX‑ilişkili etkileri anlamlı olarak hafifletti; anksiyete ve depresyon benzeri davranışları azalttı ve bilişsel performansı iyileştirdi. Sonuç: DEX, tek doz MTX uygulaması sonrası gelişen anksiyete/dep. benzeri davranışlar ve bilişsel bozulmaya karşı nöroprotektif etki göstermiştir. Bulgular, kemoterapiye bağlı nörotoksisiteyi azaltmada DEX’in potansiyel bir tedavi seçeneği olabileceğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: metotreksat; deksapantenol; anksiyete; depresyon; bilişsel işlev; fare

Anahtar Kelimeler

• Anksiyete
• bilişsel bozukluk
• depresyon
• deksapantenol
• metotreksat

Neuroprotection by dexpanthenol in a single‑dose methotrexate mouse model

Öz

Aim: Methotrexate (MTX) used in ectopic pregnancy can induce neurotoxicity and cognitive deficits. We evaluated whether dexpanthenol (DEX) mitigates anxiety‑/depression‑like behaviors and learning/memory impairment following single‑dose MTX. Materials and Methods: Female mice were assigned to three groups (n=7/group): Control (saline), MTX (40 mg/kg, i.p.), and MTX+DEX (500 mg/kg, i.p., 1 h before MTX). Twenty‑four hours after MTX, animals underwent open field (OF), tail suspension (TST), and novel object recognition (NOR) tests. Data were analyzed by one‑way ANOVA with Tukey’s post hoc test (α=0.05). Results: MTX reduced time spent in the OF center, increased immobility in TST, and lowered the NOR discrimination index. DEX significantly attenuated these MTX‑induced changes, decreasing anxiety‑/depression‑like behaviors and improving cognitive performance. Conclusion: DEX shows neuroprotective effects against single‑dose MTX‑induced behavioral and cognitive deficits in female mice, supporting its potential to mitigate chemotherapy‑related neurotoxicity. Keywords: methotrexate; dexpanthenol; anxiety; depression; cognitive function; mice

Anahtar Kelimeler

• Anxiety
• cognitive impairment
• depression
• dexpentanol
• methotrexate

Kaynakça

1. 1 Hendriks, E., Rosenberg, R. & Prine, L. (2020). Ectopic Pregnancy: Diagnosis and Management. American Family Physician, 101(10), 599–606. 2 Kazeminava, F., Javanbakht, S., Latifi, Z., Rasoulzadehzali, M., Abbaszadeh, M., Alimohammadzadeh, B., Mahdipour, M., Fattahi, A., Hamishehkar, H., Adibag, Z. & Nouri, M. (2024). Ultrasound-assisted encapsulating folic acid- based carbon quantum dots within breast cancer cell-derived exosomes as a co-receptors-mediated anticancer nanocarrier for enhanced breast cancer therapy. Scientific