YAYIN ETİĞİ, YAYIN POLİTİKASI VE PAYDAŞLARIN SORUMLULUKLARI
JGTTR (Journal of Global Tourism and Technology Research), yayın süreçlerinde bilimsel dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık, hesap verebilirlik ve akademik özgürlüğü esas alır. Dergi; yayın etiği, editöryal süreçler, hakemlik, çıkar çatışmaları, etik kurul, telif/lisans, açık erişim ve düzeltme-geri çekme süreçlerinde ulusal ve uluslararası akademik yayıncılık standartlarını gözetir. Bu kapsamda JGTTR, TR Dizin dergi değerlendirme ölçütlerini, COPE (Committee on Publication Ethics) ve ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) tarafından yayımlanan ilke ve rehberleri ve YÖK tarafından yayımlanan “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber”i dikkate alır.
JGTTR, turizm, gastronomi, seyahat, rehberlik, ağırlama, destinasyon, sürdürülebilirlik ve turizmle ilişkili disiplinlerde özgün bilimsel çalışmaları yayımlar. Derginin yayın dili Türkçe ve İngilizcedir. JGTTR yılda iki sayı olarak Mart ve Ekim aylarında yayımlanır. Dergide yayımlanan tüm bilimsel çalışmalar, editöryal ön inceleme sonrasında çift taraflı kör hakemlik sürecine alınır.
1. Editörlerin Sorumlulukları
Editörler, dergiye gönderilen çalışmaları yalnızca bilimsel nitelik, özgünlük, yöntemsel yeterlilik, alan katkısı ve derginin amaç-kapsamına uygunluk bakımından değerlendirir. Yazarların unvanı, kurumu, cinsiyeti, etnik kökeni, siyasi görüşü, dini inancı veya benzeri kişisel özellikleri değerlendirme sürecinde dikkate alınmaz.
Editörler, editöryal bağımsızlık ilkesine bağlıdır. Bir makalenin kabulü, reddi veya revizyonu konusunda yayınevi, sponsor, kurum veya üçüncü kişiler editöryal kararlara müdahale edemez.
Editörler, gönderilen tüm çalışmaların gizliliğini korur. Hakemlik sürecine ilişkin bilgi ve belgeler yalnızca ilgili editörler, yazarlar, hakemler ve gerekli durumlarda yayın kurulu ile paylaşılır.
Editörler, etik ihlal şüphesi, intihal, veri uydurma, veri tahrifatı, dilimleme, yinelenen yayın, uygunsuz yazarlık, çıkar çatışmasının gizlenmesi, hakemlik manipülasyonu veya benzeri durumlarda COPE rehberleri ve akış şemalarını esas alarak gerekli işlemleri yürütür. Gerekli görüldüğünde açıklama talep eder, değerlendirme sürecini durdurur, makaleyi reddeder, düzeltme yayımlar, geri çekme işlemi başlatır veya ilgili kurumları bilgilendirir.
Editörler, derginin internet sitesinde yayın politikaları, hakemlik modeli, açık erişim durumu, ücret politikası, telif ve lisans bilgileri, etik ilkeler, şikâyet ve itiraz mekanizması, düzeltme ve geri çekme politikası gibi bilgilerin açık, güncel ve erişilebilir biçimde yer almasını sağlar.
2. Yazarların Sorumlulukları
Yazarlar, dergiye gönderdikleri çalışmaların özgün olduğunu, daha önce yayımlanmadığını ve değerlendirme için başka bir dergiye eş zamanlı olarak sunulmadığını kabul eder.
Yazarlar, araştırmanın amacı, yöntemi, bulguları ve sonuçlarını doğru, açık ve doğrulanabilir biçimde raporlamakla yükümlüdür. Gerekli görüldüğünde ham veri, etik kurul izni, ölçek kullanım izni, telif izni, araştırma fon bilgisi ve diğer destekleyici belgeler editörlük tarafından talep edilebilir.
Yazarlık, yalnızca çalışmaya anlamlı ve doğrudan akademik katkı sunan kişilerle sınırlı olmalıdır. Yazarlık ölçütlerini karşılamayan kişiler yazar olarak gösterilemez; katkı sunan ancak yazarlık ölçütünü karşılamayan kişiler ise uygun biçimde teşekkür kısmında belirtilebilir.
Yazarlar; finansal destek, proje numarası, kurum desteği, danışmanlık, şirket ilişkisi, patent, ticari bağ veya tarafsızlığı etkileyebilecek her türlü kişisel/kurumsal ilişkiyi açıkça beyan etmelidir. Çıkar çatışması bulunmaması halinde bu durum da ayrıca belirtilmelidir.
Yazarlar, hakem ve editör değerlendirmelerine bilimsel üslup içinde, süresi içinde ve gerekçeli biçimde yanıt vermekle yükümlüdür. Revizyon sürecinde yapılan tüm değişiklikler sistematik olarak açıklanmalıdır.
