Demokrat Parti Bitlis Milletvekili Nusrettin Barut: Siyasi Kimliği ve Yassıada Mahkemelerinde Yargılanması (1951-1961)

Öz

Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk askerî darbesi 27 Mayıs 1960 sabahı gerçekleşmiş ve on yıllık Demokrat Parti (DP) yönetimine sona verilmiştir. Darbenin ardından kurulan Millî Birlik Komitesi (MBK), ülke yönetimini devralmış ve DP’li siyasetçilerin Yassıada’da kurulan mahkemelerde yargılanmasına karar vermiştir. Yüksek Adalet Divanı tarafından 14 Ekim 1960’ta fiilen başlatılan yargılamalarda, sanıkların siyasi geçmişleriyle bağlantılı çok sayıda dava açılmış; “Anayasayı İhlal” ve “Gayrimeşru Servet İktisabı” bu davaların temelini oluşturmuştur. Bu davalar kapsamında yargılanan isimlerden biri, üç dönem DP Bitlis Milletvekili olarak görev yapan Nusrettin Barut’tur. Yaklaşık bir yıl süren yargılamaların ardından, Barut’un her iki davadan da suçsuz olduğuna kanaat getirilmiş ve 15 Eylül 1961 tarihinde beraatine karar verilmiştir. Bu çalışma, Nusrettin Barut’un hayatını, siyasi faaliyetlerini ve Yassıada Mahkemelerindeki yargılanma sürecini ana hatlarıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temelini arşiv belgeleri, ulusal ve yerel gazeteler ile telif eserler oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle hazırlanan bu makalede, belge analizi tekniği kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Demokrat Parti
• 27 Mayıs 1960 Darbesi
• Yassıada Yargılamaları
• Nusrettin Barut
• Bitlis

Democrat Party Deputy for Bitlis Nusrettin Barut: Political Identity and Trial at the Yassıada Courts (1951–1961)

Öz

The first military coup in the history of the Republic of Turkey took place on the morning of 27 May 1960, bringing an end to the ten-year rule of the Democrat Party (DP). In the aftermath, the National Unity Committee (MBK) assumed control of the country and ordered that DP politicians be tried before special courts established on Yassıada Island. Beginning formally on 14 October 1960, the trials were conducted by the High Court of Justice and involved numerous cases linked to the defendants’ political activities, most prominently the charges of “Violation of the Constitution” and “Illicit Enrichment.” Among those prosecuted was Nusrettin Barut, who had served three consecutive terms as a DP deputy representing Bitlis. After nearly a year of proceedings, the court concluded that Barut was not guilty of either charge and acquitted him on 15 September 1961. This study aims to outline Nusrettin Barut’s life, political career, and the process of his trial before the Yassıada Courts. The research is based on archival documents, national and local newspapers, and published scholarly works. Employing a qualitative research design, the article uses document analysis as its principal method.

Anahtar Kelimeler

• Democrat Party
• 27 May 1960 Military Coup
• Yassıada Trials
• Nusrettin Barut
• Bitlis

Kaynakça

1. Ahmad, F. (2006). Bir Kimlik Peşinde Türkiye, Çev. Sedat Cem Karadeli, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
2. Arslan, Z. (2011). Türk Parlamento Tarihi TBMM – XI. Dönem (1957- 1960), (III. Cilt), TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları No: 156.
3. Aslan, Z. (2023). 1960 Sonrası Türkiye’de Siyasal Gelişmeler. Z. Aslan, A. Satan, H. Bal, M. S. Bilgin ve M. H. Hacısalihoğlu (Ed.), Türkiye Cumhuriyeti Tarihi-III: 1960 Sonrası Türkiye (1960–2000). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
4. Aydemir, Ş. S. (1988). İkinci Adam. 3. Cilt., İstanbul: Remzi Kitabevi.
5. Çınar, M. (2011). Türk Parlamento Tarihi TBMM – XIII. Dönem (1965- 1969), (IV. Cilt), TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları No: 147.
6. Demirel, T. (2021). Türkiye’nin Uzun On Yılı: Demokrat Parti İktidarı ve 27 Mayıs Darbesi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
7. Göktürk Ç, S. & Vural, B. (2024). Genelin Yerelden Okunması: 1951 Ara Seçimleri ve Bilecik. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi-VİSBİD, 7, 41-65. DOI: 10.62068/visbid.1471517
8. Kıvılcımlı, H. 27 Mayıs ve Yön Hareketinin Sınıfsal Eleştirisi, Köxüz Dijital Yayınları.

9. Öztürk, K. (1998). Türk Parlamento Tarihi TBMM – IX. Dönem (1950-1954), (IIV. Cilt), TBMM Vakfı Yayınları No: 18.
10. Öztürk, K. . (2000). Türk Parlamento Tarihi TBMM – X. Dönem (1954-1957), (II. Cilt), TBMM Vakfı Yayınları No: 24.
11. T.C. Milli Birlik Komitesi İrtibat Bürosu (Ekim 1960). Yassıada Broşürü, İstanbul.
12. Tokgöz, O. (2010). Seçimler, Siyasal Reklamlar ve Siyasal İletişim, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
13. Tekin, E. (2024).  “Demokrat Parti Kütahya Milletvekili Dr. Ahmet İhsan Gürsoy’un Siyasi Yaşamı ve Yassıada Mahkemeleri’nde Yargılanma Süreci (1946-1961)”. Tarih ve Gelecek Dergisi, 10, 1, 19-39. https://doi.org/10.21551/jhf.1444644.
14. Tekin, F. (2021). “27 Mayıs 1960 Darbesi Sonrası Milli Birlik Komitesi ve Propaganda Çalışmaları”. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8, 2, 1-23.  https://doi.org/10.30803/adusobed.939399.
15. Turan. Ş. (1999). Türk Devrim Tarihi- Çağdaşlık Yolunda Yeni Türkiye (14 Mayıs 1950-27 Mayıs 1960), Ankara: Bilgi Yayınevi.
16. Yegen, H. (2020). Demokrat Parti Döneminde Bitlis'te Siyasal Hayat, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Yeşilfidan, G. (2020). Dideban Gazetesi’nde Bitlis (1957-1961), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Bitlis Eren Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.