Başbakan Adnan Menderes’in Lübnan Ziyareti’nin Türkiye-Lübnan İlişkilerindeki Önemi

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 404 - 423, 03.07.2025

Nilgün Nurhan Kara , Halit Burak Buruk

https://doi.org/10.21551/jhf.1704236

Öz

Adnan Menderes, Türk siyasi tarihinde çok partili yaşama geçişte önemli isimlerden biridir. İkinci Dünya Savaşı sonrası çok partili siyasi hayata geçilmesi ve Demokrat Parti’nin kurulması, Türkiye Cumhuriyeti için dönemin önemli gelişmeleri arasındadır. Türkiye Cumhuriyeti’nde 1950 Seçimi sonrasında DP iktidara gelmiş ve Cumhurbaşkanı seçilen Celal Bayar’ın görevlendirmesi ile Adnan Menderes, Başbakanlık görevini üstlenmiştir. Başbakan olan Menderes üç dönem olmak üzere 10 yıl bu görevi yürütmüş ve 1960 Askeri Darbesi ile iktidardan uzaklaştırılmıştır. Menderes, Başbakanlık döneminin başlarından itibaren ülkenin ekonomik kalkınmasını sağlayabilmek ve Sovyetler Birliği tehdidinden korunabilmek adına Amerika Birleşik Devletleri’ne yakınlık göstermiştir. Bu ana görüş çerçevesinde DP iktidarı, Orta Doğu devletleri ile ilişkiler de dâhil olmak üzere ABD ile uyumlu politikalar yürütmüştür. Özellikle Sovyet tehlikesinin bölgeye yönelmesini engellemek adına bölgesel iş birliği doğrultusunda Lübnan Cumhuriyeti ile de sıkı ilişkiler kurulmaya çalışılmış ve bu doğrultuda Başbakan Menderes’in düzenlemiş olduğu ziyaret programı ikili ilişkilerde önem taşıyan gelişmelerden olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Cumhuriyeti , Adnan Menderes , Demokrat Parti , Lübnan , Bağdat Paktı

The Visit of Prime Minister Adnan Menderes To Lebanon Türkiye-Lebanon Relations İmportance

Öz

Adnan Menderes is one of the important figures in the transition to multi-party life in Turkish political history. The transition to multi-party political life after the Second World War and the establishment of the Democratic Party are among the important developments of the period for the Republic of Türkiye. After the 1950 elections, DP came to power in the Republic of Türkiye and Adnan Menderes assumed the office of Prime Minister upon the appointment of Celal Bayar, who was elected as the President of the Republic. As Prime Minister, Menderes served in this position for 10 years, three terms, and was removed from power with the 1960 Military Coup. From the beginning of his term as Prime Minister, Menderes showed closeness to the United States of America in order to ensure the economic development of the country and to protect it from the threat of the Soviet Union. Within the framework of this main view, the DP government pursued policies in harmony with the USA, including relations with the Middle Eastern states. In particular, in order to prevent the Soviet threat to the region, close relations were tried to be established with the Republic of Lebanon in line with regional cooperation, and in this direction, the visit programme organised by Prime Minister Menderes was one of the important developments in bilateral relations.