Yazarlar yayımlanmış çalışmalarında önemli bir hata veya etik sorun fark etmeleri halinde bunu gecikmeksizin editörlüğe bildirmek ve gerekli düzeltme, geri çekme veya açıklama süreçlerinde editörlükle iş birliği yapmak zorundadır.
3. Hakemlerin Sorumlulukları
Hakemler, yalnızca uzmanlık alanlarına giren çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir. Değerlendirmeyi süresi içinde tamamlayamayacak veya çalışmada çıkar çatışması bulunduğunu düşünen hakemler, daveti gecikmeksizin reddetmelidir.
Hakemler, değerlendirme sürecinde kendilerine iletilen çalışmaları gizli belge olarak kabul eder. Editör izni olmaksızın makaleyi üçüncü kişilerle paylaşamaz, tartışamaz, kişisel araştırmalarında kullanamaz ve değerlendirme sürecinde elde ettiği bilgileri kişisel çıkarı için kullanamaz.
Hakem raporları nesnel, yapıcı, bilimsel ve gerekçeli olmalıdır. Yazarları hedef alan küçük düşürücü, kişisel veya ayrımcı ifadeler kabul edilmez.
Hakemler; ilgili ancak atlanmış kaynakları, olası benzerlikleri, etik ihlal şüphelerini, veri güvenirliği sorunlarını ve çıkar çatışmalarını editörlüğe bildirmekle yükümlüdür.
4. Akademik Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı Politikası
JGTTR, akademik yapay zekâ ve üretken yapay zekâ araçlarının bilimsel araştırma ve yazım süreçlerinde sınırlı, şeffaf, denetlenebilir ve etik ilkelere uygun biçimde kullanılabileceğini kabul eder. Ancak yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez; çünkü bu araçlar bilimsel içeriğin doğruluğu, özgünlüğü, etik uygunluğu ve hukuki sonuçları bakımından sorumluluk üstlenemez.
Yazarlar; dil düzeltme, yazım denetimi, çeviri, özetleme, kaynak düzenleme veya sınırlı teknik destek gibi amaçlarla kullandıkları yapay zekâ araçlarını gerekli görülen durumlarda makalenin yöntem kısmında, teşekkür/not bölümünde ve/veya editöre sunulan açıklamada şeffaf biçimde beyan etmelidir. Beyanda en azından kullanılan aracın adı, sürümü, hangi aşamada ve hangi amaçla kullanıldığı belirtilmelidir.
Yapay zekâ kullanımı; araştırma verilerinin uydurulması, tahrif edilmesi, sahte kaynak oluşturulması, hakem raporunun veya bilimsel değerlendirmenin yerine geçirilmesi, insan katkısını ortadan kaldıracak ölçüde metin/bulgular üretilmesi veya araştırmacı sorumluluğunu devretme amacıyla kullanılamaz.
Yazarlar, yapay zekâ araçlarıyla oluşturulan veya düzenlenen tüm içeriklerin doğruluğunu, tarafsızlığını, kaynak uygunluğunu, etik uygunluğunu ve özgünlüğünü bizzat kontrol etmekle yükümlüdür. Yapay zekâ çıktılarının yol açabileceği yanlış bilgi, uydurma kaynak, önyargı, gizlilik ihlali veya telif ihlali gibi sonuçların sorumluluğu yazarlara aittir.
İnsan katılımcılara, kişisel verilere, kurum içi belgelere, gizli hakemlik materyallerine veya yayımlanmamış metinlere ilişkin içerikler; veri güvenliği, mahremiyet, telif ve gizlilik yükümlülükleri gözetilmeden açık yapay zekâ sistemlerine yüklenemez.
Editörler ve hakemler de gizlilik yükümlülüğü altındadır. Değerlendirme için kendilerine iletilen makaleleri, ek dosyaları veya hakem raporlarını, yazarın açık izni ve editörlüğün onayı olmaksızın dış yapay zekâ araçlarına yükleyemez.
JGTTR, akademik yapay zekâ kullanımında YÖK’ün etik rehberinde vurgulanan şeffaflık, özen, dürüstlük, mahremiyetin korunması, hesap verebilirlik ve insan sorumluluğu ilkelerini benimser; ayrıca COPE’un yapay zekâya ilişkin yayın etiği yaklaşımını esas alır.
5. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler
Aşağıdaki eylemler etik ihlal olarak değerlendirilir:
İntihal: Başkalarının fikir, veri, yöntem, yorum, şekil, tablo veya metinlerini uygun atıf vermeden kullanmak.
Sahtecilik: Gerçekte var olmayan veri veya bulgu üretmek.
Çarpıtma: Araştırma verilerini, kayıtları, analizleri veya sonuçları kasıtlı biçimde değiştirmek, seçici raporlamak veya yanıltıcı biçimde sunmak.
Yinelenen yayın / mükerrer yayın: Aynı ya da büyük ölçüde benzer içeriği birden fazla yerde yayımlamak veya değerlendirmeye sunmak.
Dilimleme: Tek bir araştırmayı bütünlüğünü bozacak şekilde parçalara ayırarak uygunsuz biçimde birden fazla yayına dönüştürmek.
Haksız yazarlık: Katkısı olmayan kişileri yazar göstermek, katkısı olan kişileri dışlamak veya yazar sırasını uygunsuz biçimde değiştirmek.
Çıkar çatışmasını gizlemek: Bilimsel tarafsızlığı etkileyebilecek ilişkileri beyan etmemek.
Hakemlik sürecini manipüle etmek: Sahte hakem önermek, kimlik gizlemek, değerlendirme sürecini yanıltmak veya etik dışı biçimde etkilemeye çalışmak.
Etik kurul, açık rıza, kurum izni, telif izni veya veri kullanım izni gereken durumlarda bu izinleri almadan araştırma yürütmek ya da yayımlamak.
Kişisel verileri, gizli belgeleri veya katılımcı bilgilerini etik ve hukuki yükümlülüklere aykırı biçimde kullanmak.
6. Etik Kurul Politikası
İnsan katılımcılarla yürütülen nicel, nitel, karma yöntemli, deneysel, klinik, gözlemsel, anket, görüşme, odak grup, ölçek geliştirme/uyarlama ve benzeri araştırmalar ile hayvanlar üzerinde yürütülen araştırmalar için gerekli durumlarda etik kurul onayı alınmalıdır.
Etik kurul izni gerektiren çalışmalarda; kurul adı, karar tarihi ve karar/izin numarası makalenin yöntem bölümünde ve uygun görülen künye alanında açıkça belirtilmelidir. Gerekli hallerde katılımcı onamı, kurum izni, veri kullanım izni ve ölçek kullanım izni bilgileri de beyan edilmelidir.
Etik kurul izni gerekmeyen çalışmalarda, bunun gerekçesi yazar tarafından açıkça belirtilmeli; nihai değerlendirme yetkisi editörlüğe ait olmalıdır.
7. Değerlendirme Süreci
Dergiye gönderilen çalışmalar öncelikle editöryal ön incelemeye alınır. Bu aşamada amaç-kapsam uyumu, bilimsel asgari yeterlilik, yazım kurallarına uygunluk, anonimleştirme, etik beyanlar, telif/lisans belgeleri ve benzerlik raporu kontrol edilir.
Ön incelemeyi geçen çalışmalar, konuya uygun bir editör tarafından yönetilen çift taraflı kör hakemlik sürecine alınır. Her bilimsel çalışma, tercihen farklı kurumlardan en az iki bağımsız hakem tarafından değerlendirilir.
Hakem raporları doğrultusunda makale için “kabul”, “küçük düzeltme”, “büyük düzeltme” veya “ret” kararı verilebilir. Gerekli görüldüğünde ek hakem atanabilir. Nihai karar editörlüğe aittir.
Yazarlar, revizyon taleplerini belirtilen süre içinde gerekçeli cevap mektubu ile birlikte sisteme yüklemelidir. Süresi içinde yüklenmeyen revizyonlar editöryal değerlendirmeye bağlı olarak işlemden kaldırılabilir.
8. Benzerlik Taraması Politikası
JGTTR’ye gönderilen tüm çalışmalar iThenticate, Turnitin veya benzeri akademik benzerlik tespit yazılımlarıyla taranabilir. Editörlük, benzerlik oranının yanı sıra benzerliğin niteliğini, kaynağını ve metin içindeki bağlamını birlikte değerlendirir.
Kaynakça, yöntemsel kalıp ifadeler ve uygun alıntılar dışında kalan yüksek benzerlik, usulsüz alıntı, aşırı öz alıntı veya metin geri dönüşümü tespit edilmesi halinde çalışma yazara iade edilebilir, revizyon istenebilir ya da doğrudan reddedilebilir.
Yazarlar, gönderim sırasında benzerlik raporu talep edilmesi halinde sisteme yüklemekle yükümlüdür. Benzerlik değerlendirmesinde nihai yetki editörlüğe aittir.
9. Açık Erişim, Telif ve Lisans Politikası
Açık Erişim Politikası
Journal of Global Tourism and Technology Research (JGTTR), açık erişim yayıncılık modelini benimsemektedir. Dergide yayımlanan tüm içerikler, herhangi bir ücret, abonelik veya erişim engeli olmaksızın okuyuculara ücretsiz olarak sunulmaktadır. Okuyucular, yayımlanan makalelerin tam metinlerine serbestçe erişebilir; bu içerikleri okuyabilir, indirebilir, kopyalayabilir, paylaşabilir ve uygun atıf vermek koşuluyla kullanabilir.