Anahtar Kelimeler

Republic of Türkiye , Adnan Menderes , Democratic Party , Lebanon , Baghdad Pact

Kaynakça

• Armaoğlu Fahir, “(Amerikan Belgeleri ile) Orta Doğu Komutanlığı’ndan Bağdat Paktı’na 1951-1955”, BELLETEN, Cilt: 59, Sayı: 224, 1995, ss.189-236.
• Akdevelioğlu Atay, Kürkçüoğlu Ömer, “Ortadoğu’yla İlişkiler”, Ed. Baskın Oran, Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, İletişim Yayınları, İstanbul, 2012.
• Aydın Mehmet Korkud, “İkinci Balkan Paktı ve Türkiye (1953-1954)”, SOBİDER, Cilt: 9, Sayı: 61, 2022, ss.57-86.
• Bilgenoğlu Ali, “Demokrat Parti Türkiye’si ve Uluslararası Siyaset: Türk Dış Politikasında Ortadoğu”, Disiplinlerarası Bakışta Adnan Menderes, Ed. Turan Akkoyun, Paradigma Akademi, Çanakkale, 2024.
• Çelik Mustafa Edip, “İkinci Dünya Savaşı Bitiminden Bağdat Paktı’na Geçen Süreçte Türkiye’nin Ortadoğu Politikası”, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı: 64, 2019, ss.475-497.
• Daniş Mehmet Fahri, “Türk Dış Politikasında Karar Alıcıların Orta Doğu Algısı: 1957-1958 Krizleri”, Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 2, 2018, ss.93-126.
• Durmuş Sevilay, “Toprak Beyi Olarak Adnan Menderes ve Çakırbeyli Çiftliğinde Etkilendiği İsimler”, ANASAY, Cilt: 8, Sayı: 27, 2024, ss.220-232.
• Eroğlu Cem, Demokrat Parti: Tarihi ve İdeolojisi, Yordam Kitap, İstanbul, 2014.
• Göktürk Çetinkaya Selma, “Adnan Menderes’in Siyasal Karakteri ve 27 Mayıs”, Journal of Universal History Studies, Cilt: 3, (Prof. Dr. Mustafa Keskin Special Issue), 2020, ss.112-130.
• Gerger Haluk, ABD, Ortadoğu, Türkiye, Yordam Kitap, İstanbul, 5. Baskı, 2012.
• Gönlübol Mehmet, Ülman Haluk, Bilge A. Suat, Sezer Duygu, “Bağdat Paktı ve Orta Doğu Devletleriyle İlişkilerimiz”, Ed. Mehmet Gönlübol, Olaylarla Türk Dış Politikası, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, C.1, Ankara, 1987.
• Gülerman Adnan, Anılarımda Bir Demokrasi Şehidi Adnan Menderes¸ Yüzleşme Kitap, İstanbul, 2021.
• Gülmez Nurettin, “Celal Bayar-Adnan Menderes İlişkisi”, Asırlık Çınar Celal Bayar, Ed. Nurettin Gülmez, Nejdet Bilgi, Berikan Yayınevi, C.2, Ankara, 2022, ss.601-634.
• Güneş Günver, Akdağ Menderes, “Çok Partili Yaşama Geçiş Sürecinde Adnan Menderes’in Aydın İlindeki Siyasi Faaliyetleri (1946-1950)”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 27, 2013, ss.185-224.
• Gürün Kamuran, Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze Kadar), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara, 1983.
• İnce Erdoğan Dilşen, Özilter Merve, “Celal Bayar’ın Cumhurbaşkanlığı Döneminde Yurtdışı Seyahatleri ve Türk Dış Politikasına Yansımaları 1950 1960”, Asırlık Çınar Celal Bayar, Ed. Nurettin Gülmez, Nejdet Bilgi, Berikan Yayınevi, C.2, Ankara, 2022.
• Kiraz Sami, “Menderes Dönemi Türk Dış Politikasının Nato üyeliği ve Bağdat Paktı’nın kurulması örnekleri üzerinden analizi”, Turkish Studies - Economy, Cilt: 15, Sayı: 1, 2020, ss.309-321.
• Oran Baskın, Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, İletişim Yayınları, İstanbul, 2012.
• Sarıkoyuncu Değerli Esra, Karakuzu Hasan, “Adnan Menderes ve Kütahya”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (Cumhuriyet Özel Sayısı), 2023, ss.348-365.
• Serbest Bürkan, “Bağdat Paktı’nın Kuruluş Süreci ve Gelişimde Türkiye’nin Rolü”, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 3, 2016, ss.401-426.
• Sever Ayşegül, Soğuk Savaş Kuşatmasında Türkiye, Batı ve Orta Doğu 1945-1958, Boyut Kitapları, İstanbul, 1997.
• Tuna Işıl, “Verilişinin 70. Yılında Demokratikleşme Belgesi Olarak Türk Siyasal Hayatında Dörtlü Takrir”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 15, Sayı: 30, 2015, ss.203-219.
• Umar Ömer Osman, Bağdat Paktı, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2013.
• Yeşilbursa Behçet Kemal, Demokrat Parti Dönemi Türkiye’nin Ortadoğu Politikası (1950-1960)”, History Studies - Ortadoğu Özel Sayısı, 2010, ss.67-98.