JGTTR, bilginin kamusal dolaşımını, akademik görünürlüğü ve bilimsel etkiyi artırmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle dergi, araştırma çıktılarının açık, şeffaf ve erişilebilir biçimde yayılmasını desteklemektedir.
Telif ve Lisans Politikası
JGTTR’de yayımlanan makalelerin telif hakkı yazarlara aittir. Yazarlar, çalışmalarını JGTTR’de yayımlanmak üzere göndermekle, dergiye eserin ilk yayımlama hakkını vermiş sayılır.
Dergide yayımlanan tüm makaleler, aksi belirtilmedikçe, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) kapsamında lisanslanır. Bu lisans, uygun atıf verilmesi koşuluyla, eserlerin paylaşılmasına, çoğaltılmasına, dağıtılmasına, yeniden kullanılmasına ve uyarlanmasına izin verir.
Yazarlar, çalışmanın özgünlüğünden, içerdiği tüm görüş, bulgu ve değerlendirmelerden, ayrıca kullanılan tablo, şekil, görsel, ölçek, veri seti ve benzeri materyaller için gerekli izinlerin alınmasından sorumludur. Üçüncü taraf materyallerin kullanımında doğabilecek telif ihlallerine ilişkin hukuki ve etik sorumluluk yazarlara aittir.
JGTTR, yayımlanan her makalenin lisans bilgisini makale künyesinde ve/veya tam metin dosyasında açık biçimde belirtir.
10. Çıkar Çatışması, Şikâyet ve İtiraz Politikası
Yazarlar, editörler ve hakemler değerlendirme sürecini etkileyebilecek her türlü çıkar çatışmasını editörlüğe bildirmelidir. Çıkar çatışması bulunan kişiler ilgili süreçte görev alamaz veya editoryal değerlendirme ile süreç yeniden düzenlenir.
JGTTR, yazarlardan, hakemlerden ve okuyuculardan gelen şikâyet ve itirazları tarafsız biçimde inceler. Şikâyetler; hakemlik süreci, editöryal karar, etik ihlal, çıkar çatışması, gecikme, uygunsuz dil veya yayın sonrası sorunlar hakkında olabilir.
İtiraz ve şikâyetler gerekçeli biçimde editörlüğe yazılı olarak iletilmelidir. Başvurular, editöryal kurul tarafından incelenir; gerekli görüldüğünde yayın kurulu, etik kurul, hakem veya ilgili kurum görüşü alınır. Süreç boyunca COPE ilkeleri esas alınır.
11. Düzeltme, Geri Çekme ve Yayın Sonrası İşlemler
Yayımlanmış bir makalede önemli hata, etik sorun, veri güvenirliği problemi, intihal, uygunsuz yazarlık veya başka bir ağır ihlal saptanması halinde JGTTR; düzeltme, editoryal not, endişe bildirimi veya geri çekme kararı alabilir.
Geri çekme ve düzeltme işlemleri şeffaf biçimde yürütülür; kayıt bütünlüğü korunur; gerekli durumlarda makalenin elektronik kaydı üzerinde durum bilgisi açıkça gösterilir.
12. Kişisel Verilerin Korunması ve Gizlilik
JGTTR; yazar, hakem, editör ve katılımcılara ait kişisel verileri yalnızca yayıncılık faaliyetleri kapsamında ve ilgili mevzuata uygun biçimde işler. Kişisel veriler, üçüncü kişilerle hukuki zorunluluklar dışında paylaşılmaz.
İnsan katılımcılara ait verilerde gizlilik, anonimlik, aydınlatılmış onam ve veri güvenliği ilkeleri gözetilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin ulusal mevzuat hükümleri dikkate alınır.
13. Fikri Mülkiyet Haklarının Korunması
JGTTR, yayımlanan tüm çalışmaların fikri mülkiyet haklarına saygı gösterir. Editörlük; telif ihlali, izinsiz kullanım, görsel/ölçek/ek materyal izinleri ve üçüncü taraf haklarına ilişkin şüphelerde gerekli incelemeyi yapar.
Yazarlar, kullandıkları tüm tablo, şekil, görsel, ölçek, veri seti ve diğer materyaller için gerekli izinleri almakla yükümlüdür.
14. Son Hüküm
JGTTR, yayın etiği ve akademik dürüstlük konusunda ulusal ve uluslararası gelişmeleri izler; gerekli gördüğünde yayın politikalarını günceller. Dergiye çalışma gönderen tüm yazarlar, değerlendirme yapan tüm hakemler ve görev alan tüm editörler bu ilkeleri kabul etmiş sayılır.